trang Blog

curisonTham gia: 30/09/2007
  • Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh III (Quy?n 1)
    Game
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh III (Quy?n 1)

     CHÚ GI?I PH?T THUY?T Ð?I TH?A VÔ LU?NG TH? TRANG NGHIÊM THANH T?NH BÌNH Ð?NG GIÁC KINH

    ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?     ? ? ? ? ?

    QUY?N TH? NH?T

    oOo

    L?i Nói Ð?u

    Pháp môn T?nh d? là Nh?t Th?a li?u nghia, v?n thi?n d?ng quy, thích ?ng kh?p ba can, thâu tr?n phàm thánh, thoát kh?i ba cõi theo chi?u ngang (hoành siêu tam gi?i), nhanh chóng bu?c lên b?n cõi T?nh Ð?, c?c viên, c?c d?n, là pháp môn vi di?u ch?ng th? nghi bàn. Kinh Vô Lu?ng Th? là kinh lãnh d?o tr?ng y?u c?a các kinh T?nh Ð?. Các b?c d?i d?c trong T?nh tông thu?ng g?i là kinh này là kinh T?nh Ð? b?c nh?t.

    Quy?n Ph?t thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh là do th?y tôi, lão cu si H? Liên Cu, h?i t?p nam b?n d?ch g?c d?i Hán, Ng?y, Ngô, Ðu?ng, T?ng c?a kinh Vô Lu?ng Th?, ch?n h?t nh?ng di?m tinh y?u, thâu tr?n các di?m m?u nhi?m so?n thành kinh này, hi?n dang du?c công nh?n là b?n kinh Vô Lu?ng Th? hoàn thi?n nh?t.

    Kinh Vô Lu?ng Th? là cuong y?u c?a T?nh tông. Cu si Bành Thi?u Thang d?i Thanh khen r?ng: “Kinh Vô Lu?ng Th? là Viên giáo x?ng tánh c?a Nhu Lai, là cách th?c hóa d? chúng sanh v? cái h? v?n s?n có”.

    Th?y Thích Ð?o ?n ngu?i Nh?t cung khen kinh này nhu sau: “Chánh thuy?t c?a d?c Nhu Lai xu?t th?, kinh di?n m?u nhi?m k? l?, d?c bi?t t?i th?ng, l?i gi?ng cùng c?c v? Nh?t Th?a c?u cánh, l?i vàng khi?n chóng ch?ng viên dung, l?i thành th?t c?a mu?i phuong Nhu Lai, là giáo pháp chân th?t dành cho k? mà th?i ti?t, can co dã chín mu?i”.

    C?u tôi là lão cu si Mai Quang Hy cung ng?i khen: “Kinh Vô Lu?ng Th? là l?i gi?ng x?ng tánh d?n cùng c?c c?a Nhu Lai, là cách th?c giáo hóa chúng sanh v? cái h? s?n có, là Nh?t Th?a li?u nghia, là pháp môn t?ng h?p v?n thi?n, là cuong y?u c?a hon m?t tram m?y muoi kinh T?nh Ð?, là ch? quy c?a c? Ð?i T?ng giáo”.

    Các b?c hi?n d?c dã n?ng nhi?t khen ng?i kinh này nhu trên là vì pháp môn Trì Danh Ni?m Ph?t r?t viên mãn, th?ng chóng, là phuong ti?n r?t ráo nh?t siêu tr?c nh?p, viên d?n cùng c?c. Dùng bi?n nguy?n Nh?t Th?a c?a d?c Di Ðà, sáu ch? h?ng danh c?a Qu? Giác r?t ráo d? làm cái tâm phát kh?i c?u thành Ph?t qu? cho b?n chúng sanh ta. Dùng qu? làm nhân, nhân qu? d?ng th?i; t? qu? kh?i tu, nên tu cung chính là qu?. Tâm tu c?u thành Ph?t chính là cái tâm thành Ph?t ch?ng th? nghi bàn. Vì v?y, sách Di Ðà Y?u Gi?i vi?t:

    “M?t câu A Di Ðà Ph?t chính là pháp d? d?c Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác c?a d?c B?n Su Thích Ca trong d?i ác Ngu Tru?c, nay dem toàn th? Qu? Giác này trao cho chúng sanh tru?c ác. Ðó là c?nh gi?i s? hành c?a chu Ph?t, ch? Ph?t v?i Ph?t m?i có th? hi?u cùng t?n du?c n?i, ch?ng ph?i là di?u c?u gi?i dùng t? l?c mà tin hi?u du?c n?i”.

    L?i vi?t: “Ðem pháp gi?i th? làm thành thân và cõi c?a Ph?t Di Ðà. Cung do chính toàn b? cái Th? ?y làm thành danh hi?u Di Ðà. Vì v?y, danh hi?u Di Ðà chính là b?n giác lý tánh c?a chúng sanh”.

    Ð? th?y r?ng: Kinh này th?t là l?i gi?ng x?ng tánh d?n cùng c?c c?a d?ng d?i t? bi ph? Nhu Lai Th? Tôn, là kho tàng bí m?t c?a chu Ph?t dem phoi bày tr?n v?n ra h?t. V? l?i, pháp môn Ni?m Ph?t dây cung chính là cách th?c d? giáo hóa chúng sanh v? cái h? v?n s?n có. Ðúng nhu sách Y?u Gi?i dã nói, m?t câu Ph?t hi?u này chính là b?n giác lý tánh c?a chúng sanh. Nên bi?t: Cái tâm ni?m Ph?t ngay hi?n t?i c?a ta chính là Qu? Giác c?a Nhu Lai. Do dó, Quán kinh d?y: “Tâm này là Ph?t”. Tâm này trì danh thì chính là “tâm này làm Ph?t”. V?n dã là Ph?t, nay l?i làm Ph?t. Vì v?y, ngay l?p t?c Ph?t, th?ng chóng th?a dáng, phuong ti?n r?t ráo, k? di?u, d?c bi?t, thù th?ng ch?ng th? nghi bàn.

    Hon n?a, trong các kinh T?nh Ð?, ch? có kinh này có d? tr?n v?n c? Viên l?n Di?u: Dùng “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm Tông, l?y d?i nguy?n mu?i ni?m ?t vãng sanh c?a Ph?t Di Ðà làm g?c, gi?ng t? m? chánh nhân vãng sanh c?a ba b?c, bao g?m tr?n kh?p các loài thánh phàm trong chín gi?i, d?y rõ pháp Trì Danh Ni?m Ph?t, tr?c ch? con du?ng vãng sanh quy nguyên. Vì v?y, kinh này du?c xem là kinh b?c nh?t c?a T?nh Tông.

    Kh? n?i, kinh di?n quý báu thù th?ng b?c nh?t c?a T?nh tông này l?i b? chìm l?p trong Ð?i T?ng Trung Hoa d?n hon ngàn nam. Xét d?n nguyên nhân, cung b?i kinh này có d?n nam b?n d?ch g?c, các b?n d?ch ho?c r?ng ho?c lu?c sai bi?t khá l?n. Nêu m?t ví d?: V? d?i nguy?n c?a d?c Di Ðà, trong hai b?n d?ch d?i Ðu?ng và d?i Ng?y có b?n muoi tám nguy?n, nhung hai b?n d?ch d?i Ngô và Hán ch? có hai muoi b?n, b?n d?ch d?i T?ng l?i là ba muoi sáu nguy?n. Ði?u này khi?n cho k? so tâm h?c Ph?t n?u chuyên trì m?t b?n d?ch thì khó b? hi?u rõ ý ch? sâu xa. N?u d?c d? c? nam b?n l?i càng gian nan. Vì v?y, da s? b? kinh này, d?n s?c vào nghiên c?u kinh A Di Ðà.

    Ð?u d?i Thanh, cu si Bành Thi?u Thang nói: “Kinh này ít du?c xi?n duong thì qu? th?t là do chúng ta thi?u c?i lành”. Th?t dúng nhu v?y! Th? nên, các d?i cu si Vuong Nh?t Huu d?i T?ng, Bành Thi?u Thang, Ng?y Th?a Quán d?i Thanh d?u vì ho?ng duong kinh này mà m?i v? tru?c sau so?n ra h?i b?n và ti?t b?n[1]

    Cu si Vuong Nh?t Huu d?i T?ng t?ng vi?t cu?n Long Thu T?nh Ð? Van du?c b?n bi?n khen ng?i, truy?n t?ng t?i nay. Ông Vuong khi lâm chung d?ng ngay ng?n vãng sanh, d? ch?ng minh cu si th?t là b?c h?nh gi?i d?u uu vi?t, là b?c t?i gia d?i d?c thù th?ng hy h?u c?a T?nh Tông Trung Hoa. Ông Vuong ti?c nu?i b?o di?n b? b?i ph?, bèn h?i t?p b?n b?n d?ch các d?i Hán, Ng?y, Ngô, T?ng c?a kinh Vô Lu?ng Th?, so?n thành m?t b?n, d?t tên là Ð?i A Di Ðà kinh. B?n c?a ông Vuong ra d?i du?c c? nu?c khen là ti?n l?i, du?c các tùng lâm l?y làm khóa b?n[2] luu truy?n ph? bi?n còn hon c? b?n d?ch g?c. Càn Long Ð?i T?ng Kinh c?a Trung Hoa và Ð?i Chánh Tân Tu Ð?i T?ng c?a Nh?t d?u thu nh?p b?n h?i t?p c?a Vuong vào Ð?i T?ng.

    Liên Trì d?i su nói: “B?n h?i t?p c?a ông Vuong so sánh v?i nam b?n d?ch thì gi?n d?, rõ ràng, hi?n dang ph? bi?n, l?i ích r?t l?n”. L?i nói: “Do b?n c?a h? Vuong ph? bi?n trong d?i, ngu?i ta quen xem”. Vì th?, trong tác ph?m Di Ðà S? Sao, m?i khi d?n ch?ng kinh Vô Lu?ng Th?, da ph?n Ngài trích d?n t? b?n c?a ông Vuong. C?n d?i, ?n Quang d?i su khi vi?t l?i t?a cho l?n tái b?n b? Viên Trung Sao, cung khen b?n c?a ông Vuong là: “Van nghia tu?ng t?n, luu thông kh?p noi”.

    B?n h?i t?p c?a ông Vuong tuy có công r?t l?n d?i v?i T?nh tông, nhung có quá nhi?u di?m sai sót. Ng?c tr?ng có v?t, hi?n gi? xót xa! Liên Trì d?i su chê r?ng: “Sao ph?n tru?c, vi?t thêm ph?n sau”, “ph?n l?y, ph?n b? chua tr?n v?n”. Bành Thi?u Thang cu si chê là: “L?n x?n, trái ngh?ch nhau, ch?ng phù h?p v?i ý ch? viên dung”. Bút gi? nay d?a theo l?i phê c?a các b?c c? d?c, tr?m nêu ra ba khuy?t di?m c?a ông Vuong:

    - M?t, b?n h?i t?p c?a ông Vuong ch? d?a theo b?n b?n, chua dùng b?n d?ch d?i Ðu?ng. B?n d?ch d?i Ðu?ng mang tên Vô Lu?ng Th? Nhu Lai H?i trích t? kinh Ð?i B?o Tích do d?i su B? Ð? Luu Chí d?ch, l?i van có nhi?u di?m áo di?u, tinh y?u mà các b?n d?ch khác không có.

    - Hai, ph?n l?y, ph?n b? chua tr?n v?n: Ch?n ph?n ru?m rà, b? ph?n tr?ng y?u, bi?n sâu thành c?n. Ch?ng h?n nhu, Liên Trì d?i su qu? r?ng: “Nhu ba b?c vãng sanh, b?n d?ch d?i Ng?y d?u nói là phát B? Ð? tâm, mà b?n h? Vuong ch? nói là b?c trung phát B? Ð? tâm. B?c h? b?o ch?ng phát, b?c thu?ng l?i ch?ng nói, thành ra cao th?p ch?ng th? t?. Vì v?y, b?o là chua tr?n v?n”. Do câu trên, th?y r?ng “b?c thu?ng ch?ng nói” là b? ch? tr?ng y?u, “b?c h? l?i nói ch?ng phát” chính là bi?n sâu thành c?n. Vì v?y, Liên Trì d?i su cùng ông Bành d?u qu? trách.

    - Ba, t? ý thêm van, nghi?m nhiên t? sáng tác. H? Vuong hay dùng l?i van mình sáng tác ra d? di?n thu?t nghia c?a b?n d?ch g?c. Vì v?y, Liên Trì d?i su qu? r?ng: “Sao ph?n tru?c, thêm ph?n sau, chua theo dúng phép d?ch thu?t”. Ngài trách ông Vuong sao d?n kinh van noi ph?n tru?c, r?i ti?p dó, chép thêm l?i van ông t? so?n. N?u dã là h?i t?p, c?n ph?i d?a theo b?n d?ch g?c, muôn ph?n ch?ng du?c dùng câu nào ngoài b?n d?ch g?c. Vì ông t? ti?n thêm câu van nên T? trách h? Vuong “chua theo dúng phép d?ch thu?t”. Th?y du?c nh?ng khuy?t di?m trên c?a h? Vuong không có nghia là ch?ng nên h?i t?p, mà ch? d? th?y r?ng h?i b?n c?a ông ta có nhi?u t? v?t.

    Cu si Bành Thi?u Thang c?m khái tru?c l?i l?m c?a h?i b?n h? Vuong, bèn dùng b?n d?ch d?i Ng?y chia thành t?ng m?c, t?o thành b?n kinh Vô Lu?ng Th? th? b?y, nhung b?n này ch? là ti?t b?n c?a b?n d?ch d?i Ng?y.

    Vì th?, cu?i d?i Thanh, cu si Ng?y Th?a Quán (t? là M?c Thâm) nh?m c?u vãn khuy?t di?m c?a ông Long Thu (hi?u c?a ông Vuong Nh?t Huu) bèn dùng c? nam b?n d?ch g?c h?i t?p thành m?t b?n. Ban d?u d?t tên là kinh Vô Lu?ng Th?, sau ông Chánh Ð?nh Vuong Canh Tâm d?i thành Ma Ha A Di Ðà Kinh. L?i van b?n h?i t?p c?a ông Ng?y gi?n d?, trong sáng, ch?n l?c, thích dáng, vu?t xa b?n h? Vuong, nhung v?n vu?ng can b?nh thêm van chua hoàn toàn d?t h?t du?c. Do dó, b?n c?a h? Ng?y cung chua t?n thi?n.

    Tiên su là cu si H? Liên Cu bi, trí cùng d?, thông su?t Tông l?n Giáo, viên dung Hi?n, M?t, Thi?n, T?nh nh?t tâm, chuyên ho?ng duong trì danh ni?m Ph?t nhi?p v?n d?c. Do ho?ng duong T?nh Tông nên Ngài mong m?i b?n kinh d? nh?t c?a T?nh Tông này s? du?c v?t b?i t?a sáng, nguy?n u?c b?n kinh vô thu?ng này l?i l?c d?i sau, bèn k? t?c ti?n hi?n, ti?n hành h?i t?p l?n n?a, v?t b? v?n duyên dóng c?a ba nam, t?nh dàn, k?t gi?i, l?ng tâm, t?n chí, s?a b?n th?o mu?i l?n m?i hoàn t?t.

    Ð?u tiên, du?c v? lão pháp su th?u tri?t c? Tông l?n Giáo là Hu? Minh, tay c?m h?i b?n ch?p hình tru?c Ph?t di?n d? ch?ng minh. K? dó, v? d?i d?c trong Lu?t tông là lão pháp su T? Châu chuyên gi?ng kinh này ? T? Nam, dích thân phân khoa, gi?ng gi?i. C?u tôi là Mai lão cu si cung gi?ng kinh này trên dài phát thanh trung uong, khen là h?i b?n t?t nh?t. Sau d?y, trong ph?n l?i t?a c?a kinh, ông còn vi?t:

    “Tinh dáng, minh xác, hi?n nhiên có can c?. Không m?t nghia nào ch?ng l?y t? b?n d?ch g?c. Không m?t câu nào vu?t ngoài b?n g?c. Làm rõ ràng nh?ng ch? khó khan, thô tháp, t?i nghia. V?i ch? phi?n ph?c ru?m rà làm cho don gi?n g?n gàng. Ch? l?n x?n, lôi thôi bi?n thành nghiêm ch?nh. Ch? thi?u sót làm cho viên dung. Ch? t?t d?p d?u du?c d?y d?, không s? th?c nào ch?ng du?c thâu l?y tr?n v?n. Tuy mu?n chê là b?n ch?ng hay cung vô phuong”.

    Vì v?y, t? khi h?i b?n c?a tiên su ra d?i d?n nay, ch?ng có chân mà di kh?p ch?n. Các b?c tôn túc Ph?t giáo cho r?ng h?i b?n này van gi?n d?, nghia phong phú, câu cú luu loát, nghia lý viên dung, nên nó du?c gi?ng thuy?t, tán duong, luu truy?n c? trong nu?c l?n h?i ngo?i. Ngu?i th?y k? nghe hoan h? tín th?, trì t?ng, ?n hành liên t?c ch?ng d?t. G?n dây, h?i b?n này du?c gi?i h?c Ph?t h?i ngo?i dua vào T?c T?ng trong l?n ?n hành m?i nh?t. M?ng du?c th?y quang minh c?a Ð?i kinh thu?ng chi?u th? gian, cái nguy?n thù th?ng h?i t?p c?a tiên hi?n may dã viên thành. B?n kinh Vô Lu?ng Th? hoàn thi?n nh?t nay dã hi?n di?n, ?y th?t là d?i s? nhân duyên hy h?u khó g?p v?y.

    Ni?m T? tôi là phàm phu d?y d?y phi?n não, trót du?c tiên su giao phó d?i s? chú gi?i ho?ng duong kinh này. Tôi tuy tru?c dã phát d?i tâm, nhung chu?ng sâu hu? c?n, ph?i vâng lãnh s? m?ng n?ng n? này th?t ho?ng h?t t?t b?c! May du?c t?ng theo h?c du?i gi?ng tòa c?a th?y, dích thân nghe toàn b? kinh này. Trong hai muoi nam h?u h?, t?ng du?c nghe di?m huy?n áo c?a các tông Thi?n, T?nh, M?t, hi?u thô thi?n thâm tâm h?i t?p Ð?i kinh c?a tiên su. Ð?u th?p niên sáu muoi, t?ng th? vi?t d? cuong huy?n nghia kinh này, trình lên th?y duy?t, may du?c ?n kh?, nhung trong con ki?p n?n cách m?ng Van Hóa, b?n th?o ?y b? h?y m?t ch?ng còn chút gì.

    Tôi gi? dây tu?i dã ngoài b?y muoi, l?i l?m b?nh cu, th?n chua báo on sâu, s? vô thu?ng ch?t d?n, nên g?ng gu?ng t?m thân già b?nh, k? t?c ho?ng th? truy?n dang, dem thân tâm này cúng du?ng Tam B?o, dóng c?a t? khách, toàn l?c chú gi?i kinh, mong báo m?t trong muôn ph?n ân sâu c?a tiên su cùng mu?i phuong tam th? thu?ng su Tam B?o cùng pháp gi?i chúng sanh.

    Thêm n?a, kinh này thù th?ng ? ch? kh? lý, kh? co. Lý là Th?t T? Lý Th?, cung t?c là Chân Nhu Th?t Tu?ng, b?n t? chân th?t. Kh? lý là vì kinh này v?n tr? noi chân th?t hu? d? khai hóa hi?n th? Chân Th?t T? cùng ban cái l?i chân th?t, thu?n nh?t chân th?t. Kinh này còn du?c xung t?ng là Trung B?n Hoa Nghiêm kinh: H?t th?y s? lý du?c gi?ng trong kinh này d?u là Nh?t Chân pháp gi?i s? lý vô ng?i, s? s? vô ng?i c?a kinh Hoa Nghiêm. Lý th? bí m?t, sâu th?m c?a kinh Hoa Nghiêm hi?n di?n trong kinh này nên nói là kh? lý.

    V? kh? co, ch? riêng mình kinh này là thù th?ng. Pháp môn Trì Danh c?a kinh này thích h?p kh?p c? ba can, thâu tr?n phàm thánh. K? thu?ng thu?ng can th?t r?t thích h?p gánh vác toàn th? kinh này, k? h? h? can cung có th? do kinh này d?c d?. Trên thì nhu Pháp Thân Ð?i Si: Van Thù, Ph? Hi?n cung d?u phát nguy?n vãng sanh. Du?i d?n Ngu Ngh?ch, Th?p Ác lâm chung ni?m Ph?t cung d?u tùy nguy?n vãng sanh. Vu?t ngang kh?i ba cõi, ch?ng tr?n v?n b?n cõi T?nh Ð?, chóng sát cánh cùng Quán Âm, Th? Chí, m?i th?y phuong ti?n r?t ráo c?a pháp môn này th?t thích ?ng kh?p m?i can co.

    Hon n?a, kh? co còn có nghia là “khéo kh? h?p v?i can co, th?i d?i”. Nhu Lai r? lòng t? riêng luu l?i kinh này m?t tram nam n?a sau khi các kinh khác di?t h?t, dúng là ng? ý: Kinh này phù h?p xã h?i hi?n t?i và tuong lai. Hi?n t?i, khoa h?c phát tri?n, nhân lo?i càng c?n ph?i có d?y d? tri th?c r?ng rãi. Xã h?i ti?n b?, trách nhi?m m?i ngu?i ph?i gánh vác càng tang thêm. Vì v?y, ai n?y d?u ph?i h?c r?ng, da nang, cúc cung t?n t?y tham gia ki?n thi?t, t?o phu?c cho nhân dân, th?c hi?n nhân gian T?nh Ð?. C?n d?i, d?i su Thái Hu d? xu?ng nhân gian T?nh Ð?, t?ng d?n ch?ng kinh Vô Lu?ng Th?. ?y là b?i kinh này soi chi?u c? pháp th? gian l?n xu?t th? gian, d?y rõ hai d? Chân, T?c.

    Ði?m m?u nhi?m c?a T?nh tông là “ch?ng lìa Ph?t pháp mà hành th? pháp, ch?ng b? th? pháp mà ch?ng Ph?t pháp”. B?i pháp Trì Danh th?t là ti?n l?i, tu ch? nào cung du?c, nào ph?i ?n cu r?ng núi, lúc nào cung ni?m du?c, ch?ng phi?n b? quan, ng?i yên, ch? c?n phát kh?i cái tâm r?ng l?n, m?t b? chuyên ni?m, th?m chí mu?i ni?m, m?t ni?m cung du?c vãng sanh, ch?ng tr? ng?i công vi?c th? gian, v?n nhu cu mà chóng thoát sanh t?. L?i có th? t? giác, giác tha, r?ng d? chúng sanh d?i v? lai. Ðây cung là ta, ngu?i cùng l?i, t?o phu?c cho xã h?i ngay trong hi?n t?i.

    Vì v?y, kinh d?y: “Ðuong lai chi th?, kinh d?o di?t t?n, ngã di t? bi ai m?n, d?c luu th? kinh ch? tr? bách tu?. K? h?u chúng sanh, tr? tu kinh gi?, tùy ý s? nguy?n, giai kh? d?c d?” (Ð?i tuong lai kinh d?o di?t h?t, ta do t? bi xót thuong, riêng luu l?i kinh này t?n t?i tram nam. N?u có chúng sanh g?p du?c kinh này, tùy lòng mong c?u d?u d?c d?). Rõ ràng kinh này phù h?p tình hu?ng th?c t? c?a xã h?i, chi?u c? Chân l?n T?c, viên dung c? S? l?n Lý, thâu phàm l?n thánh, tâm và Ph?t ch?ng hai. Vì v?y, ch? mình kinh này có th? tru?ng t?n trong d?i v? lai. Rõ ràng kinh này ch?ng nh?ng là cuong y?u c?a các kinh T?nh Ð? mà còn là ch? quy cho giáo pháp c?a c? Ð?i T?ng, th?t vì h?t th?y h?u tình cõi này, phuong khác, hi?n t?i, tuong lai du?c lìa kh? hu?ng vui, t?t cùng pháp y?u B? Ð?.

    Vì v?y, Ni?m T? tôi nghi ân mong báo dáp, phát tâm vô thu?ng, kính c?n chú gi?i kinh này d? ti?p n?i Ph?t hu? m?ng. Kính mong hai gi?i tang, t?c, th?p phuong Nhu Lai, thu?ng su, b?n tôn, kim cang h? pháp t? ân ch? che, oai d?c th?m gia h?. Mong b?n chú thích này s? kh? h?p thánh tâm, r?ng kh?i phát ni?m tin cho m?i ngu?i. H? ai th?y nghe d?u vào du?c bi?n nguy?n Nh?t Th?a c?a Ph?t Di Ðà.



    A. KHÁI Y?U

     Kính c?n gi?i thích kinh này d?a theo quy cách c?a tông Hoa Nghiêm và khuôn m?u c?a b? A Di Ðà S? Sao, chia t?ng quát thành mu?i môn: M?t: giáo kh?i nhân duyên; hai: th? tánh kinh này; ba: tông thú c?a b? kinh; b?n: phuong ti?n l?c d?ng; nam: can khí du?c hóa d?; sáu: t?ng giáo s? nhi?p; b?y: b? lo?i sai bi?t; tám: d?ch, h?i hi?u, thích; chín: t?ng thích danh d?; mu?i: ph?n gi?i thích chính ý nghia c?a kinh.

    Chín môn d?u lu?n v? cuong y?u, tông thú, b? lo?i c?a toàn kinh, có di?m d?i d?ng ti?u d? v?i Ngu Trùng Huy?n Nghia c?a tông Thiên Thai. Tuy v? m?t r?ng, lu?c, l?y, b? có chút sai khác, nhung nói chung: Tru?c h?t, t?ng lu?n d? phát huy rõ ràng ch? cuong y?u c?a kinh, khi?n cho ngu?i d?c tru?c h?t nh?n th?c t?ng th?, sau d?y m?i nghiên c?u kinh van. Cái lu?i truong lên thì các m?t lu?i m? ra, lãnh h?i d? dàng. Ði?u này cung gi?ng nhu trong các sách v? c?n d?i luôn có ph?n khái lu?n d?t ? d?u. ? dây tôi g?i là Khái Y?u, là ph?n th? hai [c?a b?n chú gi?i].

    1. Giáo kh?i nhân duyên

    Giáo kh?i nhân duyên là nói v? nhân duyên hung kh?i d?i giáo. Tru?c h?t, trình bày s? hung kh?i c?a Ph?t giáo và pháp môn T?nh Ð?, r?i m?i thu?t rõ nhân duyên hung kh?i kinh này.

    Phàm h?t th?y các pháp ch?ng ngoài nhân duyên. Nhân duyên hung kh?i d?i giáo vô lu?ng, mà vô lu?ng nhân duyên l?i ch? là m?t d?i s? nhân duyên. Kinh Pháp Hoa d?y: “Chu Ph?t Th? Tôn duy nh?t di nh?t d?i s? nhân duyên c?, xu?t hi?n u th?” (Chu Ph?t Th? Tôn ch? vì m?t d?i s? nhân duyên mà th? hi?n xu?t hi?n trong d?i). “Duy di Ph?t chi tri ki?n, th? ng? chúng sanh”(Ch? là dem tri ki?n Ph?t ch? bày, giác ng? chúng sanh).

    Ph?m Kh?i Tín kinh Hoa Nghiêm chép:

    Nhu Lai, ?ng Cúng Ð?ng Chánh Giác tánh kh?i chánh pháp b?t kh? tu ngh?. S? di gi? hà? Phi thi?u nhân duyên thành Ð?ng Chánh Giác xu?t hung u th?. Di th?p ch?ng vô lu?ng vô s? bách thiên A-tang-k? nhân duyên thành Ð?ng Chánh Giác xu?t hung u th?. Nãi chí qu?ng thuy?t nhu th? d?ng vô lu?ng nhân duyên. Duy v? nh?t d?i s? nhân duyên, d?i s? nhân duyên gi? hà? Duy d?c chúng sanh khai th? Ph?t tri ki?n c?” (Nhu Lai, ?ng Cúng, Ð?ng Chánh Giác tánh kh?i chánh pháp ch?ng nghi bàn. Vì c? sao? Do ch?ng ph?i vì chút ít nhân duyên mà thành Ð?ng Chánh Giác xu?t hi?n trong th? gian. Ngài do mu?i th? vô lu?ng vô s? tram ngàn A-tang-k? nhân duyên mà thành Ð?ng Chánh Giác xu?t hi?n trong d?i, cho d?n r?ng nói vô lu?ng nhân duyên nhu th? ch? vì m?t d?i s? nhân duyên. Ð?i s? nhân duyên gì? Ch? là vì mu?n khai th? tri ki?n Ph?t cho chúng sanh).

    Kinh Hoa Nghiêm là pháp du?c d?c Th? Tôn gi?ng d?u tiên. Kinh Pháp Hoa là giáo pháp cu?i cùng. T? d?u d?n cu?i ch? vì d?i s? nhân duyên sau dây: Mu?n cho chúng sanh khai, th?, ng? nh?p tri ki?n c?a Ph?t, cung có nghia là: Mu?n cho h?t th?y chúng sanh hi?u rõ b?n tâm, d?t du?c tri ki?n gi?ng nhu tri ki?n c?a Ph?t, cùng thành Chánh Giác.

    Nhân duyên hung kh?i kinh này cung th?. Kinh Xung Tán T?nh Ð? Ph?t Nhi?p Th? (t?c kinh Di Ðà b?n d?ch d?i Ðu?ng) vi?t: “Ngã quán nhu th? l?i ích an l?c d?i s? nhân duyên, thuy?t thành d? ng?” (Ta th?y d?i s? nhân duyên l?i ích an l?c nhu th? nên nói l?i thành th?t, ch?c ch?n), d? th?y ch? hung kh?i c?a pháp môn T?nh Ð? gi?ng h?t nhu c?a kinh Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, d?u cùng là d?i s? nhân duyên c?. Vì sao? Sách A Di Ðà S? Sao vi?t: “Nay ch? nh?t tâm trì danh li?n du?c B?t Thoái. ?y là tr?c ch? t? tâm, phàm phu thành Ph?t m?t cách r?t ráo. N?u tin ch?c ch?n nhu v?y, nào c?n ph?i tr?i kh?p ba th?a, tr?i qua nhi?u ki?p. Ch?ng vu?t kh?i m?t ni?m ch?ng nh?p B? Ð? th?t nhanh chóng, d?y ch?ng ph?i là d?i s? hay sao?”.

    Ð? th?y T?nh Tông dúng là pháp tr?c ch? d?n ch?ng: L?y tâm ni?m Ph?t d? nh?p Ph?t tri ki?n. S? hung kh?i c?a T?nh tông dúng là do d?i s? nhân duyên này. Ph?n k? ti?p s? gi?ng rõ nhân duyên hung kh?i kinh này.

     1.1. X?ng tánh c?c dàm, Nhu Lai chánh thuy?t

     Hoa Nghiêm, Pháp Hoa d?u là giáo pháp Viên Ð?n x?ng tánh, nhung ch? quy thú[3] c?a chúng l?i n?m trong kinh này. Ng?u Ích d?i su khen ng?i kinh này nhu sau: “D?t b?t d?i dãi m?t cách viên dung ch?ng th? nghi bàn. Áo t?ng c?a Hoa Nghiêm, bí t?y c?a Pháp Hoa, tâm y?u c?a h?t th?y chu Ph?t, kim ch? nam cho muôn h?nh B? Tát d?u ch?ng ra kh?i kinh này”. Do v?y, kinh này du?c xung t?ng là l?i bàn lu?n x?ng tánh d?n m?c cùng c?c (x?ng tánh c?c dàm)

    Thêm n?a, trong tác ph?m Vô Lu?ng Th? Kinh Bình Gi?i, th?y Ð?o ?n ngu?i Nh?t nh?n d?nh: “Hi?n t?i nay là d?i Ngu Tru?c, lúc t?o ác; cho nên khó tu m?t th? thánh d?o vì s? g?p nhi?u chu?ng n?n. Ch? riêng pháp môn này chí viên, c?c d?n, l?i còn gi?n d?, th?ng chóng. Chánh thuy?t xu?t th? n?m riêng m?t mình trong kinh này. C? m?t d?i thuy?t pháp quy v? kinh này, nhu các dòng nu?c xuôi v? b? c?. Do v?y, b?o r?ng: Tram v?n A-tang-k? nhân duyên phát kh?i kinh Hoa Nghiêm, m?t d?i s? nhân duyên thành kinh Pháp Hoa cung ch? là ngu?n g?c c?a pháp này”.

    Có nghia là: C? hai kinh Hoa Nghiêm, kinh Pháp Hoa ch? là pháp d?n du?ng cho kinh này. Kinh này th?t là ch? ch? quy c?a c? Ð?i T?ng giáo. Cu?i kinh Hoa Nghiêm, mu?i d?i nguy?n vuong c?a Ph? Hi?n Ð?i Si d?n v? C?c L?c, d? d? ch?ng minh [cho nh?n d?nh trên]. Thánh giáo nhu chiên dàn, mi?ng nào cung thom. Pháp nào cung viên d?n, v?n ch?ng cao th?p; ch? vì chúng sanh c?u n?ng, chu?ng sâu, tâm thô, trí hèn, dói g?p c? vua mà ch?ng dám an. Ch? m?t pháp Trì Danh trong kinh này m?i là d?o d? hành, ai cung tu du?c.

    Chuong Ð?i Th? Chí Viên Thông chép: “T?nh ni?m tuong k?”, “t? d?c tâm khai”, chính là tâm phàm phu khai tri ki?n Ph?t. Ð?n nhu k? can khí c?n c?t ch? c?n chí tâm tin ua, nguy?n sanh cõi kia, d?u ch? mu?i ni?m, lúc m?ng s?p h?t, du?c Ph?t nhi?p th?, li?n sanh v? C?c L?c. Hoa n? g?p Ph?t, ng? nh?p Vô Sanh, k? di?u, nhanh chóng không chi hon n?i. H?t th?y chúng sanh do pháp này d?c d?, x?ng h?p b?n hoài c?a mu?i phuong Nhu Lai.

    Kinh này l?i tuyên duong pháp chân th?t thu?n nh?t c?a Nhu Lai ch?ng quy?n bi?n, cong qu?o nên g?i là Chánh Thuy?t. L?i n?a, Th? Tôn x?ng h?p b?n tánh trao bày h?t c? ra, ch?ng chút m?y may gi?u di?m nên g?i là X?ng Tánh. H?t th?y hàm linh d?u nhân dây du?c d? thoát, th?t là bàn lu?n x?ng tánh d?n cùng t?t nên g?i là X?ng Tánh C?c Ðàm.

    1.2. Tam can ph? b?, phàm - thánh t? thâu

     Can khí c?a chúng sanh thiên sai v?n bi?t nên Th? Tôn nói ra tám v?n b?n ngàn pháp môn nh?m thích ?ng kh?p các can co:

    Hoa Nghiêm Viên Giáo chuyên ti?p d? k? thu?ng thu?ng can. Trí hu? nhu Xá L?i Ph?t, th?n thông nhu M?c Ki?n Liên d?u du?c g?i là b?c nh?t trong hàng Thanh Van d? t? c?a Ph?t, mà trong h?i Hoa Nghiêm còn nhu dui, nhu di?c, hu?ng h? là k? kém hon h?. Vì v?y, h? can tuy?t ch?ng có ph?n.

    Ð?n nhu các giáo pháp Ti?u th?a là d? ti?p d? can co Quy?n, Ti?u. V?i b?c thu?ng can, giáo pháp Ti?u th?a m?c ph?i l?i “giáo c?n, can sâu” nên cung ch?ng ?ng co.

    Ch? có pháp môn Trì Danh Ni?m Ph?t trong kinh này: Thâu tr?n phàm - thánh, thích h?p l?i - d?n. Ð?n cùng t?t thì nhu Ph? Hi?n, Van Thù còn phát nguy?n c?u sanh C?c L?c.

    Bài k? c?a d?c Ph? Hi?n có câu: “Nguy?n ngã lâm d?c m?ng chung th?i, t?n tr? nh?t thi?t chu chu?ng ng?i, di?n ki?n b? Ph?t A Di Ðà, t?c d?c vãng sanh Anh L?c Sát” (Nguy?n tôi vào lúc lâm chung, tr? s?ch h?t th?y các chu?ng ng?i, t?n m?t g?p Ph?t A Di Ðà, li?n du?c vãng sanh cõi An L?c). Bài k? c?a ngài Van Thù là: “Nguy?n ngã lâm chung th?i, di?t tr? chu chu?ng ng?i, di?n ki?n A Di Ðà, vãng sanh An L?c sát” (Nguy?n lúc tôi lâm chung, tr? di?t các chu?ng ng?i, t?n m?t g?p Di Ðà, vãng sanh cõi An L?c). L?i nhu kinh này chép: “Ph?t cáo Di L?c: - U th? th? gi?i, h?u th?t bách nh? th?p ?c B? Tát, di t?ng cúng du?ng vô s? chu Ph?t, th?c chúng d?c b?n, duong sanh b? qu?c” (Ph?t b?o Di L?c: - Trong th? gi?i này có b?y tram hai muoi ?c B? Tát dã t?ng cúng du?ng vô s? chu Ph?t, tr?ng các c?i d?c, s? sanh sang cõi kia).

    Th?p nh?t thì nhu b?n Ngu Ngh?ch Th?p Ác trong Quán kinh, lâm chung g?p du?c b?n lành, d?y cho ni?m Ph?t. Mu?i ni?m thành công cung sanh cõi kia. Ð? th?y kinh này r?ng thâu v?n lo?i, d? kh?p ba can, là thu?c A Già Ðà tr? lành muôn b?nh. Vì v?y, kinh này chép: “Tr? tu kinh gi?, tùy ý s? nguy?n, giai kh? d?c d?” (G?p g? kinh này, tùy lòng mong mu?n d?u du?c d?).

    Trên dây dã gi?i thích kinh này r?ng thích ?ng các can co, v?i b?n phàm phu ta on d?c ?y th?t sâu d?m. Nay dang là th?i M?t Pháp, chúng sanh phu?c hu? c?n m?ng, c?u chu?ng sâu n?ng, ch? c?y pháp môn ti?n d?ng này, ch? nh? vào tin Ph?t, trì danh thì m?i có th? công siêu luy ki?p, vãng sanh C?c L?c, chóng lên B?t Thoái. N?u không có pháp môn vi di?u nhu th?, phàm phu làm sao thoát kh?i bi?n nghi?p sanh t? này lên n?i b? kia? 

    Vì v?y, d?ng Ð?i T? Bi Ph?, d?o su hai cõi nghi thuong chúng ta, m? ra pháp môn T?nh Ð? này, khéo ch? rõ hai cõi kh?, vui, d? khích d?ng chúng sanh dang tr?m luân: Cõi này: d?ng l?a l?n, cõi kia: ao trong mát. Sen báu tru?c m?t, non dao sau lung. Khi ?y, t? nhiên sanh kh?i nguy?n thù th?ng, chán nhàm Sa Bà, c?u sanh C?c L?c; dã sanh lòng tín nguy?n li?n trì danh hi?u ?t s? du?c d? thoát. Sanh cõi kia xong, g?p Ph?t nghe pháp, d?c vô thu?ng ng?. Dùng h?u ni?m nh?p vô ni?m, do vãng sanh kh? h?p vô sanh, d?n ng? tâm này v?n s?n bình d?ng. Su H?i Ðông Nguyên Hi?u d?i Ðu?ng nói: “B?n muoi tám nguy?n tru?c h?t vì phàm phu, sau kiêm vì thánh nhân thu?c tam th?a”. Ð? th?y s? m?u nhi?m c?a T?nh Ð? tông: Tru?c h?t là nh?m làm cho phàm phu d?c d? v?y.

    1.3. Di?u pháp tha l?c, khéo h? trì hành nhân

     Các pháp môn khác hoàn toàn c?y vào t? l?c. Ð?i m?t tu hành l?m n?i chu?ng n?n, ch?ng h?n nhu kinh Lang Nghiêm dã gi?ng r?ng v? nam muoi th? ?m Ma qu?y nhi?u hành nhân tu Thi?n Quán. Hành nhân ch? m?t chánh ki?n dôi chút li?n b? vu?ng lu?i ma.

    Vì v?y, kinh ?y d?y: “B?t tác thánh tâm, danh thi?n c?nh gi?i. Nhu?c tác thánh gi?i, t?c th? qu?n tà” (Ch?ng kh?i thánh tâm thì là thi?n c?nh gi?i. N?u hi?u là c?nh gi?i c?a b?c thánh li?n l?c vào bè lu tà ma),d? th?y hành nhân h? hoi ch?p tru?c li?n b? m?t chánh ki?n, li?n vào du?ng ma, c?u thang hóa giáng, th?m chí d?a Nê Lê (d?a ng?c). Vì v?y, các pháp khác g?i là d?o khó hành.

    Ch? có pháp môn Ni?m Ph?t cung nhu M?t pháp là Tha L?c Môn, thu?c v? Qu? Giáo[4]. Hành nhân phát tâm ni?m Ph?t, nh? vào b?n nguy?n c?a Ph?t Di Ðà nhi?p th?, oai th?n gia b? h? trì hành gi?, ma ch?ng dám qu?y nhi?u. Kinh Th?p Vãng Sanh chép:

    Ph?t ngôn: - Nhu?c h?u chúng sanh ni?m A Di Ðà Ph?t, nguy?n vãng sanh gi?, b? Ph?t t?c di nh? th?p ngu B? Tát ?ng h? hành gi?. Nhu?c hành, nhu?c t?a, nhu?c tr?, nhu?c ng?a, nhu?c trú, nhu?c d?, nh?t thi?t th?i, nh?t thi?t x?, b?t linh ác qu?, ác th?n d?c k? ti?n dã” (Ph?t d?y: N?u có chúng sanh ni?m A Di Ðà Ph?t nguy?n vãng sanh, d?c Ph?t kia li?n sai hai muoi lam v? B? Tát ?ng h? hành gi?, dù di hay ng?i, dù d?ng hay n?m, dù ngày hay dêm, trong h?t th?y th?i, h?t th?y ch? ch?ng cho ác qu?, ác th?n có co h?i làm h?i).

    Do b?i chuong Ð?i Th? Chí Viên Thông Ni?m Ph?t c?a kinh Lang Nghiêm có d?y: “Kim u th? gi?i, nhi?p ni?m Ph?t nhân, quy u T?nh Ð?” (Nay con ? trong cõi này, nhi?p ngu?i ni?m Ph?t tr? v? T?nh Ð?), nên sách T?nh Tu Ti?p Y?u vi?t: “Ð?i Th? Chí B? Tát hi?n ng? trong cõi này làm l?i ích l?n, nhi?p th? ngu?i ni?m Ph?t ch?ng b?, khi?n h? lìa tam d? du?c vô thu?ng l?c”.

    Kinh A Di Ðà l?i d?y: “Nhu?c h?u thi?n nam t?, thi?n n? nhân, van th? kinh, th? trì gi?, c?p van chu Ph?t danh gi?, th? chu thi?n nam t?, thi?n n? nhân giai vi nh?t thi?t chu Ph?t chi s? h? ni?m” (N?u có thi?n nam t?, thi?n n? nhân nghe kinh này th? trì và nghe danh hi?u chu Ph?t thì các thi?n nam t?, thi?n n? nhân ?y d?u du?c h?t th?y chu Ph?t h? ni?m). Ngu?i ni?m Ph?t còn du?c quang minh chi?u xa d?n b?n muoi d?m soi vào thân, ma ch?ng th? ph?m n?i.

    Do nh?ng di?u trên, th?y du?c r?ng: Ngu?i ni?m Ph?t có hai muoi lam v? B? Tát du?c Ph?t Di Ðà sai d?n, trong h?t th?y th?i, ch?n, ?ng h? gia trì. L?i có các v? nhu Ð?i Th? Chí... oai d?c nhi?p th?, l?i du?c h?t th?y chu Ph?t h? ni?m nên xa lìa du?c ma n?n, yên ?n tu trì. Do nh? vào tha l?c nên hóa hi?m thành lành, th?t là d?o d? hành.

    N?u b?o nh? c?y tha l?c là ch?p tu?ng thì ph?i bi?t r?ng tha l?c cung là t? tâm. Ta, ngu?i ch?ng hai; t?, tha cung v?y. Do tha l?c mà hi?n hi?n t? tâm, t? h?u ni?m nh?p vô ni?m, d?y dúng là di?m thâm di?u c?a pháp này. Vì th?, sách Di Ðà Y?u Gi?i vi?t:

    “Ði?m c?t y?u c?a pháp môn này là th?u hi?u rõ r?t Tha chính là T?. N?u báng r?ng dó là Ph?t khác thì là tha ki?n chua m?t. N?u d?t n?ng t? Ph?t (v? Ph?t c?a chính mình) l?i thành ra ngã ki?n diên d?o”.

    1.4 Th?m h?p di?u d?o, khéo nh?p vô sanh

     Vô ni?m và vô sanh th?t xa v?i d?i v?i kh? nang c?a phàm phu. Bát Ð?a B? Tát c?a Viên giáo dã lìa h?t th?y phân bi?t tâm ý th?c m?i g?i là th?t s? d?c Vô Sanh Pháp Nh?n. Ð? th?y: Ð?i v?i thánh gi? còn khó, hu?ng h? là phàm phu còn d?y ?p phi?n não. Vì v?y, Thi?n Ð?o d?i su vi?t trong T? Thi?p S? r?ng:

    Nay các quán môn này ch? phuong l?p tu?ng, tr? tâm d? d?t c?nh, tr?n ch?ng th? vô tu?ng ly ni?m. Nhu Lai th?y tru?c r?ng phàm phu t?i tru?c d?i m?t l?p tu?ng sanh tâm còn khó làm n?i, hu?ng h? ly tu?ng vô ni?m! Khác nào k? không có thu?t th?n thông l?i toan xây nhà trên không”.

    B?i l?, v?ng tâm c?a chúng sanh ni?m ni?m ti?p n?i nhu nu?c ch?y xi?t, chua t?ng t?m ngoi; nay n?u mi?n cu?ng dè nén, thô ni?m tuy hoi du?c ng?ng, t? ni?m chua h? ngung d?t. Hành nhân n?u hi?u l?m li?n cho là dã du?c tuong ung thì th?t là sai l?m l?n.

    Vì v?y, Ð?i T? Bi Ph? kh?i lòng Vô Duyên T? ban cho pháp môn ti?n d?ng k? di?u này, ch? phuong l?p tu?ng d? nhi?p tâm chuyên chú. Ngay noi v?ng tâm này trì danh hi?u Ph?t. Ni?m m?t Ph?t danh, hoán tr? tram ngàn v?n ?c v?ng tu?ng t?p ni?m. Ni?m t?i thu?n th?c bèn m?t c? Nang, S?, vô tâm mà tr?, Ph?t hi?u phân minh, th?m h?p di?u d?o li?n kh? h?p s? th?t m?u nhi?m “vô tr? sanh tâm” c?a kinh Kim Cang Bát Nhã.

    Tâm sanh di?t c?a chúng sanh ch? nào cung duyên du?c, ch? riêng ch?ng th? duyên n?i Bát Nhã. Ph?i d?t d?n d?a v? Ð?a Thu?ng B? Tát[5] c?a Bi?t giáo m?i có th? kh? nh?p n?i: Lúc vô tr? li?n sanh tâm, lúc sanh tâm li?n vô tr?. Còn thì các b?c Ð?a Ti?n B? Tát[6] v?n còn tách r?i thành hai: M?t th?i sanh tâm, th?i khác vô tr?. Ð? th?y rõ phàm phu tuy?t ch?ng có ph?n!

    Nay pháp môn T?nh Ð? này d?y chúng sanh trì danh ni?m Ph?t khi?n chúng sanh ngay noi ni?m mà ly ni?m, ng?m thông Ph?t trí, th?m h?p d?o m?u, khéo nh?p vô ni?m, ngay noi phàm thành thánh. Vì v?y, sách S? Sao vi?t: “Vu?t ba A-tang-k? ki?p trong m?t ni?m, ngang v?i chu thánh trong m?t câu”. Th?t là di?u d?ng t?t b?c ch?ng th? nghi bàn! Các pháp môn khác ph?i thâm nh?p ngay vào vô sanh nên là d?o khó hành. Nay T?nh nghi?p này l?i khéo nh?p vô sanh nên là d?o d? hành. Pháp môn Ni?m Ph?t là du?ng t?t tu hành mà m?t pháp Trì Danh l?i là du?ng t?t trong b?n pháp ni?m Ph?t, nên g?i là “du?ng t?t nh?t trong các du?ng t?t”.

    Hon n?a, kinh này ch?ng d? xu?ng “nh?t tâm b?t lo?n” mà dùng ngay “phát B? Ð? tâm, m?t d? chuyên ni?m A Di Ðà Ph?t” làm Tông. Ch? c?n phát tâm chuyên ni?m d?u du?c vãng sanh. Vì v?y, pháp này l?i càng minh xác, don gi?n, quan tr?ng. Do dó, kinh này du?c xung t?ng là kinh b?c nh?t c?a T?nh tông. Ðó là do kinh này là du?ng th?ng nh?t trong các du?ng th?ng, là phuong ti?n b?c nh?t trong các phuong ti?n, d?t b?t d?i dãi m?t cách viên dung ch?ng th? nghi bàn.

    Các d?i d?c T?nh tông Nh?t B?n l?i xem tr?ng kinh này hon Trung Hoa r?t nhi?u. S? gi?i Ð?i Kinh c?a H?c C?c Pháp Nhiên thu?ng nhân vi?t:

    “Trong giáo pháp vãng sanh v?a có giáo pháp can b?n, v?a có giáo pháp cành nhánh. Kinh này là can b?n giáo, các kinh khác là kinh cành nhánh. Kinh này còn g?i là chánh vãng sanh giáo, các kinh khác là bàng vãng sanh giáo… Kinh này còn g?i là giáo pháp vãng sanh tr?n v?n, các kinh khác là giáo pháp vãng sanh chua tr?n v?n”.

    C? theo nghia trên, T?nh Ð? Tông ví nhu d?nh ng?n núi Di?u Cao mà kinh này chính là chót d?u d?nh núi. Kinh này d?y: H?t th?y hàm linh d?i tuong lai d?u do nuong vào kinh này mà du?c d? thoát. Kinh này l?i ích kh?p chúng sanh b?c nh?t nhu v?y. Pháp Trì Danh th?m h?p di?u d?o th?t d? th?c hành.

    1.5. Ð?i thánh r? lòng t?, riêng luu l?i kinh này

    Kinh chép: Ðuong lai chi th?, kinh d?o di?t t?n, ngã di t? bi ai m?n, d?c luu th? kinh ch? tr? bách tu?, k? h?u chúng sanh tr? tu kinh gi?, tùy ý s? nguy?n giai kh? d?c d?” (Ð?i tuong lai, kinh d?o di?t h?t, ta vì t? bi thuong xót riêng luu l?i kinh này t?n t?i trong d?i m?t tram nam. N?u có chúng sanh g?p du?c kinh này, tùy lòng s? nguy?n d?u du?c d? thoát).

    Thêm n?a, kinh Chánh Pháp Di?t T?n cung nói v? tình c?nh pháp di?t t?i h?u gi?ng nhu kinh Vô Lu?ng Th?. Ði?u này hi?n l? nhân duyên thù th?ng hung kh?i kinh này.

    Di?u d?ng c?a pháp môn Trì Danh ví nhu th?c an dã ngon l?i giàu ch?t dinh du?ng tang cu?ng s?c kh?e, l?i nhu linh du?c linh nghi?m th?n hi?u tr? s?ch du?c b?nh tr?m kha khó ch?a, tr? kh?p các b?nh, ban b? l?i ích r?ng kh?p. Vì v?y, b?o r?ng: “Di?u d?ng l?n lao thay ch?ng th? nghi bàn”.

    Ð?n khi d?i m?t, ác tru?c càng sâu, các can kém c?i, tu?i th? c?a con ngu?i ch? còn mu?i nam, c?u n?ng, chu?ng sâu. Khi dó, sóng ác ng?p tràn, l?a d?c d?y d?t, Th? Tôn r? lòng t? riêng luu l?i pháp này d? làm thuy?n T?, x?i mua cam l?. On Ph?t sâu n?ng, nát thân khó d?n!


    2. Th? tánh c?a kinh

     H?t th?y các kinh di?n d?i th?a d?u dùng Th?t Tu?ng làm chánh th?. C? d?c nói: “Các kinh Ð?i Th?a d?u dùng m?t Th?t Tu?ng làm ?n”.

    Th?t Tu?ng là tu?ng chân th?t cung là Bình Ð?ng Nh?t Tu?ng. Th?t Tu?ng vô tu?ng nhung ch?ng ph?i là b?t tu?ng. Có tu?ng mà vô tu?ng nên g?i là Th?t Tu?ng. Vô tu?ng là lìa h?t th?y tu?ng hu v?ng nên vô tu?ng chính là ly tu?ng.

    Hon n?a, Th?t Tu?ng ch?ng ph?i là b?t tu?ng, do nó ch?ng ph?i là ngoan không, do?n di?t nhu lông rùa, s?ng th?, h?t th?y hu vô! Kinh Kim Cang d?y: “Phàm s? h?u tu?ng giai th? hu v?ng. Nhu?c ki?n chu tu?ng phi tu?ng, t?c ki?n Nhu Lai” (Phàm cái gì có tu?ng d?u là hu v?ng. N?u th?y các tu?ng ch?ng ph?i là tu?ng thì th?y Nhu Lai). Nghia là: Ngay noi tu?ng lìa tu?ng, lìa s?ch tu?ng hu v?ng thì th?y Th?t Tu?ng, nên nói là th?y Nhu Lai, d?y là ch? cho Pháp Thân Nhu Lai.

    Pháp Thân Nhu Lai lìa h?t th?y tu?ng, nên nói: Th?t Tu?ng vô tu?ng, nhung không ph?i là không có Pháp Thân nên nói: Th?t Tu?ng ch?ng ph?i là b?t tu?ng. Pháp sanh di?t toàn là hu v?ng nhung trong cái sanh di?t l?i có cái ch?ng sanh di?t. Các pháp sanh di?t là tu?ng sai bi?t, nhung trong cái sai bi?t có cái ch?ng sai bi?t. Ch?ng sanh ch?ng di?t, ch?ng có sai bi?t, nên nói Th?t Tu?ng là bình d?ng nh?t tu?ng.

    Th?t Tu?ng nghia lý sâu xa. N?u hi?u rõ Th?t Tu?ng thì ng? du?c lý Ð?i Th?a. Nay tôi dùng thí d? cho d? hi?u: Ví d? nhu dùng vàng ch? ra tháp, tu?ng, bình, chén, xuy?n, vòng, các th? tu?ng sai bi?t rõ ràng. N?u dem các v?t dó b? vào lò nung, chúng l?i hóa thành vàng. Các tu?ng v?n có d?u tiêu di?t h?t, nhung vàng là b?n th? các v?t v?n còn nhu cu. Ð? th?y tu?ng sai bi?t c?a các v?t có sanh có di?t, d?u thu?c v? hu v?ng, nhung b?n th? các v?t là vàng, bình d?ng nh?t tu?ng, b?t sanh b?t di?t, ch?ng tang, ch?ng gi?m.

    Trên dây, dùng vàng d? ví cho Th?t Tu?ng chân th?t bình d?ng, các v?t b?ng vàng ví cho các tu?ng sai bi?t. Do ví d? trên, th?y du?c r?ng: N?u phá tu?ng hu v?ng sai bi?t c?a các v?t b?ng vàng nhu tháp, tu?ng, bình, chén, xuy?n, vòng... thì th?y vàng chân th?t bình d?ng noi các v?t. Dùng di?u này d? ví v?i s? ki?n lìa tu?ng hu v?ng c?a h?t th?y pháp thì th?y Th?t Tu?ng. Do lìa tu?ng hu v?ng sai bi?t nên nói là vô tu?ng. Trong các tu?ng hu v?ng sai bi?t có b?n th? chân th?t bình d?ng nên b?o là ch?ng ph?i b?t tu?ng. Ngay noi tu?ng lìa tu?ng, có tu?ng mà vô tu?ng bèn th?y rõ Th?t Tu?ng.

    Th?t Tu?ng lìa ngôn thuy?t dúng nhu ngài Nam Nh?c Hoài Nhu?ng nói: “Thuy?t t? nh?t v?t, t?c b?t trúng” (N?u nói du?ng nhu có m?t v?t thì ch?ng trúng), nên ch?ng th? dùng thí d? th? gian nào ch? rõ du?c Th?t Tu?ng. Trong thí d? trên dây, n?u ng? nh?n th?t s? có m?t tu?ng vàng c? th? d? d?t du?c thì l?i vu?ng vào tu?ng, không còn là Th?t Tu?ng c?a vô tu?ng n?a! Vì v?y, b?o r?ng: “Phàm s? ngôn thuy?t, giai vô Th?t Nghia” (H? có ngôn thuy?t d?u ch?ng ph?i là th?t nghia).

    Hon n?a, kinh Viên Giác d?y: Chu huy?n t?n di?t, giác tâm b?t d?ng” (Các huy?n di?t s?ch, giác tâm ch?ng d?ng), “huy?n di?t di?t c?, phi huy?n b?t di?t, thí nhu ma kính, c?u t?n minh hi?n” (Vì cái huy?n di?t b? di?t, ch? cái ch?ng ph?i là huy?n (phi huy?n) ch?ng b? di?t. Ví nhu mài guong[7], h?t ch?t do thì ánh sáng hi?n).

    Cái giác tâm sau khi huy?n b? di?t v?a du?c nói trong kinh cùng v?i cái sáng su?t hi?n ra khi h?t c?u nho d?u ch? cho cái Th?t Tu?ng bình d?ng nh?t v? du?c hi?n l? do lìa v?ng. Mài guong th?t ra là mài b? ch?t nho. Tánh guong v?n sáng, ch?ng ph?i t? bên ngoài mà có. Nho h?t, sáng hi?n, lìa v?ng t?c là chân. Do v?y, b?o: “B?t d?ng c?u Chân, duy tu t?c ki?n” (Ch?ng nh?c c?u Chân, ch? c?n d?t cái Th?y). Cái Th?y c?a chúng sanh d?u là cái th?y hu d?i. Cái Th?y chân th?t là tri ki?n c?a Ph?t.

    Sách Y?u Gi?i l?i vi?t: “Tâm tánh c?a m?t ni?m hi?n ti?n c?a chúng ta ch?ng ? trong, ch?ng ? ngoài, ch?ng ? kho?ng gi?a, ch?ng ph?i quá kh?, ch?ng ph?i hi?n t?i, ch?ng ph?i v? lai, ch?ng ph?i xanh, vàng, d?, tr?ng, dài, ng?n, vuông, tròn, ch?ng ph?i huong, ch?ng ph?i v?, ch?ng ph?i xúc, ch?ng ph?i pháp. Tìm thì ch?ng th? du?c, nhung ch?ng th? b?o là Không. Nó t?o d? bách gi?i, thiên nhu[8] nhung ch?ng th? b?o là Có. Lìa h?t th?y tu?ng duyên l?, phân bi?t, ng? ngôn, nhung ch?ng ph?i ngoài nh?ng th? ?y riêng có t? tánh (nhu trong thí d? ? ph?n trên, h?t th?y các v?t d?u ch?ng ngoài vàng). Nói tóm l?i, lìa h?t th?y tu?ng chính là h?t th?y pháp. Do lìa nên vô tu?ng. Cung do v?y nên ch?ng ph?i là b?t tu?ng. Do ch?ng th? du?c nên cu?ng g?i là Th?t Tu?ng”.

    Rõ ràng Th?t Tu?ng chính tên cu?ng g?i c?a m?t ni?m tâm tánh hi?n ti?n c?a chúng ta. Tánh c?a m?t ni?m noi tâm du?c cu?ng g?i là T? Tánh. Nh? T? tìm tâm ch?ng du?c nên “dã an tâm r?i”, nhung ch?ng th? b?o là Không. Tuy L?c T? nói: “Hà k? t? tánh nang sanh v?n pháp” (Nào ng? t? tánh hay sanh v?n pháp), cung ch?ng th? ch?p là Có. Lìa t? cú, tuy?t bách phi[9], ch?ng th? dùng suy lu?ng, phân bi?t d? hi?u n?i. “Linh minh d?ng tri?t, tr?m t?ch thu?ng h?ng” “riêng sáng v?ng v?c”, “r?ng ng?i hu không”, “linh quang d?c di?u, thoát s?ch can tr?n”. Vì th?, Liên Trì d?i su khen ng?i r?ng: “L?n thay chân th?! Ch?ng th? nghi bàn n?i thì ch? có m?i t? tánh mà thôi!”.

    B?n ch?t c?a Th?t Tánh dã du?c bàn thô thi?n nhu trên. Còn nhu th? tánh c?a Ð?i kinh vì sao l?i b?o là Th?t Tu?ng? Du?i dây s? bàn. Vãng Sanh Lu?n c?a Th? Thân B? Tát có do?n vi?t:

    Trang nghiêm cõi Ph?t công d?c thành t?u, trang nghiêm Ph?t công d?c thành t?u, trang nghiêm B? Tát công d?c thành t?u. Nên bi?t ba th? thành t?u nguy?n tâm trang nghiêm này có th? nói g?n trong m?t pháp cú. M?t pháp cú là thanh t?nh cú. Thanh t?nh cú là chân th?t trí hu? vô vi Pháp Thân”.

    Lu?n này th?t dã hi?n th? Nh?t Chân pháp gi?i s? lý vô ng?i: Ngay noi tu?ng chính là d?o. Các th? y báo, chánh báo trang nghiêm noi th? gi?i C?c L?c, m?i th? d?u là Pháp Thân vô vi trí hu? chân th?t, m?i th? chính là Th?t Tu?ng. Do v?y m?i nói kinh này l?y Th?t Tu?ng làm Th?. C? Am d?i su d?i Minh nói: “R?ng qu?nh, ao ng?c hi?n hi?n tr?c ti?p ngu?n tâm. Th? lu?ng, quang minh phoi bày tr?n v?n t? tánh”.

    U Khê d?i su dã vi?t trong b? Viên Trung Sao nhu sau: “R?ng qu?nh, ao ng?c, th? lu?ng, quang minh v?n là tu?ng c?a h?t th?y pháp. Chúng dã hi?n l? tr?c ti?p ngu?n tâm, phô bày tr?n v?n t? tánh thì l?y tu?ng nào d? d?t du?c! Ð?y chính là tu?ng mà vô tu?ng, tuy là tu?ng mà là chánh th? c?a vô tu?ng. Tâm tánh c?a b?n ta lu?ng d?ng pháp gi?i, linh minh d?ng tri?t, tr?m t?ch thu?ng h?ng. Theo b? d?c thì su?t c? ba d?i, theo b? ngang thì tr?n kh?p mu?i phuong”. Cõi nu?c C?c L?c ch?ng ? ngoài tâm, tâm ta s?n d? bách gi?i thiên nhu. Tâm t?nh thì cõi Ph?t t?nh, cõi t?nh thì tâm ta t?nh, nào có m?t pháp ? ngoài tâm ta. Pháp du?c kinh này phô di?n là d? hi?n th? tr?c ti?p b?n tâm, phô bày tr?n v?n t? tánh. Ngay noi tu?ng chính là d?o, ch?ng ph?i là không có Th?t Tu?ng. Sách Di Ðà Y?u Gi?i vi?t:

    “Th?t Tu?ng không hai, cung ch?ng ph?i là b?t nh?. Vì v?y dùng toàn th? làm y báo, chánh báo, làm pháp, làm báo, làm t?, làm tha, nh?n d?n nang thuy?t (ngu?i nói), s? thuy?t (pháp du?c nói), ngu?i d?, k? du?c d?, ngu?i tin, pháp du?c tin, ngu?i phát nguy?n, di?u du?c nguy?n, ngu?i trì, danh hi?u du?c trì, nang sanh (ngu?i vãng sanh), s? sanh (cõi d? sanh v?), ngu?i khen ng?i, pháp du?c khen ng?i, không chi ch?ng du?c Th?t Tu?ng chánh ?n in vào”.

    Do do?n van trên, th?y du?c r?ng toàn kinh này gói tr?n trong m?t Th?t Tu?ng, nên nói: Th?t Tu?ng là th? tánh c?a kinh này v?y.

    L?i n?a, ph?m Ð?c Tuân Ph? Hi?n trong kinh này chép: “Khai hóa hi?n th? Chân Th?t T?”. Ph?m Ð?i Giáo Duyên Kh?i chép: D?c ch?ng qu?n manh, hu? di chân th?t chi l?i” (Mu?n c?u v?t qu?n manh, ban cho l?i ích chân th?t). Ph?m Tích Công Luy Ð?c chép: Tr? chân th?t hu?, dung mãnh tinh t?n, nh?t hu?ng chuyên chí trang nghiêm di?u d?” (Tr? chân th?t hu? dung mãnh tinh t?n, m?t d? chuyên chí trang nghiêm cõi nhi?m m?u).

    Chân Th?t T? là Chân Nhu Th?t Tu?ng b?n t?. Ðó chính là di?u kinh này khai th?. Cõi nhi?m m?u C?c L?c du?c trí hu? chân th?t trang nghiêm thành t?u. Di Ðà Th? Tôn thâu nhi?p cõi m?u nhi?m ?y, tuyên duong pháp m?u này, mu?n ban cho b?n chúng sanh ta cái l?i chân th?t. Ba th? chân th?t này (Chân Th?t T?, Chân Th?t Hu?, và L?i Ích Chân Th?t), m?t chính là ba, ba chính là m?t, là phuong ti?n r?t ráo ch?ng th? nghi bàn. Toàn th? c?a y báo, chánh báo cõi C?c L?c, pháp môn T?nh Ð? d?u là Chân Th?t T?. Vì v?y, ta nói kinh này l?y Th?t Tu?ng làm th? tánh v?y.


    3. Tông thú c?a kinh này

    Ði?u du?c kinh d? cao g?i là Tông (?). Tông là tr?ng y?u, là tông ch? c?a toàn b? kinh. Tông l?i là du?ng l?i tr?ng y?u d? tu hành. Vì v?y, Tông là cuong lãnh c?a toàn b?n kinh. Lu?i (cuong: ?) du?c gi? lên thì m?t lu?i truong ra. N?m c? áo (lãnh: ?) thì thân áo xuôi theo. Vì v?y sau khi phán d?nh Th?, tru?c h?t ph?i xác d?nh Tông.

    Th? là Lý, Tông là H?nh. Th? là cái b?n th? d? Tông nuong vào. Tông là cái Tông d? hi?n th? cái Th?.

    Ngoài ra, Tông và Th? là hai m?t h? tuong. Tông là h?nh tr?ng y?u d? lãnh h?i Th? nên ph?i d? cao.

    B?n s? gi?i Tâm kinh c?a ngài Huong Tu?ng gi?ng: “Ði?m du?c coi tr?ng là Tông, ch? quy hu?ng c?a tông thì g?i là Thú”. Ngài Khuê Phong d?i su vi?t trong sách Viên Giác Lu?c S? r?ng: “Thú có nghia là hu?ng d?n, t?c là ch? quy hu?ng c?a tâm ý th?c”.

    Ð? bi?t: Thú (?) là quy thú(??: Hu?ng d?n, quay v?). Vì v?y, d?a vào tông ch? c?a kinh d? t? rõ vi?c làm, bi?t di?u mong c?u, th?u dáo t?t cùng ch? kinh d?t d?n thì g?i là Thú v?y.

    T? xua dã có nhi?u thuy?t bàn v? tông thú c?a b?n d?ch kinh Vô Lu?ng Th? d?i Ng?y.

    B?n s? gi?i c?a ngài Gia Tu?ng Cát T?ng vi?t: “Tông ch? c?a kinh này thu?ng có hai thuy?t: M?t là Di Ðà tu nhân c?m qu? T?nh Ð?. Hai là khuy?n v?t ([ch? v?t] ch? cho chúng sanh, “khuy?n v?t” là khuyên nh? chúng sanh) tu nhân, vãng sanh cõi kia”.

    Ngài H?i Ðông Nguyên Hi?u vi?t trong sách Tông Y?u r?ng: “Kinh này dúng là dùng nhân qu? T?nh Ð? làm Tông Th?, l?y thâu nhi?p chúng sanh vãng sanh làm ý chí”.

    Ðàm Loan pháp su b?o: “L?y danh hi?u Ph?t làm Th? c?a kinh”.

    Ngài Thi?n Ð?o nói: “Ni?m Ph?t tam-mu?i là tông, nh?t tâm h?i nguy?n (nguy?n h?i hu?ng) vãng sanh T?nh Ð? là Th?” (Ch? Th? ? dây ch? cho Thú).

    B? H?p Tán c?a th?y Thích Quán Tri?t ngu?i Nh?t vi?t: “Kinh này: Ni?m Ph?t là Tông, vãng sanh là Th?. Kinh này tôn tr?ng Ni?m Ph?t nên l?y Ni?m Ph?t làm Tông, ch? quy thú c?a Tông là c?t du?c vãng sanh nên l?y vãng sanh làm Th?”.

    T?nh tông coi kinh Vô Lu?ng Th? là Ð?i kinh, kinh A Di Ðà là Ti?u kinh vì hai kinh này ch? r?ng hay lu?c sai khác. Do v?y, trong S? Sao, ngài Liên Trì g?i Ð?i kinh là Ð?i B?n, Ti?u kinh là Ti?u B?n, vì th?t ra hai kinh ch? là cùng m?t kinh.

    Tông thú c?a kinh A Di Ðà cung có nhi?u thuy?t, ? dây ch? ch?n l?y nh?ng thuy?t quan tr?ng.

    - Sách S? Sao cho r?ng: “Y báo, chánh báo thanh t?nh, tín nguy?n vãng sanh là tông thú”.

    - Sách Viên Trung Sao b?o: “Dùng tín, nguy?n, t?nh nghi?p làm tông trí (t?c tông thú) c?a kinh”.

    - Sách Di Ðà Y?u Gi?i cho r?ng: “Dùng tín nguy?n trì danh làm tông”.

    T?ng h?p nh?ng ý ki?n v? tông thú hai kinh Ð?i, Ti?u nói trên c?a các v? trong nu?c và h?i ngo?i, ta th?y t?t c? d?u l?y “tín nguy?n trì danh, vãng sanh T?nh Ð?” làm g?c. Tham kh?o kh?p ý ki?n các v? dã chú gi?i kinh cung nhu can c? trên kinh van kinh này, tôi minh xác tông thú kinh này nhu sau:

    Kinh này dùng phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m làm Tông; sanh tr?n v?n b?n cõi T?nh Ð?, chóng lên d?a v? B?t Thoái làm Thú.

     3.1 Gi?ng v? Tông

     Ngu?i vãng sanh trong ba b?c thu?ng, trung, h? nói trong ph?m Tam B?i Vãng Sanh c?a kinh này, ai ch?ng l?y “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm nhân. Hon n?a, nguy?n th? mu?i chín c?a Ph?t Di Ðà là:

    “Van ngã danh hi?u, phát B? Ð? tâm, tu chu công d?c, ph?ng hành L?c Ba La M?t, kiên c? b?t thoái. Ph?c di thi?n can h?i hu?ng, nguy?n sanh ngã qu?c, nh?t tâm ni?m ngã, trú d? b?t do?n. Lâm th? chung th?i, ngã d? chu B? Tát chúng nghênh hi?n k? ti?n, kinh tu du gian, t?c sanh ngã sát, tác A Duy Vi?t Trí B? Tát(Nghe danh hi?u ta, phát B? Ð? tâm, tu các công d?c, ph?ng hành sáu Ba La M?t kiên c? ch?ng lui s?t. L?i dem thi?n can h?i hu?ng nguy?n sanh cõi ta, nh?t tâm ni?m ta, ngày dêm ch?ng d?t. Lúc lâm chung, ta cùng các B? Tát hi?n d?n dón tru?c m?t, trong kho?nh kh?c li?n sanh cõi ta, làm B?t Thoái Chuy?n B? Tát).

    Nguy?n th? mu?i tám: Van ngã danh hi?u, chí tâm tín nh?o, s? h?u thi?n can, tâm tâm h?i hu?ng, nguy?n sanh ngã qu?c, nãi chí th?p ni?m, nhu?c b?t sanh gi?, b?t th? Chánh Giác, duy tr? Ngu Ngh?ch, ph? báng chánh pháp” (Nghe danh hi?u ta chí tâm tin ua, bao nhiêu thi?n can, tâm tâm h?i hu?ng nguy?n sanh cõi ta, nh?n d?n mu?i ni?m, n?u ch?ng sanh v?, ch?ng l?y Chánh Giác. Ch? tr? k? Ngu Ngh?ch, ph? báng chánh pháp)

    Rõ ràng: Nguy?n th? mu?i chín chú tr?ng phát B? Ð? tâm, m?t lòng ni?m Ph?t. Nguy?n mu?i tám nh?n m?nh “chí tâm tin ua, nh?t hu?ng chuyên ni?m”. Vì v?y, ta bi?t r?ng “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” là tâm t?y c?a b?n nguy?n Ph?t Di Ðà, là tông y?u c?a toàn b? Ð?i kinh, là chánh nhân ?t d? d? vãng sanh, là thuy?n t? phuong ti?n d? sanh. Ði?u du?c Ð?i kinh tôn sùng hoàn toàn là di?m này. Ðu?ng tr?ng y?u tu hành ch? có di?m này là thi?t y?u, nên nó là Tông c?a Ð?i kinh v?y.

    Ðàm Loan d?i su vi?t trong Vãng Sanh Lu?n chú r?ng:

    “Ba b?c vãng sanh trong kinh Vô Lu?ng Th? tuy h?nh có uu, li?t, nhung không ai ch?ng phát tâm B? Ð? vô thu?ng. Tâm B? Ð? vô thu?ng này chính là tâm nguy?n thành Ph?t, chính là tâm d? chúng sanh. Tâm d? chúng sanh chính là tâm nhi?p th? chúng sanh sanh v? cõi có Ph?t. Vì v?y, nguy?n sanh v? cõi An L?c T?nh Ð? thì c?n ph?i phát tâm B? Ð? vô thu?ng. N?u ai ch?ng phát tâm B? Ð? vô thu?ng, ch? nghe cõi kia hu?ng vui không gián do?n, do vui thích mà nguy?n sanh thì cung ch?ng du?c vãng sanh”.

    An L?c T?p vi?t: “Theo T?nh Ð? Lu?n (t?c Vãng Sanh Lu?n) c?a ngài Thiên Thân, phàm mu?n phát tâm lãnh h?i Vô Thu?ng B? Ð? thì có hai nghia: M?t là tru?c h?t ph?i r?i b? ba pháp trái ngh?ch B? Ð? môn, hai là c?n bi?t ba pháp thu?n B? Ð? môn.

    Nh?ng gì là ba?

    - M?t là nuong theo trí hu? môn: Ch?ng c?u t? mình vui vì xa lìa ngã tâm tham tru?c t? thân.

    - Hai là nuong t? bi môn: D?p h?t th?y kh? cho chúng sanh vì xa lìa tâm khi?n cho chúng sanh ch?ng an vui.

    - Ba là phuong ti?n môn: Tâm xót thuong h?t th?y chúng sanh vì chính mình dã xa lìa cái tâm cung kính, cúng du?ng t? thân. ?y g?i là xa lìa ba pháp trái ngh?ch B? Ð? tâm.

    Thu?n B? Ð? môn là B? Tát xa lìa ba pháp trái ngh?ch B? Ð? môn nhu trên li?n du?c ba pháp tùy thu?n B? Ð? môn. Nh?ng gì là ba?

    - M?t là tâm vô nhi?m thanh t?nh, ch?ng vì thân mình mà c?u an vui. B? Ð? là ch?n thanh t?nh vô nhi?m, n?u vì t? thân mà c?u vui là trái ngh?ch v?i B? Ð? môn. Vì v?y tâm vô nhi?m thanh t?nh là thu?n B? Ð? môn.

    - Hai là tâm an ?n thanh t?nh vì d?p kh? cho h?t th?y chúng sanh.

    - Ba là tâm vui thanh t?nh, do mu?n cho h?t th?y chúng sanh du?c d?i B? Ð? v?y, vì nhi?p th? chúng sanh sanh sang cõi kia v?y. B? Ð? là ch? thu?ng vui r?t ráo, n?u ch?ng làm cho h?t th?y chúng sanh d?t du?c s? thu?ng vui r?t ráo thì trái ngh?ch B? Ð? môn.

    S? thu?ng vui r?t ráo ?y d?a vào dâu d? có du?c? C?n ph?i d?a vào d?i nghia môn. Ð?i nghia môn là cõi nu?c An L?c kia v?y. Th? nên, ph?i khi?n cho h? nh?t tâm chuyên chí nguy?n sanh cõi kia, mu?n cho h? s?m hi?u du?c vô thu?ng B? Ð?”.

    Ngài H?i Ðông Nguyên Hi?u l?i vi?t trong b? Tông Y?u r?ng: “Phát B? Ð? tâm chính là chánh nhân”. Ngài l?i b?o: Phát B? Ð? tâm có hai lo?i:

    1. M?t là theo S? phát tâm: “Phi?n não vô biên nguy?n d?u do?n h?t, thi?n pháp vô lu?ng nguy?n d?u tu h?t, chúng sanh vô biên nguy?n d?u d? c?. Qu? báo c?a tâm ?y tuy là B? Ð? mà hoa báo c?a nó là T?nh Ð?. Vì sao th?? B? Ð? tâm lu?ng r?ng l?n vô biên, xa r?ng vô h?n nên c?m du?c y báo T?nh Ð? r?ng l?n không ng?n mé, chánh báo th? m?ng lâu dài vô lu?ng. Ngo?i tr? B? Ð? tâm, không có gì làm du?c nhu th? c?”.

    2. Hai là thu?n Lý phát tâm: “Tin hi?u các pháp d?u nhu huy?n m?ng, ch?ng ph?i có, ch?ng ph?i không, d?t ngôn ng?, b?t suy nghi. Tin hi?u nhu v?y, phát tâm r?ng l?n, tuy ch?ng th?y có phi?n não, pháp lành, mà ch?ng bài bác là không có gì d? tu d? do?n. Vì v?y, tuy nguy?n do?n h?t, tu h?t, mà ch?ng trái ngh?ch Vô Nguy?n tam-mu?i. Tuy nguy?n d? h?t vô lu?ng h?u tình mà ch?ng có ngu?i hóa d? l?n k? du?c d?. Do v?y, có th? tùy thu?n Không, Vô Tu?ng nhu kinh d?y: Di?t d? vô lu?ng chúng sanh nhu v?y, nhung th?t s? ch?ng có chúng sanh du?c di?t d?. Phát tâm nhu v?y công d?c vô biên, d?u cho chu Ph?t tr?n ki?p di?n nói công d?c ngu?i ?y còn ch?ng th? nói h?t n?i”.

    Quán kinh còn d?y: “D?c sanh b? qu?c gi?, duong tu tam phu?c… Tam gi? phát B? Ð? tâm, thâm tín nhân qu?, d?c t?ng Ð?i Th?a, khuy?n t?n hành gi?” (Mu?n sanh cõi kia nên tu ba phu?c.... Ba là phát B? Ð? tâm, tin sâu nhân qu?, d?c t?ng Ð?i Th?a, khuy?n khích hành gi?). L?i d?y: “Nhu?c h?u chúng sanh nguy?n b? qu?c, phát tam ch?ng tâm t?c ti?n vãng sanh. Hà d?ng vi tam? Nh?t gi? phát chí thành tâm, nh? gi? thâm tâm, tam gi? h?i hu?ng phát nguy?n tâm. C? tam tâm gi?, t?t sanh b? qu?c” (N?u có chúng sanh nguy?n sanh cõi kia, phát ba lo?i tâm li?n du?c vãng sanh. Nh?ng gì là ba? M?t là tâm chí thành, hai là thâm tâm, ba là h?i hu?ng phát nguy?n tâm. Ai tr?n d? ba tâm ?t sanh cõi kia). Phát ba tâm này cung chính là phát B? Ð? tâm.

    Hon n?a, M?t Tông chú tr?ng nh?t là phát d?i B? Ð? tâm. Giáo di?n B? Ð? Tâm Nghia d?y: “B? Ð? tâm là cái g?c d? thành Ph?t. Ð?i s? nhân duyên không di?u nào hon du?c nó”.

    Sách B? Ð? Tâm Lu?n l?i gi?ng: “B? Ð? tâm này hàm ch?a pháp công d?c c?a h?t th?y chu Ph?t. N?u tu ch?ng xu?t hi?n thì làm d?o su c?a h?t th?y. N?u quay v? g?c thì là cõi M?t Nghiêm, ch?ng d?ng d?y kh?i tòa mà thành t?u du?c h?t th?y Ph?t s?”. L?i khen ng?i tâm B? Ð? nhu sau: “N?u ai c?u Ph?t hu? mà thông d?t B? Ð? tâm thì ? ngay noi thân do cha m? sanh ra s? mau ch?ng d?a v? Ð?i Giác”.

    Thêm n?a, vua c?a các kinh là kinh Hoa Nghiêm d?y: “Vong th?t B? Ð? tâm, tu chu thi?n pháp, th? danh ma nghi?p” (Tu các pháp lành mà quên m?t B? Ð? tâm thì là ma nghi?p).Phát tâm quan tr?ng ch?ng th? ví d? n?i.

    Các v? nhu su Nguyên Hi?u l?y phát B? Ð? tâm làm Chánh Nhân, ni?m Ph?t làm Tr? Nhân. Các v? nhu Thi?n Ð?o, Linh Chi c?a Trung Hoa và các su T?nh tông ngu?i Nh?t d?u cho Trì Danh là Chánh H?nh, phát tâm là Tr? H?nh. Hai thuy?t ngh?ch nhau. Liên Trì d?i su nói m?t cách dung h?i trong S? Sao r?ng: “Ðã dùng Trì Danh làm chánh h?nh, l?i l?y Trì Danh làm phát B? Ð? tâm thì hòa h?i du?c ý ki?n c?a c? hai phái”.

    Tôi nay d? xu?ng “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm Tông c?a kinh này, th?t là g?p tr?n ý ki?n c? hai phái, l?i còn quy nhi?p v? Trì Danh, th?t phù h?p ý t? Liên Trì.

    V? l?i, tám ch? trên, nói r?ng thì chính nhu ý ki?n c?a thi?n su Tri?t Ng?: “Th?t vì sanh t? phát B? Ð? tâm, dùng tín nguy?n sâu trì danh hi?u Ph?t”. Nói g?n thì nhu d?i su Ng?u Ích d? xu?ng: “Tín nguy?n trì danh”.

    Sách Di Ðà Y?u Gi?i l?y “tín nguy?n trì danh” làm Tông, l?i còn vi?t: “Tín nguy?n trì danh là y?u ch? c?a c? b? kinh. Tín nguy?n là Hu? H?nh, trì danh là Hành H?nh. Ðu?c vãng sanh hay không hoàn toàn là ? ch? có tín nguy?n hay không. Ph?m v? cao hay th?p hoàn toàn do trì danh sâu hay c?n. Vì th?, Hu? H?nh d? d?n du?ng, Hành H?nh là chánh tu, nhu m?t và chân liên quan v?i nhau”.

    L?i còn vi?t: “Tin sâu phát nguy?n chính là vô thu?ng B? Ð?. H?p tín nguy?n ?y l?i thì dích th?t là ch? nam c?a T?nh Ð?. Do v?y, ch?p trì danh hi?u là chánh h?nh... Kinh Ð?i B?n A Di Ðà cung l?y phát B? Ð? nguy?n làm tr?ng y?u, th?t tuong d?ng v?i kinh này”.

    Rõ ràng: “Tín nguy?n trì danh” và “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” dúng là cùng m?t tông ch?. Ð?i su Ng?u Ích l?y “tín nguy?n trì danh” làm tông cho kinh Ti?u B?n thì tông ch? c?a hai b?n Ð?i, Ti?u ph?i gi?ng nhau. Vì v?y, b?o “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” là Tông c?a kinh Ð?i B?n th?t dúng là dã tuân ph?ng l?i d?y c?a d?i su Ng?u Ích.

    Ch? Hu?ng (?) trong “nh?t hu?ng chuyên ni?m” có nhi?u nghia:

    - ng? theo m?t hu?ng mà ti?n t?i

    - l?ch h?n v? m?t phía

    - m?t v?

    - g?p chung l?i

    - m?t kho?ng th?i gian

    Do v?y, “nh?t hu?ng chuyên ni?m A Di Ðà Ph?t” có nghia là chuyên nuong theo pháp môn Trì Danh Ni?m Ph?t này. “Nh?t hu?ng chuyên ni?m” v?n là ch? l?y trong nguy?n th? mu?i tám “th?p ni?m t?t sanh” (mu?i ni?m ?t sanh). Ð?c Di Ðà trong lúc tu nhân phát ra d?i nguy?n “mu?i ni?m ?t vãng sanh” nên hành nhân phát B? Ð? tâm “nh?t hu?ng chuyên ni?m” ?t du?c vãng sanh T?nh Ð?, ch?ng tr?n v?n di?u qu? B?t Thoái.

    Ngu?i vãng sanh b?c Thu?ng, b?c Trung, b?c H? trong kinh d?u do phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m A Di Ðà Ph?t mà vãng sanh T?nh Ð? C?c L?c. ?y là do giác ng? là qu?, tâm làm nhân, phuong ti?n r?t ráo phoi bày tr?n v?n nguy?n h?i Nh?t Th?a c?a Di Ðà, sáu ch? h?ng danh oai th?n công d?c ch?ng th? nghi bàn.

    Hon n?a, “nh?t hu?ng chuyên ni?m” là nhu c? d?c d?y: “Thu?ng thì t?n hình th?, h? thì mu?i ni?m”. Thu?ng t?n hình th? là t? ngày phát tâm ni?m Ph?t tr? di, su?t d?i ni?m Ph?t th?ng d?n m?t ni?m t?i h?u lúc lâm chung. Ð?y là b?c Thu?ng. Còn b?c H? chua th? làm n?i nhu v?y, ho?c b?i chu?ng n?ng, ho?c do b?n r?n ch?ng r?nh rang d? ni?m nhi?u thì m?i ngày hành pháp Th?p Ni?m cung là “nh?t hu?ng chuyên ni?m”. Còn bét nh?t thì nhu trong Quán kinh nói: K? Ngu Ngh?ch, Th?p Ác lúc m?ng s?p d?t, du?c nghe thánh giáo, chí tâm h?i c?i, mu?i ni?m xung danh cung du?c vãng sanh, nên nói: “Mu?i ni?m ?t sanh”.

    Hành gi? nên bi?t: Nh?t hu?ng chuyên ni?m là t? lúc b?t d?u phát tâm ni?m Ph?t cho d?n m?t ni?m t?i h?u, mà ni?m quan tr?ng kh?n thi?t nh?t là ni?m t?i h?u. Nhu k? ác ngh?ch v?a nói trên dây, ni?m Ph?t mu?i ti?ng thì ti?ng th? nh?t là so ni?m, ti?ng th? mu?i là ni?m cu?i cùng, cung là th?ng th?ng t? so phát tâm cho d?n ch?t d?u trì danh. Do v?y, phù h?p v?i tông ch? “nh?t hu?ng chuyên ni?m”. Trái l?i, nhu có k? ni?m Ph?t m?y muoi nam n?u lúc t?i h?u b? l?ng, khinh th? Trì Danh, d?i qua tu pháp khác, ho?c lúc lâm chung ch?ng ua C?c L?c, luy?n ti?c th? gian, chua th? ni?m Ph?t n?i thì ch?ng g?i là “nh?t hu?ng chuyên ni?m!”

    N?u nhu ng? r?ng Ni?m Ph?t sao l?i có công d?c nhu th?? Hãy nên bi?t: Do Nang Ni?m, S? Ni?m[10] d?u là Th?t Tu?ng v?y. Sách Di Ðà Y?u Gi?i gi?ng:

    “Quang là theo chi?u ngang chi?u kh?p mu?i phuong. Th? là theo chi?u d?c kh?p c? ba d?i. Ngang d?c h? tuong d?u là pháp gi?i th?. Ðem c? cái Th? ?y làm thành thân và cõi c?a Ph?t Di Ðà, cung dem c? cái Th? ?y làm thành danh hi?u Di Ðà. Vì v?y, danh hi?u Di Ðà chính là b?n giác lý tánh c?a chúng sanh. Trì danh là B?n Giác h?p v?i Th? Giác. Th?, B?n ch?ng hai, chúng sanh và Ph?t ch?ng hai, nên m?t ni?m tuong ?ng d?c Ph?t trong m?t ni?m. Ni?m ni?m tuong ?ng v?i d?c Ph?t trong ni?m ni?m”.

    Do do?n van trên th?y du?c r?ng: Danh hi?u Di Ðà là Pháp Gi?i Th? nên công d?c c?a danh hi?u ch?ng th? nghi bàn. L?i n?a, danh hi?u t?c là b?n giác lý tánh c?a chúng sanh. Kh?i tâm ni?m Ph?t là Th? Giác. Ð?c Ph?t dang du?c mình ni?m dây chính là B?n Giác c?a ta. Do v?y, ta nói Trì Danh chính là B?n Giác h?p v?i Th? Giác. B?i v?y, ni?m ni?m tuong ?ng mà ni?m ni?m chính là Ph?t thì rõ ràng công d?c Trì Danh ch?ng th? nghi bàn.

    Hon n?a, theo M?t Ði?n, công d?c c?a ch? riêng ch? A trong sáu ch? h?ng danh dã là vô lu?ng. Ð?i su Hung Giáo ngu?i Nh?t gi?ng:

    “T? ch? A luu xu?t h?t th?y dà-ra-ni, t? h?t th?y dà-ra-ni sanh ra h?t th?y các v? Ph?t”.

    Còn b?o: “Chân ngôn ch? A là tâm c?a mu?i phuong Ph?t. Pháp thân chu Ph?t cùng gia trì” và: “T? Lô Xá Na[11] dùng ch? A này làm t?ng bí m?t”.

    L?i còn nói:

    “Ba thân ch? nói m?t pháp ch? A, các kinh r?ng khen công d?c c?a pháp này. Nghe tên tho?ng qua tai, các t?i bang tiêu. Xu?ng âm, th?y m?t ch?, v?n d?c nhu mây nhóm. Xem so qua mà tin thì d?o th?ng T?nh Ð?, tu sâu viên trí, ch?ng Ph?t d?o ngay trong hi?n t?i”.

    Công d?c c?a ch? A dã nhu th?, hu?ng h? là công d?c c?a toàn th? danh hi?u Ph?t. M?t câu Ph?t hi?u dây th?c hi?n th?t d?, ch?ng lu?n nam n? tr? già, ch?ng c?n bi?t ngu, trí, r?nh, b?n, ai cung ni?m du?c, k? nào cung hành du?c. Danh chiêu v?n d?c, c?m ?ng m?u nhi?m khó th? nghi n?i. T? h?u ni?m khéo nh?p vô ni?m, ngay noi tâm phàm nhanh chóng hi?n l? qu? d?c, dúng nhu S? Sao dã nh?n d?nh: “Ngang v?i chu thánh trong m?t l?i, vu?t ba A-tang-k? ki?p trong m?t ni?m”.

    C?c viên, c?c d?n, quá s?c gi?n d?, nên bi?t “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” ch?ng nh?ng là cuong tông c?a kinh mà th?t s? còn là ch? quy c?a c? Ð?i T?ng giáo.

     3.2 Gi?ng v? Thú

     Ch? quy hu?ng c?a tông g?i là Thú. Ch? thú hu?ng c?a “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” là vãng sanh C?c L?c T?nh Ð?, ch?ng ba th? B?t Thoái. Vì v?y, kinh này l?y sanh tr?n v?n b?n cõi T?nh Ð?, chóng lên d?a v? B?t Thoái làm Thú. T?nh Ð? có b?n cõi: Phàm Thánh Ð?ng Cu, Phuong Ti?n H?u Du, Th?t Báo Trang Nghiêm và Thu?ng T?ch Quang. Du?i dây s? gi?i thích so lu?c v? tu?ng tr?ng vãng sanh b?n cõi.

     * Phàm Thánh Ð?ng Cu Ð?:

    Cõi Phàm Thánh Ð?ng Cu c?a th? gi?i C?c L?c là Ð?ng Cu T?nh Ð?. Th? gi?i Sa Bà ta dang ? dây cung là cõi Phàm Thánh Ð?ng Cu. Cõi này cung có phàm, có thánh, nhu Van Thù thu?ng hi?n Ngu Ðài, các v? A La Hán thu?ng tr? t?i núi Thiên M?c ho?c Nh?n Ðãng. H? d?u là b?c thánh cõi này, nhung cõi Ð?ng Cu chúng ta dang ? là Ð?ng Cu u? d?. Vì v?y, tuy cùng mang tên Ð?ng Cu nhung th?t ra ch?ng gi?ng nhau.

    Sách Y?u Gi?i gi?ng v? cõi Ð?ng Cu noi dây nhu sau:

    Do th?t thánh (ch? cho ba thánh qu? Ti?u th?a) quá kh? có l?u nghi?p, quy?n thánh (d?i quy?n th? hi?n B? Tát) d?i t? bi nguy?n, nên phàm phu du?c ? chung v?i thánh nhân. Ð?n khi th?t thánh nát thân (ni?t-bàn), co ?ng hóa c?a quy?n thánh h?t (co duyên hóa d? dã h?t) li?n thang, tr?m khác xa, kh?, vui khác bi?t v?i v?i. Tuy là t?m gi?ng, r?t cu?c không gi?ng.

    L?i n?a, trong vòng tr?i d?t, ít k? du?c th?y nghe. N?u may m?n du?c g?p g? thì ít k? ch?u thân c?n, h?c h?i. Hon n?a, khi Ph?t t?i th? thánh nhân d?u dông d?o, nhu c?a quý, nhu di?m lành, nhung ch?ng th? tr?n kh?p các cõi nu?c nhu các ngôi sao, nhu b?i tr?n. V? l?i, tuy d?ng cu mà vi?c làm, thành t?u tr?n ch?ng gi?ng nhau”.

    Theo l?i gi?i thích c?a sách Y?u Gi?i, cõi Phàm Thánh Ð?ng Cu c?a th? gi?i này kém C?c L?c ? b?n di?m:

    1. T?m d?ng: Cõi này, ba qu? v? d?u c?a Ti?u Th?a ch?ng A La Hán xong li?n nh?p t?ch di?t. Co d? sanh c?a Ð?i Quy?n B? Tát dã h?t thì li?n ch?ng th? hi?n n?a. Do dó, phàm phu cõi này ch? là t?m th?i d?ng cu, ch?ng ph?i là r?t ráo. Còn d?ng cu T?nh Ð? thì l?i có th? cùng v?i các Ð?i B? Tát nhóm h?i chung m?t ch? mãi cho d?n khi thành Ph?t.

    2. Khó g?p: Tuy có b?c thánh th? hi?n s?ng trong cõi này nhung ch?ng d? g?p g?, thân c?n; còn ? C?c L?c, thánh gi? d?u nhu th?y, nhu b?n, sáng, chi?u cùng ?.

    3. Hi?m hoi: Thánh gi? nhu c?a quý, nhu di?m lành, hy h?u khó g?p, còn ? C?c L?c thì “có nhi?u v? Nh?t Sanh B? X?, s? ?y r?t nhi?u ch?ng th? dùng toán s? d? bi?t n?i, ch? có th? nói là vô lu?ng vô biên A- tang-k?”.

    4. Vi?c làm ch?ng d?ng: Trong cõi này, thánh gi? d?u ? c?nh thánh, còn chúng sanh luân h?i sáu n?o, thang - tr?m vô d?nh. Phàm thánh tuy cùng ? cõi này nhung vi?c làm và thành t?u khác h?n nhau. ? C?c L?c, cùng h?t vô minh, cùng lên Di?u Giác, nên bi?t là Ð?ng Cu noi T?nh Ð? vu?t xa Ð?ng Cu cõi này vô lu?ng vô biên l?n.

    Hon n?a, phàm ? cõi này thì g?m c? ba ác d?o: d?a ng?c, ng? qu?, súc sanh, còn Ð?ng Cu cõi kia “ch?ng còn có cái tên ác d?o, n?a là th?t có!” Ngu?i du?c vãng sanh s? ch?ng r?t vào ba ác d?o n?a, vinh vi?n lìa n?o ác, ch?ng nhu chúng sanh cõi này ? trong bi?n sanh t?, tho?t vào tho?t ra, tho?t chìm, tho?t n?i, xoay v?n trong ác d?o, ? trong n?o kh? dã lâu.

    Sâu hon n?a thì nhu sách Y?u Gi?i dã gi?ng: “Nên bi?t d?i s? nhân duyên c?a b?n ta: M?t ?i Ð?ng Cu th?t khó thoát qua nh?t”. ?y là vì phàm phu cõi Ð?ng Cu này ph?i do?n du?c Ki?n Ho?c và Tu Ho?c m?i d?c L?u T?n Thông, m?i vu?t kh?i dòng sanh t?, vu?t thoát Ð?ng Cu ti?n lên cõi Phuong Ti?n H?u Du. Ð?y là vu?t tam gi?i theo chi?u d?c, th?t là vi?c khó.

    Nay pháp môn vãng sanh b? Ð?ng Cu u? d? sanh v? Ð?ng Cu T?nh Ð?, du?c sanh v? C?c L?c li?n do?n sanh t? nên g?i là “vu?t ngang tam gi?i” (hoành siêu tam gi?i). Ngu?i vãng sanh ch?ng d?i do?n hai Ho?c (Ki?n Ho?c và Tu Ho?c), ch? c?n phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m, li?n du?c Ph?t nguy?n ng?m gia b?, quy?t du?c vãng sanh T?nh Ð?. Vi?c này r?t d? nên g?i “d?o d? hành”.

    Phuong ti?n vu?t th?ng nhu th? r?t thù th?ng hy h?u, mu?i phuong không dâu có th? b?ng du?c n?i. Do v?y, cõi Ð?ng Cu c?a C?c L?c vu?t xa cõi Ph?t mu?i phuong.

    L?i còn d?i nghi?p vãng sanh: D?u còn là phàm phu ch?ng b? thoái chuy?n, m?t d?i thành Ph?t. Th? nên, vãng sanh Ð?ng Cu cung là sanh tr?n v?n b?n cõi v?y.

     * Phuong Ti?n H?u Du Ð?:

    N?u ngu?i ni?m Ph?t d?ng công sâu d?m, lìa du?c tâm t?p lo?n, chuyên ni?m m?t câu danh hi?u, tâm, mi?ng tuong ?ng, t?ng ch? phân minh, tâm ch?ng r?i Ph?t, Ph?t ch?ng r?i tâm, ni?m ni?m ti?p n?i ch?ng có gián do?n. Ni?m Ph?t nhu th? g?i là S? Nh?t Tâm. N?u d?t d?n c?nh gi?i này tuy ch?ng c?u do?n Ho?c mà Ki?n, Tu phi?n não t? nhiên do?n m?t. T? Ð?ng Cu u? d? cõi này sanh ngang sang cõi Phuong Ti?n H?u Du c?a C?c L?c.

     * Th?t Báo Trang Nghiêm Ð?:

    N?u nh? Ph?t, ni?m Ph?t rành r? phân minh, di, d?ng, n?m, ng?i ch? có m?t ni?m ?y, không còn ni?m th? hai nào, ch?ng b? các ni?m tham, sân, phi?n não t?p lo?n thì g?i là S? Nh?t Tâm. Trên m?t S? dã d?t, nhung v? m?t Lý chua th?u tri?t, ch? thu?c v? Ð?nh môn, chua có Hu? môn.

    N?u trên d?u sào tram thu?c, ti?n thêm m?t bu?c n?a, ch?t kh? h?p b?n tánh c?a chính mình, bi?t rõ Nang Ni?m, S? Ni?m ch? là nh?t tâm, ch?ng tr? h?u ni?m, ch?ng r?t vào vô ni?m nhu S? Sao dã vi?t: “N?u nói là Có thì b?n th? c?a cái tâm Nang Ni?m t? nó là Không, d?c Ph?t dang du?c ta ni?m cung tr?n ch?ng th? du?c. N?u b?o là Không thì tâm Nang Ni?m sáng ng?i ch?ng l?m l?n, d?c Ph?t du?c ni?m phân minh r?ng ng?i”.

    Vô ni?m mà ni?m, ni?m nhung vô ni?m. Nói, nghi d?t b?t, ch?ng th? g?i tên, mô t?; ch? là nh?t tâm, Th? v?n s?n thanh t?nh, nào có pháp gì t?p lo?n du?c. Ð?y g?i là Lý nh?t tâm, thu?c v? Hu? môn, kiêm c? d?c Ð?nh. Ni?m Ph?t n?u d?t d?n Lý nh?t tâm, phá m?t ph?n vô minh thì sanh trong Th?t Báo Trang Nghiêm Ð?, d?ng th?i ch?ng m?t ph?n Thu?ng T?ch Quang d?.

    Th?t Báo Trang Nghiêm Ð? là noi cu ng? c?a hàng Pháp Thân Ð?i Si. Các v? Ð?i Si t? So Ð?a trong Bi?t Giáo, So Tr? trong Viên Giáo tr? lên m?i du?c sanh v? cõi ?y. Phá m?t ph?n vô minh, ch?ng m?t ph?n Pháp Thân thì m?i sanh du?c cõi này. B?c Ð?i Si cõi ?y s?c tâm t? t?i, thân và cõi ?nh hi?n, trong m?t d?u lông hi?n cõi B?o Vuong. Trong m?t h?t b?i chuy?n d?i pháp luân, x?ng tánh trang nghiêm vô chu?ng, vô ng?i. B?n muoi d?a v? Pháp Thân Ð?i Si t? b?c B? Tát So Tr? trong Viên Giáo cho d?n Ð?ng Giác B? Tát d?u thu?c cõi này. M?i d?a v? d?u ch?ng m?t ph?n Thu?ng T?ch Quang Ð?.

    * Thu?ng T?ch Quang Ð?

    Cõi Pháp Thân c?a Ph?t ng? du?c g?i là Thu?ng T?ch Quang. Sách Y?u Gi?i vi?t: “Th? c?a Th?t Tu?ng ch?ng t?ch, ch?ng chi?u. T?ch mà h?ng chi?u, chi?u nhung luôn t?ch, chi?u mà t?ch, cu?ng g?i là Thu?ng T?ch Quang. T?ch mà chi?u, cu?ng g?i là Thanh T?nh Pháp Thân”. Vì v?y, thân và cõi ch?ng hai; d?u là cu?ng g?i. “T?ch - Chi?u d?ng th?i” ch?ng ph?i là c?nh có th? suy lu?ng du?c.

    Thêm n?a, ba ch? Thu?ng T?ch Quang phoi bày tr?n v?n ba d?c Ni?t Bàn c?a Nhu Lai bí t?ng. Thu?ng là Pháp Thân Ð?c vì Pháp Thân thu?ng tr?. T?ch là Gi?i Thoát Ð?c vì tr?n lao vinh vi?n t?ch tinh. Quang là Bát Nhã Ð?c do trí quang chi?u kh?p.

    B?c Ð?ng Giác Ð?i Si phá s?ch b?n muoi m?t ph?m vô minh, li?n phá m?t ph?m Sanh Tu?ng Vô Minh t?i h?u, Pháp Thân hi?n l? hoàn toàn, ch?ng tr?n v?n ba d?c, tri?t ng? ng?n ngu?n b?n tâm, r?t ráo thanh t?nh, ch?ng nh?p Thu?ng T?ch Quang Ð?.

    Phàm phu d?i nghi?p vãng sanh cõi Ð?ng Cu, do g?p Ph?t d?y d? nên không thoái chuy?n. Do th? m?ng vô lu?ng nên ngay trong m?t d?i do?n tr? tr?n v?n các Ho?c, thanh t?nh tr?n v?n b?n cõi T?nh Ð?. Do v?y, sanh cõi Ð?ng Cu cung chính là sanh ba cõi trên nên b?o là: “Sanh tr?n b?n cõi”.

    L?i n?a, trong cõi này (Sa Bà) tu hành khó khan, nhi?u duyên thoái th?t, nên k? tu d?o nhi?u nhu lông bò, ngu?i d?c d?o hi?m t?a v?y lân. Cõi C?c L?c thành Ph?t d? dàng vì không thoái chuy?n. Ph?m Chánh Nhân Vãng Sanh trong kinh d?y: “Chu vãng sanh gi?, giai d?c A Duy Vi?t Trí, giai c? kim s?c tam th?p nh? tu?ng, giai duong tác Ph?t” (Nh?ng k? vãng sanh d?u d?c A Duy Vi?t Trí, d?u d? ba muoi hai tu?ng s?c vàng, d?u s? làm Ph?t).

    Cõi C?c L?c hon h?n mu?i phuong, tru?c h?t là do phàm phu d?i nghi?p, sanh sang cõi kia r?i li?n d?c A Duy Vi?t Trí. A Duy Vi?t Trí, Hán d?ch B?t Thoái.

    B?t Thoái l?i có ba nghia:

    - V? B?t Thoái: Nh?p dòng thánh, ch?ng d?a d?a v? phàm phu.

    - H?nh B?t Thoái: Ðo?n tr? Ki?n Tu Ho?c, d?p s?ch Tr?n Sa, luôn d? chúng sanh, ch?ng d?a Ti?u Th?a.

    - Ni?m B?t Thoái: Phá vô minh, hi?n l? Ph?t tánh, ni?m ni?m luu nh?p Nhu Lai qu? h?i.

    Ð?i v?i ba th? B?t Thoái trên dây, n?u ? cõi này tu trì thì ph?i do?n Ki?n Ho?c nhu So Qu? c?a T?ng Giáo, Ki?n Ð?a c?a Thông Giáo, So Tr? c?a Bi?t Giáo, So Tín c?a Viên Giáo thì m?i g?i là V? B?t Thoái.

    B? tát c?a Thông Giáo, Th?p Hu?ng c?a Bi?t Giáo, Th?p Tín c?a Viên Giáo m?i là H?nh B?t Thoái.

    So Ð?a c?a Bi?t Giáo, So Tr? c?a Viên Giáo m?i g?i là Ni?m B?t Thoái.

    Nhung pháp môn T?nh Ð? hoành sanh viên siêu[12] ch?ng th? nghi bàn. H? vãng sanh r?i s? ch?ng d?a xu?ng d?a v? phàm phu n?a, t?c là ch?ng V? B?t Thoái.

    Cõi nu?c C?c L?c ch? có m?t Ph?t th?a nên ch?ng d?a vào Ti?u th?a, dó là H?nh B?t Thoái.

    Sanh vào cõi Ð?ng Cu xong li?n cùng sanh vào ba cõi trên, viên tu, viên ch?ng. ? trong th? gi?i ?y, ?t phá vô minh, hi?n th? Ph?t tánh, ch?ng Ni?m B?t Thoái.

    Do Ni?m B?t Thoái, vu?t d? b?n muoi m?t nhân v?[13], m?t d?i thành Ph?t nhu sách Y?u Gi?i chép: “K? Ngu Ngh?ch, Th?p Ác, mu?i ni?m thành t?u d?i nghi?p vãng sanh, thu?c vào h? h? ph?m d?u d?t du?c ba th? B?t Thoái”. Sách ?y l?i vi?t:

    “Hi?u nhu v?y m?i có th? tin sâu nguy?n l?c c?a Ph?t Di Ðà. Tin Ph?t l?c r?i m?i có th? tin sâu công d?c c?a danh hi?u. Tin trì danh r?i thì m?i có th? tin sâu tâm tánh c?a chúng ta v?n ch?ng th? nghi bàn”.

    Hon n?a, nhân duyên b?t thoái noi cõi C?c L?c g?m nam di?u:

    - M?t, du?c Di Ðà d?i t? nguy?n l?c nhi?p trì nên ch?ng thoái.

    - Hai, Ph?t quang thu?ng chi?u, B? Ð? tâm tang t?n nên ch?ng thoái.

    - Ba, nu?c, chim, cây c? d?u di?n di?u pháp, tang thêm chánh ni?m nên ch?ng thoái.

    - B?n, thu?n các B? Tát làm b?n thù th?ng, ngoài không ma tà, trong không phi?n não nên ch?ng thoái.

    - Nam, th? m?ng lâu dài nhi?u ki?p, ngang b?ng v?i th? m?ng c?a Ph?t nên ch?ng thoái.

    Ôi! Thánh d?c khó lu?ng, on Ph?t khó báo, Di Ðà bi tâm cùng c?c, thánh trí khôn t?y! T? d?y hi?n ra cõi Ð?ng Cu T?nh Ð? d? sanh v? này cho phàm phu. Hành nhân ch?ng c?n do?n Ho?c, tiêu nghi?p, ch? c?t tín nguy?n trì danh, th?m chí mu?i ni?m d?u du?c vãng sanh, vu?t ngang tam gi?i, vinh vi?n lìa kh?i các n?i kh?, ch?ng d?a v? B?t Thoái, nh?t sanh b? Ph?t (du?c b? x? làm Ph?t trong m?t d?i), siêu tình ly ki?n[14] ch?ng th? nghi bàn. Mu?i phuong th? gi?i th?t không dâu có th? b?ng du?c nhu v?y nên C?c L?c du?c ngàn kinh muôn lu?n cùng khen ng?i. Vãng sanh cõi Ð?ng Cu t?c là sanh ngang qua ba cõi trên. Ch?ng d?a v? B?t Thoái cung là ch?ng tr?n v?n ba th? B?t Thoái. Ni?m ni?m l?i kh?p qu?n sanh, tâm tâm luu nh?p bi?n giác, dó th?t là ch? quy thú c?a kinh này v?y.


    4. Phuong ti?n l?c d?ng

     Nhu kinh Ð?i T? Lô Giá Na d?y: “B? Ð? vi nhân, d?i bi vi can, phuong ti?n vi c?u cánh” (B? Ð? là nhân, d?i bi là c?i g?c, phuong ti?n là m?c dích cu?i cùng) thì bi?t r?ng phuong ti?n d? sanh chính là ch? k?t quy c?a d?i nguy?n chu Ph?t, là di?u du?c d?i trí hi?n th?, v?n d?c trang nghiêm, là ch? c?u cánh c?a Qu? Giác. Vì v?y, ti?p sau ph?n nói v? th? tánh, tông thú, ph?i lu?n v? d?i l?c, d?i d?ng c?a phuong ti?n thù th?ng nhi?m m?u.

    Nhu kinh Quán Ph?t Tam Mu?i vi?t:

    Ph?t cáo ph? vuong: - Chu Ph?t xu?t th? h?u tam ch?ng ích:

    Nh?t gi?, kh?u thuy?t th?p nh? b? kinh, pháp thí l?i ích, nang tr? chúng sanh vô minh ám c?u, khai trí hu? nhãn, sanh chu Ph?t ti?n, t?o d?c vô thu?ng B? Ð?.

    Nh? gi?, chu Ph?t Nhu Lai h?u thân tu?ng quang minh, vô lu?ng di?u h?o. Nhu?c h?u chúng sanh xung ni?m, quán sát, nhu?c t?ng tu?ng, nhu?c bi?t tu?ng, vô v?n Ph?t thân hi?n t?i, quá kh?, giai nang tr? di?t chúng sanh t? tr?ng, ngu ngh?ch, vinh b?i tam d?, tùy ý s? nh?o, thu?ng sanh T?nh Ð? nãi chí thành Ph?t.

    Tam gi?, khuy?n linh ph? vuong hành Ni?m Ph?t tam-mu?i.

    Ph? vuong b?ch Ph?t: - Ph?t d?a qu? d?c, Chân Nhu th?t tu?ng, Ð? Nh?t Nghia Không, hà nhân b?t di d? t? hành chi?

    Ph?t cáo ph? vuong: - Chu Ph?t qu? d?c h?u vô lu?ng thâm di?u c?nh gi?i, th?n thông, gi?i thoát, phi th? phàm phu s? hành c?nh gi?i. C? khuy?n ph? vuong hành Ni?m Ph?t tam-mu?i”.

    (Ph?t b?o ph? vuong:

    - Chu Ph?t xu?t th? có ba di?u l?i ích:

    M?t là mi?ng nói mu?i hai b? kinh là pháp thí l?i ích, tr? du?c vô minh ám c?u c?a chúng sanh, m? m?t trí hu?, sanh tru?c chu Ph?t, chóng d?c vô thu?ng B? Ð?.

    Hai là chu Ph?t Nhu Lai có thân tu?ng quang minh t?t d?p vô lu?ng. N?u có chúng sanh xung ni?m, quán sát, dù là t?ng tu?ng hay bi?t tu?ng, ch?ng lu?n là thân c?a Ph?t hi?n t?i hay quá kh? d?u tr? di?t du?c t? tr?ng, ngu ngh?ch c?a chúng sanh, vinh vi?n thoát kh?i tam d?, tùy lòng ua thích thu?ng sanh v? T?nh Ð? cho d?n khi thành Ph?t.

    Ba là khuyên ph? vuong hành Ni?m Ph?t tam-mu?i.

    Ph? vuong b?ch Ph?t:

    - Vì sao ch?ng d?y d? t? th?c hành qu? d?c c?a Ph?t d?a, Th?t Tu?ng Chân Nhu, Ð? Nh?t Nghia Không?

    Ph?t b?o ph? vuong:

    - Qu? d?c c?a chu Ph?t có vô lu?ng c?nh gi?i thâm di?u, th?n thông gi?i thoát, ch?ng ph?i là c?nh gi?i phàm phu có th? th?c hành n?i. Vì v?y, ta khuyên ph? vuong hành Ni?m Ph?t tam-mu?i).

    L?i chép:

    Ph?t cáo ph? vuong: - Nh?t thi?t chúng sanh t?i sanh t? trung ni?m Ph?t chi tâm di?c ph?c nhu th?. Ð?n nang h? ni?m b?t ch?, d?nh sanh Ph?t ti?n. Nh?t d?c vãng sanh, t?c nang c?i bi?n nh?t thi?t chu ác thành d?i t? bi” (Ph?t b?o ph? vuong: - Tâm ni?m Ph?t c?a h?t th?y chúng sanh trong sanh t? cung gi?ng nhu v?y, ch? c?t h? ni?m ch?ng ngoi, s? quy?t d?nh sanh ? tru?c Ph?t. M?t khi dã du?c vãng sanh li?n có th? c?i bi?n h?t th?y các di?u ác thành d?i t? bi).

    Theo l?i d?ng Thích Tôn d?i t? chí hi?u khuyên ph? vuong trên dây, Ph?t ch? khuyên ni?m Ph?t, d? th?y các h?nh môn khác ch?ng ph?i là không thù th?ng, nhung b?n phàm phu ch?ng th? tu n?i. Ch? có pháp môn d?c lòng ni?m Ph?t thích ?ng can co nh?t. Ch? nên tuân l?i d?y ni?m Ph?t thì quy?t d?nh vãng sanh. M?t phen vãng sanh r?i li?n có th? chuy?n ác thành thi?n. Di?u d?ng c?a phuong ti?n Ni?m Ph?t dã du?c hi?n th? không còn sót.

    Theo do?n kinh Th? Tôn khuyên ph? vuong ni?m Ph?t nói trên, h?t th?y chúng sanh h? còn trong sanh t? thì tâm ph?i ni?m Ph?t kh?n thi?t ch?ng ngoi. Ý Ph?t mu?n nói d?n cách Trì Danh Ni?m Ph?t trong b?n cách ni?m Ph?t. Ni?m Ph?t có b?n cách là Trì Danh Ni?m Ph?t, Quán Tu?ng Ni?m Ph?t, Quán Tu?ng Ni?m Ph?t, và Th?t Tu?ng Ni?m Ph?t.

     * Trì Danh Ni?m Ph?t:

    Chính là di?u du?c kinh này d? cao: Xung ni?m danh hi?u A Di Ðà Ph?t. Thi?n Ð?o d?i su b?o: “Ch? có con du?ng t?t tu hành là ni?m A Di Ðà Ph?t”.

    Các môn tu hành khác g?i là vu?t tam gi?i theo chi?u d?c (th? xu?t tam gi?i) nhu con trùng sanh trong tre d?c d?c theo thân tre khó thoát ra, nên là “d?o khó hành”. Còn ni?m Ph?t nhu con trùng d?c ngang ?ng tre th?i d? thoát ra, là vu?t tam gi?i theo chi?u ngang, g?i là “d?o d? hành”. Pháp này du?c ví nhu du?ng t?t, vì phuong ti?n th?ng chóng, thành công nhanh chóng.

     * Quán Tu?ng Ni?m Ph?t:

    Bày bi?n tu?ng Ph?t, chú m?c ng?m nhìn. Hi?m r?ng có tu?ng m?i quán du?c, r?i kh?i tu?ng l?i khó quán: T?nh nhân d? m?t, gi? cho liên t?c càng khó! Vì v?y, c? d?c b?o: “Tu?ng di r?i l?i là không, cho nên tr? thành gián do?n”. Vì v?y, cách này ch?ng ti?n d?ng nhu Trì Danh Ni?m Ph?t, lúc nào, ch? nào cung tu du?c.

     * Quán Tu?ng Ni?m Ph?t:

    Nhu các phép quán d?y trong Quán kinh: “Di ngã tâm m?c, tu?ng b? Nhu Lai” (Dùng con m?t trong tâm ta, tu?ng d?c Nhu Lai kia). Kh? n?i, tâm phàm phu t?p lo?n, phù d?ng, hi?m có lúc t?nh d?nh, khó nh?p pháp quán vi di?u. Vì v?y, m?i nói: “C?nh t?, tâm thô, di?u quán khó thành”. Do dó, cách này ch?ng b?ng Trì Danh ti?n d?ng d? hành, ch?ng n? thu?ng trí, h? ngu, nào lu?n kh?, vui, r?nh, b?n, ai cung ni?m du?c, k? nào cung hành du?c.

     * Th?t Tu?ng Ni?m Ph?t:

    Xa lìa các tu?ng sanh di?t, có, không, Nang, S?, ngôn thuy?t, danh t?, tâm duyên... chuyên ni?m t? tánh v?n s?n có d?c Ph?t thiên chân. Kh?n n?i, chúng sanh chua thoát luân h?i, tâm sanh di?t ni?m ni?m ti?p n?i nhu kinh Viên Giác d?y:

    “V? xu?t luân h?i nhi bi?n Viên Giác, b? Viên Giác tánh t?c d?ng luu chuy?n. Nhu?c mi?n luân h?i, vô h?u th? x?” (Chua thoát luân h?i mà bàn d?n Viên Giác thì tánh Viên Giác ?y cung b? xoay chuy?n. Ðã nhu v?y mà mong thoát du?c luân h?i thì quy?t ch?ng th? du?c).

    Kinh còn d?y: “Hà hu?ng luân h?i sanh t? c?u tâm, v? t?ng thanh t?nh, quán Ph?t Viên Giác, nhi b?t toàn ph?c” (Hu?ng h? là tâm c?u tru?c sanh t? luân h?i chua t?ng thanh t?nh thì quán Viên Giác c?a Ph?t làm sao lãnh h?i du?c).

    Ví nhu loài trùng r?t nh? ch? nào cung bu du?c, nhung ch?ng th? d?u trên ng?n l?a. Ví nhu tâm chúng sanh, duyên ch? nào cung du?c ch? ch?ng th? duyên n?i Bát Nhã. B?i th?, ông Ph?t noi Th?t Tu?ng, tánh Viên Giác tuy chúng sanh s?n d?, nhung do v?ng tâm ni?m ni?m sanh di?t nên ch?ng th? quán n?i. Vì v?y, trong kinh Quán Ph?t Tam Mu?i, d?c Ph?t b?o ph? vuong: B?n d?c c?a chu Ph?t, Chân Nhu Th?t Tu?ng v.v... ch?ng ph?i là c?nh gi?i phàm phu có th? hành n?i nên Ph?t khuyên ph? vuong ni?m Ph?t.

    Do nh?ng di?u trên, th?y du?c r?ng: Trong các pháp, pháp môn Ni?m Ph?t du?c xem là du?ng t?t, trong b?n phép Ni?m Ph?t, Trì Danh Ni?m Ph?t l?i là phuong ti?n r?t ráo nên du?c g?i là “du?ng t?t nh?t trong các du?ng t?t” (kính trung chi kính).

    Hon n?a, b?n cách Ni?m Ph?t khó, d? khác xa nhau, du?ng nhu có sâu c?n khác bi?t, nhung th?t ra S? - Lý b?t nh?: Sâu chính là c?n, c?n chính là sâu. N?u du?c ngu?i viên d?n dùng d?n thì th?m h?p di?u d?o, còn v?i k? so co thì cung v? du?c nhà. Vì v?y, Trì Danh Ni?m Ph?t khác chi Th?t Tu?ng Ni?m Ph?t. Sách Di Ðà S? Sao vi?t:

    “Nói d?n Th?t Tu?ng thì ch?ng ph?i là di?t tr? các tu?ng, mà chính là t? ngay noi tu?ng th?y du?c vô tu?ng. Kinh d?y: ‘Ngôn ng? th? t?c ch?ng trái ngh?ch Th?t Tu?ng’, l? nào v?n d?c h?ng danh ch?ng th? b?ng n?i m?t l?i th? t?c hay sao?”

    Hon n?a, sách Viên Trung Sao vi?t: “Ngài T? Minh nói: ‘Noi qu? viên c?c, t?t c? danh t? m?i m?i ch?ng hu, r?t ráo thành t?u, vì m?i di?u du?c nó chiêu c?m d?u là chân th?t t?t cùng v?y’. Vì th?, Ð?i Kinh d?y: ‘Th? Ð? ch? có cái tên, không có th?t nghia. Ð? Nh?t Nghia Ð? có cái tên, có th?t nghia, vì Ph?t là Ð? Nh?t Nghia Ð? v?y.

    Ð?c Di Ðà nay l?i dã ch?ng du?c Ð? Nh?t Nghia Ð? r?t ráo, nên m?t phen xung t?ng gia danh (t?c h?ng danh A Di Ðà Ph?t) v?n d?c cùng phô bày. Di Ðà v?n d?c tu? nh?t dã phô bày tr?n v?n toàn th? thì t?i l?i h?c ám c?a chúng sanh ngay trong ni?m ?y s? t? nhiên tiêu tan tr?n ki?p. T?i tánh v?n không, hu d?i ch?ng th?t dã b? tiêu thì công d?c xung danh l?n nhu hu không s? t? nhiên sanh ra”.

    Can c? theo di?u nghia trên dây, m?t phen xung danh hi?u công d?c còn nhu th?, hu?ng là phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m nhu trong kinh này. Hon n?a, trì danh chính là th?m thâm Bát Nhã: Ni?m d?n m?c thu?n th?c, v?n duyên cùng b? h?t, Nang l?n S? cùng tiêu s?ch thì chính là “vô tr?”. Ngay trong lúc ?y, m?t câu Ph?t hi?u r?ng ng?i, minh b?ch, liên t?c ch?ng d?t thì chính là “sanh tâm”. Ð?y v?n là ch? chúng sanh chua d?t d?n, nay do ni?m Ph?t bèn th?m h?p di?u d?o, ch?ng hành mà hành, ch?ng d?n l?i d?n. Câu nào cung là Ph?t tri ki?n, ni?m nào cung t?a ánh sáng Bát Nhã.

    M?t giáo nói: “Âm ch? d?u là Th?t Tu?ng” nên ni?m tên Ph?t chính là ni?m Th?t Tu?ng! Trì Danh Ni?m Ph?t khác gì Th?t Tu?ng Ni?m Ph?t!

    L?i n?a, trong hai kinh Ð?i, Ti?u, b?n d?ch Ti?u B?n d?i T?n có câu “nh?t tâm b?t lo?n”, còn Ð?i B?n không có câu ?y mà chuyên chú “nh?t hu?ng chuyên ni?m”. So sánh hai câu ?y thì di?u du?c d? cao trong Ð?i kinh là rõ ràng, xác dáng, l?i kh? h?p can co c?a chúng sanh, t? rõ ân d?c vô c?c c?a d?ng T? Tôn. Sách Di Ðà Y?u Gi?i gi?ng:

    “N?u ch?p trì danh hi?u chua do?n Ki?n - Tu, do [trì danh] ho?c tán, ho?c d?nh, nên trong cõi Ð?ng Cu chia làm ba b?c chín ph?m.

    N?u trì d?n m?c S? Nh?t Tâm B?t Lo?n, Ki?n Ho?c hay Tu Ho?c tùy ý do?n tru?c du?c m?t th? thì sanh v? cõi Phuong Ti?n H?u Du.

    N?u d?t d?n m?c Lý Nh?t Tâm B?t Lo?n, phá r?ng toang t? m?t ph?m vô minh cho d?n b?n muoi m?t ph?m thì sanh trong Th?t Báo Trang Nghiêm T?nh Ð?, cung ch?ng m?t ph?n Thu?ng T?ch Quang d?”.

    Nghia là: Tán tâm trì danh li?n du?c vãng sanh Ð?ng Cu T?nh Ð?. N?u ni?m d?n m?c nh?t tâm b?t lo?n li?n vãng sanh ba cõi trên. Ð?y qu? th?t là c?nh h?nh c?a hi?n thánh, nào ph?i là kh? nang c?a phàm phu!

    N?u c? ph?i nh?t tâm b?t lo?n m?i du?c vãng sanh, th? h?i chúng sanh trong bi?n kh? m?y k? d?c d?? Hóa ra pháp môn Trì Danh ti?n d?ng này cung là d?o khó hành u? Sách T?nh Ð? H?p Tán l?i vi?t:

    “Nuong theo kinh này phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m m?i d?t du?c nh?t tâm b?t lo?n. Ch?ng th? chuyên ni?m thì th?t khó th? nh?t tâm”.

    T?ng h?p hai ý ki?n trên, th?y r?ng kinh này l?y “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm Tông, hi?n l? tr?n v?n b?n tâm c?a b?c d?o su hai cõi và th?p phuong Nhu Lai, nguy?n thù th?ng vô t?n c?a d?c Di Ðà: Phuong ti?n d?i t? t?t b?c, l?c d?ng c?a qu? d?c khó lu?ng, thâu tr?n phàm thánh, d? kh?p l?i, d?n. Du?i d?n Th?p Ác, Ngu Ngh?ch, Ng? Qu?, Súc Sanh, ch? c?n phát tâm chuyên ni?m ?t du?c d? thoát. R?ng d? h?t th?y hàm linh, kh?p ban cho cái l?i chân th?t.

    Ð?i ân, d?i d?c, d?i nguy?n, d?i l?c, d?i d?ng d? sanh vi di?u khó suy nghi n?i. Có nhu th? m?i x?ng b?n hoài c?a Nhu Lai, m?i là phuong ti?n r?t ráo.

    5. Các can khí du?c kinh này hóa d?

    Ph?n trên dã nói kinh này r?ng thâu v?n lo?i, ph? d? ba can, nay s? gi?i thích rõ: Trong v?n loài, loài nào là khí, trong ba can, can nào là duong co?

    Can khí có th? khí (can khí thích h?p) và phi khí sai khác. Can khí rò r?, hu b? ch?ng th? kham nh?n mua pháp thì g?i là phi khí (ch?ng ph?i là can khí thích dáng). Sách S? Sao vi?t: “Tru?c h?t là ba lo?i phi khí: K? không có lòng tin, k? không có nguy?n, k? không h?nh. Không ph?i ba th? trên thì là Khí”.

    Tín là tin r?ng chúng sanh và Ph?t ch?ng hai, tâm này là Ph?t, tâm này làm Ph?t, chúng sanh ni?m Ph?t nh?t d?nh vãng sanh r?t ráo thành Ph?t. Nguy?n là chán nhàm Sa Bà, ua thích, hâm m? C?c L?c nhu con nh? m?, quy?t s? vãng sanh. H?nh là t? nguy?n kh?i h?nh, nh?t hu?ng chuyên ni?m ch?ng gián do?n.

    Ba di?u trên dây g?i là “tu luong”[15]. Tu luong n?u khuy?t s? khó b? ti?n t?i. Ba th? Tín, Nguy?n, H?nh thi?u m?t th? ch?ng du?c, nhu ba chân c?a cái d?nh, thi?u m?t chân, d?nh ph?i d?. Cái d?nh thi?u m?t chân ch?ng ph?i là Khí. Sách S? Sao l?i vi?t:

    “L?i n?a, ngu?i d?i tuy hành các di?u thi?n mà d?i v?i cõi kia không có Tín, Nguy?n, H?nh, cung ch?ng ph?i là Khí. Tuy có các l?m l?i mà v?i cõi kia có Tín, Nguy?n, H?nh thì cung g?i là Khí”.

    Lu?n v? can co, có duong co và b?t duong co sai khác. Trong ba can, can nào là duong co thích h?p nh?t? Xua kia có nhi?u thuy?t, nay s? xét rõ. Nam th?i thuy?t pháp c?a Th? Tôn d?u là tùy co (thu?n theo can co) mà thi?t l?p giáo pháp, theo b?nh cho thu?c. Nói chung, các v? B? Tát là duong co c?a kinh di?n Ð?i th?a, Nh? Th?a là duong co c?a kinh sách Ti?u Th?a.

    Ch? có T?nh Ð? k? d?c, thù di?u (l? lùng, d?c bi?t, m?u nhi?m t?t b?c), l?p riêng phong cách. T? xua dã có nhi?u thuy?t, ? dây xin nêu ba thuy?t:

     5.1 Thu?ng b?i vãng sanh ch? là B? Tát

    Trong kinh này, trong ba b?c vãng sanh, m?i b?c l?i chia thành ba ph?m gi?ng nhu chín ph?m trong Quán kinh. Chu su c? d?c tru?c th?i ngài Thi?n Ð?o d?i Ðu?ng cho r?ng Thu?ng Thu?ng Ph?m vãng sanh C?c L?c là B? Tát t? T? Ð?a d?n Th?t Ð?a; Thu?ng Trung Ph?m là So Ð?a cho d?n T? Ð?a B? Tát; Thu?ng H? Ph?m là Ð?i Th?a ch?ng tánh cho d?n So Ð?a B? Tát. Trung Ph?m Thu?ng Sanh là Ti?u Th?a Tam Qu?.

    N?u hi?u nhu v?y, trong chín ph?m, Thu?ng Ph?m ch? có B? Tát, thánh chúng m?i có th? sanh n?i, Ti?u thánh (thánh nhân Ti?u Th?a) sanh v? Trung Thu?ng Ph?m. V?i b?n ph?m t? Thu?ng Thu?ng d?n Trung Thu?ng, phàm phu tuy?t ch?ng có ph?n.

     5.2 V?n vì phàm phu, kiêm vì thánh chúng

    Thi?n Ð?o d?i su trong tác ph?m Quán Kinh T? Thi?p S? (Quán Kinh Nghia S?) dã d? phá thuy?t trên nhu sau: “Nhu Lai nói mu?i sáu pháp quán này ch? vì d? thoát chúng sanh thu?ng chìm d?m, ch?ng can h? t?i các b?c thánh Ð?i Th?a, Ti?u Th?a”. Ý Ngài cho r?ng: Ph?t gi?ng chín ph?m vãng sanh trong Quán kinh ch? là vì chúng sanh tr?m luân, ch?ng vì B? Tát, A La Hán.

    Ngài còn vi?t: “L?i xét van nghia ph?n Ð?nh Thi?n và ba b?c vãng sanh Thu?ng, Trung, H? trong Quán kinh, ta th?y d?u là vì b?n ngu tru?c phàm phu sau khi Ph?t di?t d?. Ch? do g?p duyên sai khác mà có chín ph?m sai bi?t. Vì sao? Ba b?c Thu?ng Ph?m là phàm phu g?p duyên Ð?i Th?a. Ba b?c Trung Ph?m là phàm phu g?p duyên Ti?u Th?a. Ba b?c H? Ph?m là phàm phu g?p ác duyên”.

    Ngài còn vi?t thêm: “Nay d?i v?i m?i di?u d?u nêu kinh van ch?ng minh rõ ràng, ngõ h?u phàm phu thi?n - ác trong hi?n t?i cùng du?c hu?ng chín ph?m, sanh lòng tin vô ng?i, nuong vào nguy?n l?c c?a Ph?t d?u du?c vãng sanh”.

    Hon n?a, trong ph?n Hành Quy?n K? dã khai th? can co c?a kinh Ð?i Vô Lu?ng Th? nhu sau: “Can co c?a kinh này là h?t th?y phàm ngu thi?n, ác, d?i, ti?u”.

    Thuy?t c?a d?i su, trên kh? h?p thánh tâm, du?i tuong h?p các can co, th?t có công l?n v?i T?nh Ð?. Vì v?y, ph?n l?n các su Trung Hoa, Nh?t B?n d? cao thuy?t này, nhu sách H?p Tán c?a Nh?t dã vi?t: “Mu?i phuong chúng sanh, ba b?c chúng sanh trong nguy?n th? mu?i tám d?u là c? phu?c phàm phu (phàm phu d?y d?y tri?n phu?c). B?n h? là can co”.

    Sách còn vi?t r?ng: “Nhu ngài Nguyên Hi?u vi?t: ‘B?n muoi tám d?i nguy?n tru?c h?t vì phàm phu, sau kiêm vì tam th?a thánh nhân’, cho nên tông ý c?a T?nh Ð? v?n là vì phàm phu kiêm vì thánh nhân”.

    Ði?m di?u y?u c?a thuy?t này là hi?n th? tr?c ti?p bi nguy?n d? sanh vô t?n c?a Nhu Lai, quét s?ch tâm khi?p lui c?a phàm phu, kh?p làm cho h? chánh tín pháp này phát tâm ni?m Ph?t, nuong vào Ph?t nguy?n l?c d?u du?c vãng sanh.

     5.3 Chuyên ti?p thu?ng can, bàng c?p trung h?

    Thuy?t này xét v? m?t van t? t?a h? trái ngh?ch v?i thuy?t th? hai, tuong d?ng thuy?t th? nh?t. Th?t ra, nó tuong d?ng thuy?t th? hai, nh?n m?nh phàm phu chúng ta d?u có th? th?ng lên chín ph?m, cho nên v? can b?n, nó trái ngh?ch thuy?t th? nh?t. B?o r?ng “chuyên ti?p thu?ng can” là s? b?n ki?n gi?i h?i h?t trong d?i thu?ng nghi T?nh tông là h?nh c?a lu ông già bà c? bèn xem thu?ng, cho nên ph?i l?p ra thuy?t này d? c?u v?t h?.

    Sách Di Ðà S? Sao nói: “L?i n?a, Kh?i Tín Nhân Duyên Ph?n S? nói rõ b?c So Tâm c?a Tín V? có b?n can co: Dùng l? bái, sám h?i di?t t?i d? d? so co, dùng tu t?p Ch? Quán d? trung co, dùng c?u sanh T?nh Ð? ti?p d? thu?ng co. So co là chúng sanh nghi?p chu?ng, trung co là phàm phu Nh? Th?a. Vì v?y, bi?t r?ng T?nh Ð? là pháp tu c?a Ð?i Th?a B? Tát v?y”.

    Sách Di Ðà Y?u Gi?i còn cho r?ng Trì Danh là “pháp môn thâm di?u, phá s?ch h?t th?y nh?ng hý lu?n, do?n s?ch h?t th?y ý ki?n, ch? có nh?ng b?c nhu Mã Minh, Long Th?, Trí Gi? m?i có th? tri?t d? gánh vác n?i”.

    Do m?t pháp Trì Danh là pháp môn vô thu?ng chí viên chí d?n ch?ng th? dùng phân bi?t suy lu?ng d? hi?u n?i, nên b?o là “thâm di?u”. Ch? m?t b? mà ni?m, ch?ng c?n d?n phuong ti?n khác, ch?ng vu?ng vào suy lu?ng, tr?c ti?p kh?i lên, tr?c ti?p t? l? tác d?ng, tâm t? du?c m? mang, ngay trong khi ?y phá s?ch hý lu?n, tr? s?ch h?t th?y phân bi?t so do, nên nói: Pháp thâm di?u nhu v?y ch? có hàng nh?c thân Ð?i Si nhu Mã Minh v.v... m?i có th? tr?c ti?p lãnh h?i du?c, m?i tri?t d? gánh vác n?i.

    Ð?i si Mã Minh ngu?i x? Ðông Thiên Trúc, truy?n tâm ?n c?a Ph?t, là T? th? mu?i hai c?a Thi?n Tông, trung hung Ð?i Th?a, so?n Ð?i Th?a Kh?i Tín Lu?n. Cu?i lu?n, khuyên chúng sanh ni?m Ph?t c?u sanh T?nh Ð?. Ð?i si Long Th? ngu?i x? Nam Thiên Trúc, là T? mu?i b?n c?a Thi?n Tông, thân c?n Kim Cang Tát Ð?a[16], l?i thành T? c?a M?t giáo. Ngài vào long cung dem kinh Hoa Nghiêm v? nên thành T? c?a tông Hoa Nghiêm. L?i r?ng t?o các lu?n, c?c l?c ho?ng duong T?nh Ð?. Kinh Lang Già huy?n ký r?ng: Ngài ch?ng Hoan H? Ð?a, vãng sanh T?nh Ð?, cho nên là T? c?a T?nh Ð? tông. Trung Hoa g?i Ngài là “T? c?a tám tông” (bát tông chi t?) vì các tông Thiên Thai, Pháp Tu?ng, Nam Son, Tam Lu?n cung d?u coi Ngài là T? khai tông.

    Trí Gi? d?i su t?ng Pháp Hoa, thân tâm r?ng rang, du?c nh?p Pháp Hoa tam-mu?i, dích thân th?y m?t h?i Linh Son nghi?m nhiên chua tan. Sau Ngài tr? núi Thiên Thai, sáng l?p Thiên Thai tông. Khi lâm chung n?m nghiêng trên hông ph?i, m?t hu?ng v? Tây, xung ni?m A Di Ðà Ph?t và Quán Th? Âm mà t?ch.

    Vinh Minh d?i su du?c ngài Thi?u qu?c su c?a Thiên Thai Tông phát minh tâm y?u[17], tr? thành dích tôn c?a tông Pháp Nhãn. Sau dó, Ngài chuyên chí noi T?nh tông: M?i ngày t?ng h?ng danh mu?i v?n câu, kiêm hành nh?t khóa m?t tram l? tám vi?c, du?c Quán Âm Ð?i Si dùng cam l? ru?i vào mi?ng, di?u hu? phát kh?i, vi?t b? Tông Kính L?c g?m m?t tram quy?n và Tâm Phú Chú, V?n Thi?n Ð?ng Quy T?p... gio cao du?c pháp chi?u sáng muôn d?i. Nam b?y muoi hai tu?i, Ngài th?p huong, giã bi?t d? chúng, ng?i mà quy Tây.

    B?n v? d?i d?c trên dây d?u là nh?c thân Ð?i Si, là b?c long tu?ng trong pháp môn. Sách Y?u Gi?i b?o ch? có nh?ng ngu?i nhu v?y m?i có th? tri?t d? d?m nhi?m pháp môn T?nh Ð?. Nh?ng h?c nhân g?n dây há có nên dùng s? th?y bi?t th? t?c d? coi khinh pháp môn T?nh Ð? hay không?

    Sách Y?u Gi?i còn vi?t: “Vì v?y, m?t ti?ng A Di Ðà Ph?t chính là pháp d? d?c Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác trong d?i ác ngu tru?c c?a d?c B?n Su Thích Ca, nay Ngài dem toàn th? Qu? Giác trao cho chúng sanh tru?c ác. C?nh gi?i s? hành c?a chu Ph?t ch? có Ph?t v?i Ph?t m?i hi?u r?t ráo, ch?ng ph?i t? l?c c?a c?u gi?i có th? tin hi?u n?i”. Do câu này, ta th?y pháp môn Ni?m Ph?t th?t là pháp thâm di?u vô thu?ng, ch? có b?c thu?ng can m?i có th? tr?c ti?p gánh vác.

    Thêm n?a, ph?m B? Tát Vãng Sanh c?a kinh Vô Lu?ng Th? có chép: “Th?p phuong th? gi?i chu Ph?t danh hi?u, c?p B? Tát chúng duong vãng sanh gi?, d?n thuy?t k? danh cùng ki?p b?t t?n” (N?u ch? nói ra danh t? c?a mu?i phuong th? gi?i, danh hi?u chu Ph?t [trong các cõi ?y] và danh hi?u c?a B? Tát [trong cõi ?y] du?c vãng sanh thì h?t c? ki?p cung ch?ng nói h?t).

    Ph?m Th? Ký B? Ð? l?i chép: Do u th? pháp b?t thính van c?, h?u nh?t ?c B? Tát thoái chuy?n A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð?” (Do ch?ng nghe du?c pháp này, có m?t ?c B? Tát thoái chuy?n Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác).

    Kinh Nhu Lai B?t Tu Ngh? C?nh Gi?i cung nói: B? Tát li?u tri chu Ph?t c?p nh?t thi?t pháp giai duy tâm lu?ng, d?c Tùy Thu?n Nh?n, ho?c nh?p So Ð?a. X? thân t?c sanh Di?u H? th? gi?i C?c L?c t?nh Ph?t d? trung” (B? Tát bi?t rõ th?u chu Ph?t và h?t th?y pháp d?u ch? là tâm lu?ng, d?c Tùy Thu?n Nh?n ho?c nh?p So Ð?a, b? thân r?i s? mau sanh v? th? gi?i Di?u H? hay cõi Ph?t C?c L?c thanh t?nh).

    Sách Di Ðà S? Sao ghi: “Nên bi?t ni?m Ph?t là cha c?a B? Tát sanh ra Pháp Thân, cho d?n b?c Th?p Ð?a t? d?u d?n cu?i ch?ng lìa ni?m Ph?t. L? dâu b?n So Tâm t? mãn, ch?ng nguy?n vãng sanh!” Ð? th?y pháp môn T?nh Ð? th?t r?t kh? h?p can co B? Tát.

    Do nh?ng di?u trên th?y du?c r?ng: Trì Danh Ni?m Ph?t là pháp Qu? Giác nhân tâm[18], ch? có Ph?t v?i Ph?t m?i có th? hi?u t?t cùng th? d?ng. Pháp ?y vô thu?ng thâm di?u r?ng sâu nhu bi?n. T?m g?i trong dó: K? h? can l?i ch? c?n g?n b?, thân v?n ? trong bi?n c?, cung hu?ng cái vui t?m nu?c bi?n. N?u mu?n t?t cùng dáy bi?n ch? dành c?y b?c thu?ng can l?i trí. Có l?n xu?ng nu?c làm vi?c, thâm nh?p dáy bi?n m?i bi?t n?i bi?n r?ng sâu vô lu?ng. Vì v?y, m?i b?o là “chuyên ti?p thu?ng can, kiêm ti?p d? trung can, h? can”.

    Hai thuy?t th? hai và thuy?t th? ba cách hành van tuy khác nhung ý nghia tuong d?ng, khác nào Lô Son nhìn ngang thành r?ng, nhìn nghiêng thành ng?n. Tu?ng hi?n ra có sai khác, b?n th? ch? m?t. Nói chung, v?n ch? là m?t núi Lô Son. Do dó, van t? c?a hai thuy?t tuy khác mà th?t ra d?u xi?n minh bi trí vô lu?ng c?a d?o su hai cõi, phu?c hu? d?u viên mãn.

    Nói “chuyên ti?p thu?ng can” chính là hi?n th? Nhu Lai d?i trí d?i hu?. Pháp môn T?nh Ð? này là do d?c Di Ðà tr? Chân Th?t Hu?, t? Chân Th?t T? mà khai hóa hi?n th?. Vì v?y, ch? có Ph?t và Ph?t m?i hi?u cùng t?t.

    Bi?n nguy?n Nh?t Th?a c?a Ph?t Di Ðà, sáu ch? h?ng danh, viên dung d? các d?c, siêu tình, ly ki?n, toàn th? là Nh?t Chân pháp gi?i s? lý vô ng?i, s? s? vô ng?i, nên ch?ng th? dùng suy lu?ng phân bi?t d? có th? bi?t n?i, l?i nói l?n ch? nghia d?u ch?ng th? di?n t? n?i; cho nên nói: “Ch?ng ph?i t? l?c c?a c?u gi?i có th? tin hi?u n?i”. Hành nhân n?u có th? d?i v?i pháp th?m thâm vô thu?ng vi di?u này sanh m?t chút tin hi?u, k? ?y dã là thu?ng can, nên nói là “chuyên ti?p thu?ng can”.

    Ð?ng th?i, Nhu Lai t? noi Chân Th?t Hu? khai di?n pháp môn này là do mu?n ban cho chúng sanh cái l?i chân th?t, nên pháp môn này th?t s? là phuong ti?n r?t ráo, d? c? ba can, tr?n làm cho h?t th?y phàm ngu ác tru?c chúng sanh trong hi?n t?i, tuong lai d?u lên du?c b? kia. Vì v?y, pháp th?m thâm này cung “kiêm ti?p d? trung can, h? can”.

    Nói “chuyên ti?p d? phàm phu” là nh?m hi?n th? lòng d?i t? d?i bi c?a Nhu Lai. Th? Tôn nghi thuong chúng k? phàm ngu d?i m?t chu?ng sâu, kh? nhi?u, bèn phát d?i nguy?n sâu r?ng vô thu?ng. Vì v?y, g?i là “nguy?n vuong”. C?t lõi c?a d?i nguy?n chính là nguy?n th? mu?i tám. Kinh chép:

    Th?p phuong chúng sanh van ngã danh hi?u, chí tâm tín nh?o, s? h?u thi?n can, tâm tâm h?i hu?ng, nguy?n sanh ngã qu?c, nãi chí th?p ni?m, nhu?c b?t sanh gi?, b?t th? Chánh Giác, duy tr? Ngu Ngh?ch, ph? báng chánh pháp” (Th?p phuong chúng sanh nghe danh hi?u ta, chí tâm tin ua, t?t c? thi?n can, tâm tâm h?i hu?ng, nguy?n sanh cõi ta, th?m chí mu?i ni?m, mà n?u ch?ng sanh, ch?ng l?y Chánh Giác. Ch? tr? k? Ngu Ngh?ch, ph? báng chánh pháp).

    Do phàm phu ? trong sanh t? tâm mê man rong ru?i theo c?nh, tr?m luân bi?n kh?, tho?t vào, tho?t ra, n?u không có d?i nguy?n “mu?i ni?m ?t du?c sanh” này, h? còn bi?t do dâu mà thoát kh?i luân h?i? Vì v?y, do chúng sanh l?m chu?ng, d?c Ph?t ban riêng phuong ti?n, khai pháp d? hành này; th?m chí d?n lúc kinh di?t, d?c bi?t luu l?i kinh này d? làm thuy?n bè. Do dó, b?o là “chuyên vì phàm phu”.

    Hon n?a, kinh T? Lô Giá Na trong M?t di?n chép: “Ð?i bi vi can, B? Ð? vi nhân, phuong ti?n vi c?u cánh” (Ð?i bi làm can, B? Ð? làm nhân, phuong ti?n làm c?u cánh). Câu này ch? rõ: Pháp ph?i có phuong ti?n d? sanh r?t ráo thì m?i là Qu? Giác r?t ráo c?a Nhu Lai.

    Vì v?y, phuong ti?n r?t ráo “mu?i ni?m ?t vãng sanh” qu? th?t dã du?c thành t?u r?t ráo b?i phuong ti?n x? t?i c?c c?a d?c Di Ðà, chính là ý “d?i v?i Ð?nh Hu?, Nhu Lai dã th?u su?t d?n cùng c?c” trong kinh này.

    Ngu?i d?i nay sao n? vì pháp này d? hành mà khinh r?! Ví nhu máy TV màu, máy cassette, máy tính di?n t? d?u ph?i an toàn d? dùng. D?u k? không bi?t m?t tí gì v? khoa h?c k? thu?t, h? nh?n nút m?t cái li?n có th? hu?ng th? thành qu? khoa h?c hi?n d?i nh?t. Do an toàn d? dùng, ngu?i d?i li?n khen là k? thu?t tiên ti?n. Cùng m?t lý dó, sao n? vì Trì Danh d? th?c hành bèn coi r? pháp môn này!

    Hãy nên hi?u rõ di?m chú tr?ng c?a hai thuy?t trên dây: Thuy?t th? hai khen ng?i pháp môn T?nh Ð? d? kh?p các can, nhung d?t n?ng vi?c t? d? phàm phu. Thuy?t th? ba nêu ra s? thâm di?u c?a pháp môn Trì Danh: Ch? có b?c thu?ng can m?i có th? tri?t d? gánh vác n?i. Hãy nên hi?u th?u su?t nhu th?, d?ng ch?p ch?t van t?.

    Pháp môn này dã khéo phù h?p ba can nhu sách Y?u Gi?i vi?t: “Thu?ng thu?ng can ch?ng vu?t ?i này, h? h? can cung có th? d?t d?n”, g?m thâu thánh, phàm, l?i can hay d?n can d?u thích ?ng.

    Sách Di Ðà S? Sao cho r?ng pháp môn này “nhi?p tr?n các can, l?i, d?n, d?u d? thoát c?”. L?i b?o: “Các pháp môn khác: Cao thì h? can tuy?t ph?n, th?p thì ch?ng tuong h?p thu?ng can. Vì th?, trong h?i Hoa Nghiêm nhu dui, ánh l?a dóm r?i r?m thêm. Ch? có m?t pháp này thâu c? thu?ng l?n h?, có th? g?i là thu?c A Già Ðà tr? v?n b?nh, lò dúc thành ngàn v?t”.

    L?i vi?t: “Ch? ni?m tên Ph?t ?t sanh v? cõi ?y thì dù cao hay th?p, dù thánh hay phàm, cho d?n ho?c tin, ho?c ng?, ho?c khen, ho?c chê, h? bi?t có d?c Ph?t ?y li?n thành thi?n can. Nhi?u ki?p nhi?u d?i d?u du?c gi?i thoát”.

    Còn nhu trong hi?n t?i, n?u h?i ai là k? duong co thì dáp r?ng ch?ng lu?n nam, n?, già, tr?, phú quý, b?n ti?n, thu?ng trí, h? ngu, tu lâu, m?i tu, túc can l?i, d?n, thi?n, ác sai bi?t, ch? c?t sao d?i v?i pháp môn này sanh lòng tin th?t s?, do tin phát nguy?n, t? nguy?n kh?i h?nh, phát tâm B? Ð?, nh?t hu?ng chuyên ni?m, nh?ng ngu?i nhu v?y dúng là duong co.


    6. T?ng giáo s? nhi?p (Phân d?nh kinh này thu?c v? t?ng nào, giáo nào)

    Phàm nghiên c?u kinh di?n, tru?c h?t ph?i bi?t kinh này thu?c t?ng nào, du?c nói trong th?i nào, phán d?nh thu?c giáo nào? Bi?t rõ các di?u ?y s? giúp ích cho vi?c lý gi?i toàn b? b?n kinh. V? s? phán d?nh m?t d?i thánh giáo, ý ki?n các nhà khác nhau. Nói tóm t?t là: tam t?ng, nh? t?ng, ngu th?i, nh? giáo và t? giáo, ngu giáo. H? gi?i thích kinh, tru?c h?t c?n ph?i phán d?nh rõ ràng: Kinh này trong Tam T?ng thu?c v? Kinh T?ng. Trong nh? t?ng thu?c B? Tát T?ng. Trong ngu th?i thu?c th?i Phuong Ð?ng, trong nh? giáo thu?c Ð?n Giáo, trong t? giáo và ngu giáo thu?c Viên Giáo.

     6.1. Tam t?ng

    Sách Ð?i Th?a Nghia Chuong gi?i thích ch? T?ng (?) nhu sau: “Bao hàm, ch?a d?ng sâu xa thì g?i là T?ng”. Kinh di?n bao hàm, ch?a d?ng, hàm súc van nghia nên g?i là T?ng.

    M?t là Kinh T?ng, ti?ng Ph?n là Tu-da-la (Sutra), Hán d?ch là Kh? Kinh. Hai là Lu?t T?ng, ti?ng Ph?n là T?-n?i-da (Vinaya), Hán d?ch là Ði?u Ph?c. Ba là Lu?n T?ng, ti?ng Ph?n là A-t?-d?t-ma (Abhidharma), Hán d?ch là Ð?i Tr?.

    Trong ba t?ng Kinh, Lu?t, Lu?n, kinh này thu?c v? Kinh t?ng.

     6.2. Nh? t?ng

    Trí Ð? Lu?n chép: “Tuy cùng là m?t môn gi?i thoát mà có t? l?i, l?i ngu?i sai khác, th? nên có chúng Ti?u Th?a và Ð?i Th?a sai khác. Do vì có hai h?ng ngu?i nên d?i v?i l?i Ph?t d?y, li?n dem van t?, ng? ngôn chia thành hai th?”, t?c là Thanh Van T?ng và B? Tát T?ng. Thánh giáo tuy nhi?u, ch?ng ngoài hai lo?i này (Duyên Giác tính g?p vào Thanh Van, nên ch? có hai t?ng).

    S? gi?i c?a ngài T?nh ?nh Hu? Vi?n vi?t:

    “Ngài Long Th? nói: Sau khi Ph?t di?t d?, Ca Di?p, A Nan ? thành Vuong Xá k?t t?p pháp t?ng thành Thanh Van T?ng. Van Thù, A Nan noi núi Thi?t Vy k?t t?p Ma Ha Di?n (Ð?i Th?a) thành B? Tát T?ng.

    Lu?n Ð?a Trì cung nói: Ph?t vì Thanh Van, B? Tát hành d?o thoát kh? nói Tu-da-la. Ngu?i k?t t?p kinh chia thành hai t?ng. Kinh nói v? h?nh c?a Thanh Van làm thì là Thanh Van T?ng. Kinh nói v? h?nh B? Tát là B? Tát T?ng”.

    Kinh này r?ng di?n Ð?i Th?a, trình bày tu?ng t?n v? tín nguy?n vãng sanh, nhân qu? thù th?ng, cõi Ph?t T?nh Ð?, y báo, chánh báo trang nghiêm, nguy?n h?i vô biên c?a Ph?t Di Ðà, d?o ph? d? kh?p các chúng sanh nên thu?c v? B? Tát T?ng.

     6.3. Ngu th?i

    Thiên Thai d?i su d?a vào kinh Ni?t Bàn, chia c? d?i giáo hóa c?a Nhu Lai thành nam th?i:

    a. M?t là trong hai muoi m?t ngày d?u tiên, nói kinh Hoa Nghiêm; là th?i Hoa Nghiêm.

    b. Th? hai, trong mu?i hai nam k? ti?p, noi vu?n L?c Dã v.v... gi?ng b?n kinh A Hàm c?a Ti?u Th?a là th?i A Hàm.

    c. Th? ba, trong tám nam k? ti?p, nói các kinh Duy Ma, Ð?i T?p, Lang Nghiêm v.v... và kinh này, ch? trích Thiên Giáo, bài tr? Ti?u Giáo, khen ng?i Ð?i Th?a, c? võ Viên Giáo. Nói r?ng (Phuong) b?n giáo: T?ng, Thông, Bi?t, Viên; bình d?ng (Ð?ng) d? kh?p các can co, nên g?i là th?i Phuong Ð?ng.

    d. Th? tu, l?i trong hai muoi hai nam k? dó, nói các kinh Ð?i Bát Nhã, g?i là th?i Bát Nhã.

    e. Th? nam, trong tám nam sau cùng, nói kinh Pháp Hoa, m?t ngày m?t dêm nói kinh Ni?t Bàn, c?u gi?i, tam th?a d?u du?c th? ký, ch?ng lu?n Ð?i hay Ti?u d?u du?c thành Ph?t. Th?i này g?i là th?i Pháp Hoa - Ni?t Bàn.

    Ta nói kinh này thu?c th?i Phuong Ð?ng th? ba. Hon n?a, kinh này du?c d?c Th? Tôn nhi?u phen tuyên thuy?t nên ch?ng th? h?n cu?c trong m?t th?i nào.

     6.4. Phán giáo

    6.4.1. T? giáo và ngu giáo

    Các su xua nay phán d?nh giáo tu?ng nói chung có mu?i hai nhà, nhung n?i ti?ng nh?t là thuy?t T? Giáo c?a ngài Thiên Thai l?p ra và Ngu Giáo c?a tông Hi?n Th?.

    T? Giáo theo Thiên Thai là T?ng, Thông, Bi?t, Viên:

    a. M?t là T?ng Giáo, cung g?i là Ti?u Th?a Giáo.

    b. Hai là Thông Giáo, t?c là trong Ð?i Th?a nói thông c? ba th?a, d? chung ba can.

    c. Ba là Bi?t Giáo, ch? cho giáo pháp du?c nói trong kinh Ð?i Th?a ch?ng thông v?i Ti?u th?a.

    d. B?n là Viên Giáo, t?c là pháp gi?i t? t?i viên mãn d?y d?: m?t là h?t th?y, h?t th?y là m?t, vô ng?i pháp môn v.v...

    Tông Hi?n Th? phán giáo nhu sau: “Thánh giáo muôn ph?n sai khác, nhung chính y?u ch? có nam lo?i: Ti?u Th?a Giáo, Ð?i Th?a Th? Giáo, Chung Giáo, Ð?n Giáo, Viên Giáo”.

    * Ti?u Th?a Giáo: Ch? nói v? Nhân Không, dù có nói dôi chút v? Pháp Không cung ch?ng nói th?t rõ ràng, do chua t?t cùng ngu?n pháp.

    * Ð?i Th?a Th? Giáo: Chua d?y nghia lý “t?t c? chúng sanh d?u có Ph?t tánh”, ch?ng h?a kh? d?nh tánh xi?n-d? s? thành Ph?t, chua bàn d?n di?m cùng t?t c?a Ð?i th?a; nên g?i là Th? (?: b?t d?u).

    * Chung Giáo: Do Trung Ð?o di?u h?u, d?nh tánh xi?n-d? d?u s? thành Ph?t m?i là nói d?n ch? cùng t?t c?a Ð?i th?a; nên g?i là Chung  (?: cu?i cùng).

    * Ð?n Giáo: Ch? nói chân tánh; m?t ni?m ch?ng sanh thì g?i là Ph?t. Ch?ng nuong theo d?a v? d? nói theo th? l?p, nên g?i là Ð?n (?: nhanh chóng). Nhu kinh Tu Ích d?y: “Ð?c thuy?t pháp chánh tánh gi?, b?t tùng nh?t d?a sanh u nh?t d?a” (Ð?c thuy?t pháp chánh tánh là ch?ng t? m?t d?a v? này sanh lên m?t d?a v? khác). Kinh Lang Nghiêm d?y: So Ð?a t?c Bát Ð?a, nãi chí vô s? h?u hà th? d?”(So Ð?a chính là Bát Ð?a, cho d?n không có gì là th? l?p c?).

    * Viên Giáo: G?p chung c? b?n lo?i trên, viên mãn d?y d?, gi?ng v? vô t?n pháp gi?i, tánh h?i viên dung, duyên kh?i vô ng?i, tuong t?c, tuong nh?p, lu?i Ð? Thích trùng trùng[19], ch? b?n giao tham[20] vô t?n, vô t?n. M?t d?a v? chính là h?t th?y d?a v?, h?t th?y d?a v? chính là m?t d?a v?. Vì v?y, Th?p Tín Mãn Tâm chính là g?m tr?n h?t th?y d?a v?, viên thành chánh giác.

     6.4.2 Nh? giáo

    Trên dây, tuy cách phán giáo khác nhau, nhung ý ki?n c?a các nhà ch?ng ngoài hai giáo Ti?m và Ð?n. Hai tông Thiên Thai, Hi?n Th? cung d?u dùng Ti?m, Ð?n d? chia thành T? Giáo, Ngu Giáo.

    Ngu Giáo Chuong chép: “Ho?c chia làm hai, t?c là Ti?m và Ð?n. Do trong hai giáo Th?, Chung, t?t c? gi?i h?nh d?u ? ngôn thuy?t, d?a v? có th? l?p, nhân qu? nuong d?a nhau, t? nh?nhi?md?n ph?c t?p nên g?i chung là Ti?m (?: d?n d?n). Ngôn thuy?t d?n tuy?t, lý tánh d?n hi?n, gi?i h?nh d?n thành, m?t ni?m ch?ng sanh chính là Ph?t v.v... thì g?i là Ð?n (?)”.

    Su Hu? Vi?n d?i Tùy c?a Trung Hoa (t?c ngài T?nh ?nh) phán d?nh kinh này nhu sau:

    Nay kinh này, trong hai t?ng thu?c v? B? Tát T?ng, là pháp môn Ð?n Giáo dành cho ngu?i can co chín mu?i. Vì sao bi?t là Ð?n? Kinh này chính vì ngu?i trong hàng phàm phu nhàm s? sanh t?, c?u Chánh Ð?nh, d?y h? phát tâm sanh v? T?nh Ð?, ch?ng t? Ti?u thành Ð?i, cho nên bi?t là Ð?n”.

    Su Ð?i H?u d?i Minh phán d?nh kinh Ti?u B?n nhu sau: “V? phuong di?n Ti?m Ð?n, kinh này thu?c Ð?n Giáo”. Các su Trung Hoa da ph?n phán d?nh hai kinh Ti?u B?n, Ð?i B?n theo thuy?t này. Vì v?y, trong hai giáo Ð?n, Ti?m, kinh này thu?c Ð?n giáo.

    Trên dây là d?a theo Ð?n, Ti?m d? phán d?nh.

    N?u theo thuy?t Ngu Giáo: Ti?u, Th?, Chung, Viên, Ð?n c?a ngài Hi?n Th? d? phán d?nh giáo tu?ng c?a kinh này thì các b?c d?i d?c T?nh Tông Trung Hoa và ngo?i qu?c xua nay tuy nhân duyên ch?ng gi?ng nhau, nhung ý ki?n ch? sai khác dôi chút. Theo h?, th?t ra kinh này không nh?ng ch? thu?c v? Viên Ð?n giáo, mà còn là d?n nh?t trong các kinh Ð?n Giáo, viên nh?t trong các kinh Viên Giáo.

    Trong cu?n Kh?i Tín Lu?n, cu si Bành Nh? Lâm (T? Thanh) nh?n d?nh kinh này nhu sau: “Kinh Vô Lu?ng Th? là viên giáo x?ng tánh c?a Nhu Lai”. Th?y Thích Ð?o ?n ngu?i Nh?t trong tác ph?m Vô Lu?ng Th? Kinh Bình Gi?i phán ngay r?ng: “B?n nguy?n Nh?t Th?a d?n c?c, d?n t?c, viên dung viên mãn”.

    Ða s? các v? d?i d?c ngu?i Nh?t cung nghi nhu v?y. Sách Ð?i Kinh Thích vi?t: “Thiên Thai, Chân Ngôn tuy mang ti?ng là Ð?n Giáo, nhung c?n ph?i do?n Ho?c r?i m?i ch?ng Lý nên còn là Ti?m Giáo. Gi?ng rõ phàm phu chua do?n Ho?c, vu?t th?ng kh?i tam gi?i thì ch? riêng có giáo pháp này; nên giáo pháp này là d?n nh?t trong Ð?n giáo”.

    Ngài Nh?t Khê l?i b?o: “Các giáo pháp c?a thánh d?o v? Lý thì viên dung, nhung v? m?t l?i ích còn cách ng?i, thiên l?ch; b?i khó tìm du?c can co Ð?n Giáo. Vì v?y, v? giáo pháp thì viên dung, nhung xét trên can co l?i thành Ti?m. B?o T?nh Ð? là viên d?n là vì l?i ích nhanh chóng viên mãn”.

    Nghia là: Các thánh giáo khác tuy d? lý viên dung, nhung can co chúng sanh thô thi?n, ch?ng th? rõ hi?u ý ch?, không cách chi lãnh h?i, kh?i h?nh d? hu?ng du?c l?i ích c?a pháp. Vì v?y pháp tuy là viên d?n, nhung do can co hành nhân c?n c?t nên d?n pháp thành ti?m, viên pháp thành thiên l?ch. Còn T?nh Ð? ch?ng gi?ng v?y, ai cung hành du?c, d?u du?c hu?ng cái l?i chân th?t, ch?ng nh?c do?n Ho?c mà vu?t th?ng kh?i tam gi?i nên qu? th?t là giáo pháp viên mãn, d?n nh?t trong Ð?n Giáo.

    Thêm n?a, sách Viên Trung Sao chép: “Pháp môn viên d?n tru?c h?t cung c?n ph?i khai ng?, viên gi?i, r?i k? dó m?i tu hành viên mãn, phá Tam Ho?c m?i ch?ng n?i viên qu? d? d?t d?n B?t Thoái. Nay pháp này ch? nói hai báo y, chánh c?a cõi kia d? khai gi?i sanh lòng tin, b?y ngày trì danh, nh?t tâm b?t lo?n, dùng d?y d? làm phuong cách tu hành. Lúc lâm chung li?n du?c vãng sanh, du?c b?t thoái chuy?n. Vì th?, th?y du?c r?ng kinh này là d?-h? vô thu?ng trong d?i ác ngu tru?c”.

    Ð? th?y, ý c?a Viên Trung Sao cung g?n gi?ng v?i ý ki?n c?a các b?c d?i d?c ngu?i Nh?t v?a d?n trong ph?n trên. Hon n?a, g?i kinh này là “vô thu?ng d?-h?”, t? nhiên kinh này ph?i là giáo pháp kh? lý, kh? co, viên d?n t?i cùng c?c v?y. Vì v?y, b? Ng?c Sao c?a Nh?t vi?t:

    “V? l?i, Ð?n Giáo có nh? giáo, nh? siêu.

    Nh? giáo thì:

    - M?t là Th?t Giáo là d?o khó hành, t?c là các giáo pháp Ph?t Tâm, Chân Ngôn, Pháp Hoa, Hoa Nghiêm v.v...

    - Hai là T?nh Ð? b?n nguy?n là d?o d? hành, nhu Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? v.v... V? nh? siêu thì, m?t là th? siêu (siêu theo chi?u d?c), hai là hoành siêu (siêu theo chi?u ngang)”.

    Sách Bình Gi?i gi?ng r?ng: “Do t? l?c tu do?n[21] nên g?i là th? siêu. T?nh d? b?n nguy?n là pháp th?t s? do tha l?c siêu vi?t thành Ph?t nên g?i là hoành siêu.... Trong các d?n pháp c?a hoành siêu, Trì Danh là d?n nh?t trong các pháp d?n”.

    Các v? d?i d?c trên dây d?u tuân theo thuy?t c?a Thi?n Ð?o d?i su, phán d?nh kinh này là giáo pháp d?n c?c, d?n t?c, viên dung viên mãn. Ch?ng h?n nhu sách Bình Gi?i xung t?ng kinh này là “chuyên b?c nh?t trong các chuyên, d?n b?c nh?t trong các d?n, chân b?c nh?t trong các chân, viên b?c nh?t trong các viên”, là “giáo pháp d?t b?t d?i dãi b?t nh?, là d?o Nh?t Th?a chân nhu”.

    Sách Di Ðà Y?u Gi?i nh?n d?nh:

    “M?t d?i giáo hóa c?a Ph?t Thích Ca ch? có kinh Hoa Nghiêm gi?ng v? nh?t sanh viên mãn (m?t d?i tu du?c tr?n v?n thành Ph?t), mà cái nhân c?a nh?t sanh viên mãn ?y là mu?i d?i nguy?n vuong d?n d?t v? An Du?ng n?m trong ph?m cu?i cùng là Ph? Hi?n H?nh Nguy?n, dem vi?c ?y khuy?n khích Hoa Nghiêm h?i chúng.

    Than ôi! Phàm phu d?t ngay lên d?a v? B? X? là m?t di?u d? xu?ng, dàm lu?n l? l?m, cao l?m, ch?ng th? suy lu?ng n?i. Ch? phát kh?i c?a kinh Hoa Nghiêm n?m ngay trong kinh này mà thiên h? xua nay ít k? tin, l?m k? ng?. Càng vi?t l?m nghia càng m? m?t, tôi ch? còn cách m? tim v?y máu [d? giãi bày] mà thôi”.

    Sách Y?u Gi?i còn vi?t:

    Vì v?y, d?i tuong lai kinh pháp di?t h?t, riêng luu l?i kinh này t?n t?i trong d?i m?t tram nam d? r?ng d? hàm th?c. Thu?c A Già Ðà tr? chung muôn b?nh, d?t b?t d?i dãi m?t cách viên dung ch?ng th? nghi bàn. Áo t?ng Hoa Nghiêm, bí t?y Pháp Hoa, tâm y?u c?a h?t th?y chu Ph?t, kim ch? nam cho muôn h?nh B? Tát d?u ch?ng ra ngoài kinh này. Mu?n khen ng?i, trình bày d?y d? thì d?u c? ki?p cung ch?ng th? nói h?t du?c”.

    Kinh Pháp Hoa du?c tông Thiên Thai tôn sùng là thu?n viên, không kinh nào m?u nhi?m b?ng. Kinh Hoa Nghiêm du?c tông Hi?n Th? coi là Bi?t Giáo Nh?t Th?a, s? s? vô ng?i, là giáo pháp hoàn toàn viên mãn. Nay d?i su Ng?u Ích ch? rõ: Cái thu?n viên c?a tông Thiên Thai, cái toàn viên c?a Hi?n Th?, bí t?y và áo t?ng c?a nh?ng tông ?y d?u ch?ng ra ngoài kinh này, d? th?y kinh này dúng là toàn viên.

    Hon n?a, di?m c?t t?y c?a kinh Pháp Hoa là thu?n viên nên nói r?ng: Kinh này th?t là viên nh?t trong các pháp viên mãn. Ðây th?t là d? kh?u d?ng thanh v?i l?i phán giáo c?a các v? d?i d?c Nh?t, th?t dúng nhu l?i thu?ng nói trong nhà Thi?n: “Th? cùng m?t l? mui” v?y.

    C?n d?i, b?c d?i d?c trong T?nh tông là d?i su ?n Quang khen ng?i sách Y?u Gi?i nhu sau:

    “Lý s? d?u d?t d?n ch? tuy?t di?u, k? t? khi Ph?t thuy?t kinh này d?n nay, [Y?u Gi?i] là b?n chú gi?i b?c nh?t, khéo léo nh?t, xác th?c nh?t. Ví dù c? Ph?t xu?t th? chú gi?i l?i kinh này cung ch?ng th? hay hon du?c n?a”. Ð? th?y l?i phán gi?i v? kinh này c?a sách Y?u Gi?i gi?ng nhu là do dích thân d?c Ph?t phán d?nh v?y.

    Ngoài ra, sách S? Sao vi?t:

    “Can c? theo nam ph?n phán giáo c?a Hi?n Th?, t?c là Ti?u, Th?, Chung, Ð?n, Viên, nay kinh này thu?c v? Ð?n giáo mà cung kiêm thu?c c? hai giáo tru?c và sau (t?c là Chung và Viên). Viên Giáo nhi?p tr?n kinh này, kinh này nhi?p m?t ph?n Viên Giáo”.

    L?i vi?t:

    “T? pháp gi?i là:

    M?t là s? pháp gi?i, hai là lý pháp gi?i, ba là s? lý vô ng?i pháp gi?i. Ba gi?i này các giáo pháp khác cung có. B?n là s? s? vô ng?i pháp gi?i, ch? m?t mình kinh Hoa Nghiêm là có nên g?i là Bi?t Giáo Nh?t Th?a… Ð?i v?i cái toàn viên c?a kinh Hoa Nghiêm, kinh này (kinh A Di Ðà) du?c ít ph?n. Viên Giáo nhi?p tr?n kinh này, kinh này nhi?p du?c m?t ph?n Viên Giáo”.

    Do Liên Trì d?i su dã phán d?nh kinh Ti?u B?n là ph?n viên, Ngài bèn nêu lên mu?i di?u v? s? s? vô ng?i pháp gi?i c?a hai kinh Ti?u B?n, Ð?i B?n d? ch?ng minh r?ng kinh A Di Ðà có ít ph?n thu?c v? Viên Giáo.

    Rõ ràng Liên Trì d?i su cung phán d?nh kinh A Di Ðà là giáo pháp viên d?n, d?y là di?m tuong d?ng gi?a các d?i d?c Trung Hoa, Nh?t B?n. Ði?m khác bi?t là: Ho?c có v? d? cao kinh này là giáo pháp viên mãn nh?t trong các pháp Viên giáo, ho?c khiêm nhu?ng cho r?ng nó ch? có dôi ph?n thu?c Viên giáo. Ð?y là do co duyên khác bi?t nên thi?n x?o ch?ng d?ng, ch? b?n hoài c?a các ngài Liên Trì, Thi?n Ð?o, Ng?u Ích v?i các d?i d?c Nh?t B?n nào có khác nhau m?y may!

    Ch?ng qua, lúc tru?c tác b? S? Sao, dúng là lúc Cu?ng Thi?n sôi n?i nên d?i su Liên Trì ch?ng th? không dùng phuong ti?n thi?n x?o quy?n nghi d? dìu d?t các can co; cho nên m?i phuong ti?n mà nói nhu th?. Th?t dúng nhu l?i cu si Tr?m Thi?n Ðang b?o:

    “?y là b?c d?i quy?n B? Tát thu?n theo can co c?a duong s? d? tùy b?nh cho thu?c nh?m thích ?ng v?i th?i ti?t nhân duyên mà thôi”.

    Trong b? S? Sao, Liên Trì d?i su d?n d? các do?n kinh lu?n v? s? s? vô ng?i pháp gi?i c?a T?nh tông th?t là ng? ý sâu xa d? ch?ng t? n?i kh? tâm c?a Ngài. Vì s? s? vô ng?i ch? là di?u kinh Hoa Nghiêm chuyên có, ta th?y du?c r?ng: Ð?i su r?ng d?n các ch?ng c? t? kinh [Vô Lu?ng Th?] d? ch?ng minh kinh này th?t s? nói v? s? s? vô ng?i pháp gi?i thì Ngài cung dã ch?ng minh kinh này thu?c v? Viên Giáo th?t ch?ng còn ng? v?c gì n?a. Nay tôi cung noi bu?c d?i su, chuyên lu?n v? huy?n nghia “s? s? vô ng?i pháp gi?i” c?a kinh này.

    Tông Hoa Nghiêm l?p ra mu?i huy?n môn d? ch? bày pháp gi?i vô ng?i. G?i là “huy?n môn” vì n?u thông d?t nh?ng môn này thì có th? nh?p du?c bi?n Viên Giáo huy?n di?u c?a Hoa Nghiêm nên g?i là “huy?n môn”. Nay tôi s? d?a theo th? t? c?a Th?p Huy?n nói trong sách Thám Huy?n Ký, d?n ch?ng kinh van d? ch? rõ kinh này th?t s? d? c? Th?p Huy?n. Qua dó, xác ch?ng kinh này th?t s? thu?c v? Viên Giáo, th?t s? là kinh Hoa Nghiêm b?n trung, nh?m ch?ng minh các thuy?t du?c nêu ? ph?n tru?c là l?i chân th?t, ch? ch?ng ph?i do hành nhân T?nh Tông d?i trá t? tôn t? d?i v?y.

    1. Ð?ng th?i c? túc tuong ung môn

    Giáo lý Hoa Nghiêm l?y duyên kh?i làm ch?. Toàn b? h?t th?y các th? trong pháp gi?i g?p thành m?t d?i duyên kh?i. M?t pháp thành h?t th?y pháp, h?t th?y pháp kh?i m?t pháp, cùng m?t lúc d?y d?, viên dung hi?n hi?n, nên b?o là “c? túc tuong ung”.

    Ph?m Di?u Nghiêm c?a kinh Hoa Nghiêm chép: “Nh?t thi?t pháp môn vô t?n h?i, d?ng h?i nh?t pháp d?o tràng trung” (Bi?n h?t th?y pháp môn vô t?n cùng t? h?i trong d?o tràng c?a m?t pháp). Ð?i S? gi?ng: “Nhu m?t gi?t nu?c bi?n có d? v? c?a c? tram sông”. Ðó là huy?n nghia c?a môn này.

    Trong kinh Vô Lu?ng Th? dây hi?n th? d?y d? huy?n môn “d?ng th?i c? túc tuong ung” nhu trong ph?m Chí Tâm Tinh T?n, t?-kheo Pháp T?ng “u b? nh? th?p nh?t câu-chi Ph?t d?, công d?c trang nghiêm chi s?, minh li?u thông d?t, nhu nh?t Ph?t sát. S? nhi?p Ph?t qu?c, siêu quá u b?” (d?i v?i các s? trang nghiêm công d?c c?a hai muoi m?t câu-chi cõi Ph?t dó, hi?u rõ thông d?t nhu m?t cõi Ph?t. Cõi nu?c Ph?t du?c Ngài nhi?p th? còn vu?t xa hon nh?ng cõi Ph?t nói trên).

    Kinh này nói t?i hai muoi m?t câu-chi cõi Ph?t nh?m bi?u th? vô lu?ng cõi Ph?t. T?-kheo Pháp T?ng nhi?p vô lu?ng cõi Ph?t làm thành m?t C?c L?c T?nh Ð? chính là nghia “h?t th?y các pháp cùng th?i, cùng ch?” c?a kinh Hoa Nghiêm, do m?t d?i duyên kh?i mà t?n t?i “c? túc tuong ung”. Ðây là t?ng môn c?a Th?p Huy?n, th?t ra cung là t?ng tu?ng c?a kinh này. Kinh Vô Lu?ng Th? dây cung do cùng m?t d?i duyên kh?i mà xu?t hi?n v?y!

    Hon n?a, trong ph?m Tuy?n Trì Công Ð?c (công d?c c?a ao su?i) chép: K? th?y nh?t nh?t tùy chúng sanh ý” (Nu?c [noi ao su?i] dó m?i vi?c d?u tùy thu?n ý c?a chúng sanh). Chúng sanh mu?n nu?c l?nh, nóng, ch?y nhanh, ch?m, c?n, sâu, m?i di?u ch?ng gi?ng nhau, nhung cùng m?t dòng nu?c ?y có th? cùng m?t lúc dáp ?ng ý mu?n c?a t?ng chúng sanh m?t. Nu?c là m?t pháp, ý mu?n c?a chúng sanh là nhi?u pháp, mà cung m?t dòng nu?c d?ng th?i dáp ?ng ý mu?n c?a các chúng sanh. Ð?y dúng là huy?n môn “d?ng th?i c? túc tuong ung” v?y.

    Hu?ng h? nu?c ?y l?i còn có th? d?ng th?i ba duong vô lu?ng vi di?u âm thanh, ho?c van Ph?t pháp Tang thanh (nãi chí) cam l? quán d?nh th? v? thanh. Ð?c van nhu th? ch?ng ch?ng thanh di, k? tâm thanh t?nh, vô chu phân bi?t, chánh tr?c bình d?ng, thành th?c thi?n can. Tùy k? s? van, d? pháp tuong ?ng. K? nguy?n van gi?, tri?p d?c van chi, s? b?t d?c van, li?u vô s? van, vinh b?t thoái u A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð? tâm” (sóng v? vô lu?ng âm thanh vi di?u, ho?c nghe ti?ng Ph?t, Pháp, Tang, cho d?n ti?ng cam l? quán d?nh nh?n lãnh d?a v?. Ðu?c nghe các ti?ng nhu v?y r?i, tâm h? thanh t?nh, không có các phân bi?t, chánh tr?c, bình d?ng, thành th?c can lành. Ði?u h? du?c nghe d?u tuong ?ng v?i pháp. Ai mu?n nghe, riêng k? ?y li?n du?c nghe; k? không mu?n nghe, tr?n không ph?i nghe. Tr?n ch?ng lui s?t tâm Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác). Ch? cùng m?t dòng nu?c mà có th? cùng m?t lúc, cùng m?t ch? th?a mãn u?c mu?n c?a h?t th?y ngu?i nghe: Ai n?y du?c nghe pháp mình mong nghe, mà di?u h? du?c nghe l?i tuong ?ng v?i pháp. Ð? th?y toàn th? t?ng môn c?a Th?p Huy?n noi kinh Hoa Nghiêm dã du?c hi?n th? trong kinh này v?y.

    2. Qu?ng hi?p t? t?i vô ng?i môn       

    Ð?i S? gi?ng: “Nhu noi cái guong du?ng kính m?t thu?c mà th?y c?nh c? mu?i d?m”. Guong ví cho cái h?p (hi?p), c?nh mu?i d?m ví cho cái r?ng (qu?ng).

    Ph?m Phát Ð?i Th? Nguy?n c?a kinh Vô Lu?ng Th? chép: S? cu Ph?t sát, qu?ng bác nghiêm t?nh, quang oánh nhu kính, tri?t chi?u th?p phuong vô lu?ng vô s? b?t kh? tu ngh? chu Ph?t th? gi?i” (S?ng trong cõi Ph?t r?ng rãi nghiêm t?nh, sáng r?c nhu guong, chi?u t?t cùng mu?i phuong vô lu?ng vô s? ch?ng th? nghi bàn th? gi?i chu Ph?t).

    Dùng l?c d?ng c?a m?t cõi soi t? kh?p mu?i phuong là Qu?ng (r?ng). Tu?ng c?a m?t cõi ch?ng ho?i là Hi?p (h?p). Cái r?ng rãi c?a l?c d?ng vô h?n và cái h?n h?p c?a m?t pháp ch?ng tr? ng?i nhau, m?i th? d?u t? t?i nên g?i là “qu?ng hi?p t? t?i vô ng?i”.

    L?i n?a: “D?c ki?n chu Ph?t t?nh qu?c trang nghiêm, t?t u b?o th? gian ki?n, do nhu minh kính, d? k? di?n tu?ng” (Mu?n th?y s? trang nghiêm c?a các cõi Ph?t thanh t?nh th?y d?u th?y t? noi cây báu, ví nhu guong sáng th?y rõ khuôn m?t). Cung gi?ng nhu trên, câu này cung minh th? “qu?ng hi?p t? t?i vô ng?i môn”.

    3. Nh?t da tuong dung b?t d?ng môn

    Ð?i S? vi?t: “Nhu ngàn ng?n dèn trong m?t can nhà, ánh sáng xen l?n nhau”. Trong m?t có nhi?u, trong nhi?u có m?t, dó là “tuong dung” (ch?a d?ng l?n nhau), nhung tu?ng c?a m?t và nhi?u v?n ch?ng m?t nên là “b?t d?ng”. 

    Ph?m Lô Xá Na Ph?t c?a kinh Hoa Nghiêm d?y: “Di nh?t Ph?t qu?c mãn th?p phuong, th?p phuong nh?p nh?t di?c vô du. Th? gi?i b?n tu?ng di?c b?t ho?i. Vô t? công d?c c? ung nhi” (Dùng m?t cõi Ph?t choán d?y mu?i phuong. Mu?i phuong b? vào m?t cõi cung ch?ng th?a ra. Tu?ng tr?ng v?n có c?a t?ng th? gi?i cung ch?ng b? hu ho?i. Công d?c không gì so sánh n?i cung gi?ng nhu v?y).

    M?t cõi d?y ch?t c? mu?i phuong, mu?i phuong vào trong m?t cõi là nghia “tuong dung”. Tu?ng v?n có c?a t?ng th? gi?i ch?ng b? hu ho?i là nghia “b?t d?ng”.

    Trong kinh Vô Lu?ng Th? dây, l?i nguy?n “huong báu xông kh?p” c?a Ph?t Di Ðà nhu sau: Qu?c d? s? h?u nh?t thi?t v?n v?t, giai di vô lu?ng b?o huong h?p thành. K? huong ph? huân th?p phuong th? gi?i” (T?t c? h?t th?y v?n v?t trong cõi nu?c d?u dùng vô lu?ng huong báu h?p thành. Huong ?y xông kh?p mu?i phuong th? gi?i).

    B?t c? m?t v?t gì trong muôn v?t ? cõi Ngài cung d?u dùng vô lu?ng huong báu h?p thành. Dùng vô lu?ng huong báu g?p thành m?t v?t, bi?u th? h?t th?y pháp vào trong m?t pháp, bi?u th? “m?t và nhi?u ch?a d?ng l?n nhau” (nh?t da tuong dung). Tu?ng c?a m?i m?t v?t l?i cùng t?n t?i bên c?nh tu?ng c?a các th? huong, bi?u th? ý nghia “hai tu?ng ch?ng d?ng”. Huong ?y l?i t?a kh?p mu?i phuong th? gi?i còn minh th? r?ng “m?t pháp tr?n có m?t trong t?t c? pháp”, d?y l?i là hi?n th? di?u lý “nh?t da tuong dung b?t d?ng” v?y.

    4. Chu pháp tuong t?c t? t?i môn

    Ph?n trên gi?i thích v? “tuong dung”, ph?n này nói v? “tuong t?c”.

    Ph?m Th?p Tr? c?a kinh Hoa Nghiêm, b?n d?ch d?i T?n, chép: “Nh?t t?c th? da, da t?c th? nh?t” (M?t t?c là nhi?u, nhi?u t?c là m?t). Ví nhu nu?c v?i sóng, nu?c ví cho m?t, sóng ví cho nhi?u. Sóng t?c là nu?c, nu?c t?c là sóng, cái này t?c là cái kia (tuong t?c), mà m?i th? t? t?i, nên nói là “tuong t?c t? t?i”. L?i n?a, Ð?i S? vi?t: “Nhu vàng và màu s?c c?a vàng, hai th? ch?ng r?i nhau”.

    Trong ph?m Pháp T?ng Nhân Ð?a c?a kinh Vô Lu?ng Th? dây có chép: Th? Tôn nang di?n nh?t âm thanh, h?u tình các các tùy lo?i gi?i, h?u nang hi?n nh?t di?u s?c thân, ph? s? chúng sanh tùy lo?i ki?n” (Th? Tôn có th? di?n ra m?t âm thanh. M?i m?t h?u tình tùy theo loài c?a mình mà hi?u. Ngài l?i có th? hi?n ra m?t s?c thân m?u nhi?m khi?n cho kh?p các chúng sanh tùy theo ch?ng lo?i c?a chúng mà th?y [sai khác]).

    Câu này cung ch? rõ: H?t th?y âm hàm ch?a trong m?t âm, h?t th?y thân trong m?t thân, h?t th?y t?c là m?t, m?t t?c là h?t th?y, nhi?u t?c là m?t, m?t t?c là nhi?u. Nhu sóng v?i nu?c, m?t nu?c nhi?u sóng là nghia “tuong t?c t? t?i”.

    L?i nhu ph?m Ca Thán Ph?t Ð?c (Khen Ng?i ph?m d?c c?a Ph?t) trong kinh dây có chép: “K? s? tán hoa, t?c u không trung, h?p vi nh?t hoa. Hoa giai hu?ng h?, doan viên châu táp, hóa thành hoa cái” (Hoa du?c r?i lên ?y li?n ? trong không trung h?p thành m?t hoa. Hoa ?y d?u hu?ng xu?ng, tròn tr?a d?y d?n, hóa thành m?t l?ng hoa). Nhi?u hoa thành m?t hoa, nên “nhi?u t?c là m?t”. Trong m?t hoa hàm ch?a nhi?u hoa, nên “m?t t?c là nhi?u”. Nhu v?y, kinh này dã hi?n th? huy?n môn th? tu.

    5. ?n m?t hi?n li?u câu thành môn  

    Ð?i S? vi?t: “Nhu m?t m?nh trang trong v?t trên không, t?i và sáng cùng có”. Ý nói: Trong ?n có hi?n, trong hi?n có ?n.

    Ph?m L? Ph?t Hi?n Quang trong kinh này chép: A Di Ðà Ph?t t?c u chu?ng trung phóng vô lu?ng quang, ph? chi?u nh?t thi?t chu Ph?t th? gi?i, th?i chu Ph?t qu?c giai t?t minh hi?n, nhu x? nh?t t?m” (A Di Ðà Ph?t li?n t? bàn tay phóng ra vô lu?ng quang, chi?u kh?p h?t th?y th? gi?i chu Ph?t. Khi dó, các cõi nu?c Ph?t th?y d?u hi?n rõ nhu ? trong kho?ng m?t t?m).

    L?i chép: Nãi chí Nê Lê, khê, c?c, u minh chi x?, t?t d?i khai t?ch, giai d?ng nh?t s?c. Do nhu ki?p th?y di mãn th? gi?i, k? trung v?n v?t, tr?m m?t b?t hi?n, ho?ng du?ng h?o hãn, duy ki?n d?i th?y, b? Ph?t quang minh di?c ph?c nhu th?. Thanh Van, B? Tát, t?t giai ?n t?, duy ki?n Ph?t quang, minh di?u hi?n hách” (Cho d?n Nê Lê (d?a ng?c), khe, hang, ch? t?i tam d?u sáng b?ng lên, d?u cùng m?t màu. Ví nhu ki?p th?y d?y ng?p th? gi?i, m?i v?t trong ?y d?u chìm l?p ch?ng hi?n, mênh mông, bát ngát(Hãn” (?) là dáng v? r?ng l?n không ng?n mé. Trong bài phú c?a Quách Phác thu?c b? Van Tuy?n có t? “hãn hãn”),ch? th?y nu?c l?n. Quang minh c?a d?c Ph?t ?y cung nhu th?, h?t th?y quang minh c?a Thanh Van, B? Tát d?u b? trùm l?p, ch? th?y Ph?t quang sáng lòa r?c r?).

    Ðo?n này bi?u th? h?t th?y pháp chính là m?t pháp trong Ph?t quang, m?t pháp (Ph?t quang) hi?n th? h?t th?y pháp (v?n v?t trong cõi này, quang minh c?a hi?n thánh) d?u ?n. Ðó là tu?ng c?a huy?n môn th? nam “?n hi?n câu thành”.

    6. Vi t? tuong dung an l?p môn

    Ð?i S? vi?t: “Nhu bình luu ly d?ng nhi?u h?t c?i”. Các môn nói trên d?u minh th? ý nghia: r?ng h?p vô ng?i, m?t, nhi?u dung ch?a l?n nhau; còn môn th? sáu này, l?i ch? rõ vô lu?n trong v?t gì nh? nh?t d?n dâu cung có th? dung ch?a h?t th?y các pháp. Trong m?t s?i lông, m?t h?t b?i, có vô biên sát h?i[22], h?t th?y các pháp d?ng th?i cùng hi?n ra nhu trong t?m guong hi?n bóng muôn hình tu?ng.

    Ph?m Ph? Hi?n H?nh Nguy?n chép: Nh?t tr?n trung h?u tr?n s? sát, nh?t nh?t sát h?u nan tu Ph?t. U nh?t mao doan c?c vi trung, xu?t hi?n tam th? trang nghiêm sát” (Trong m?t h?t b?i có cõi nu?c nhi?u nhu s? h?t b?i. Trong m?i m?t cõi có ch?ng th? nghi n?i d?c Ph?t. Trong d?u m?t s?i lông nh? bé nh?t, xu?t hi?n cõi trang nghiêm ba d?i) chính là nói d?n ý nghia này.

    Nay trong ph?m Tích Công Luy Ð?c c?a kinh Vô Lu?ng Th? dây có nói: Pháp T?ng t?-kheo trong lúc tu nhân, “thân kh?u thu?ng xu?t vô lu?ng di?u huong, do nhu Chiên Ðàn, Uu Bát La Hoa, k? huong ph? huân vô lu?ng th? gi?i…Th? trung thu?ng xu?t vô t?n chi b?o, trang nghiêm chi c?, nh?t thi?t s? nhu t?i thu?ng chi v?t, ph? l?i h?u tình” (Thân, mi?ng thu?ng t?a ra vô lu?ng di?u huong ví nhu Chiên Ðàn, hoa Uu Bát La. Huong ?y thom ngát kh?p mu?i phuong vô lu?ng th? gi?i.... Trong tay thu?ng tuôn ra vô t?n các th? báu, v?t trang nghiêm, h?t th?y các v?t c?n dùng t?t d?p nh?t d? l?i l?c kh?p các h?u tình).

    Ph?m B?o Liên Ph?t Quang (hoa sen báu và quang minh c?a Ph?t) l?i chép: “Nh?t nh?t hoa trung xu?t tam th?p l?c bách thiên ?c quang. Nh?t nh?t quang trung, xu?t tam th?p l?c bách thiên ?c Ph?t” (Trong m?i m?t hoa hi?n ra ba muoi sáu tram ngàn ?c ánh sáng. Trong m?i m?t ánh sáng hi?n ra ba muoi sáu tram ngàn ?c Ph?t).

    “Trong m?i m?t ánh sáng” là m?t tia sáng trong s? ba muoi sáu tram ngàn ?c ánh sáng phóng ra t? hoa sen, bi?u th? ý nghia chí c?c vi t?. Trong ánh sáng l?i hàm ch?a ba muoi sáu tram ngàn ?c Ph?t, bi?u th? trong cái nh? nhi?m nh?t l?i ch?a d?ng h?t th?y các pháp.

    7. Nhân Ðà La võng pháp gi?i môn

    Môn “vi t? tuong dung” nói trên ch? minh h?a các tu?ng tuong nh?p, tuong t?c m?i có m?t t?ng, chua minh th? du?c nghia lý “trùng trùng vô t?n, tuong t?c tuong nh?p”, nên ph?i mu?n cái lu?i c?a Nhân Ðà La (Indra) làm thí d? d? minh h?a nghia này.

    Lu?i Nhân Ðà La là cái lu?i châu treo ? thiên cung c?a Ð? Thích. Cái lu?i ?y có nghìn h?t châu chi?u r?i l?n nhau. Trong m?i h?t châu hi?n hình bóng c?a h?t th?y các h?t châu, d?y là t?ng th? nh?t: M?i h?t châu ?nh hi?n. Nhung h?t th?y các h?t châu du?c hi?n bóng trong m?t h?t châu, m?i h?t ?y l?i hi?n bóng c?a chín tram chín muoi chín h?t châu kia. Ðó là s? ?nh hi?n ? t?ng th? hai. Các h?t châu trùng trùng ?nh hi?n nhu th? ?y ch?ng có cùng t?n, dùng d? thí d? các pháp tuong t?c, tuong nh?p, trùng trùng vô t?n. Sách Ð?i S? vi?t: “Nhu dùng hai t?m guong d?t d?i nhau, chi?u r?i, hi?n bóng l?n nhau”.

    Ph?m B?o Liên Ph?t Quang (hoa sen báu và quang minh c?a Ph?t) trong kinh dây chép:

    Chúng b?o liên hoa châu mãn th? gi?i… nh?t nh?t hoa trung xu?t tam th?p l?c bách thiên ?c quang. Nh?t nh?t quang trung, xu?t tam th?p l?c bách thiên ?c Ph?t… Nh?t nh?t chu Ph?t, h?u phóng bách thiên quang minh, ph? v? th?p phuong thuy?t vi di?u pháp. Nhu th? chu Ph?t, các các an l?p vô lu?ng chúng sanh u Ph?t chánh d?o” (Các hoa sen báu d?y ?p kh?p c? th? gi?i... Trong m?i m?t hoa hi?n ra ba muoi sáu tram ngàn ?c ánh sáng. Trong m?i m?t ánh sáng, xu?t hi?n ba muoi sáu tram ngàn ?c Ph?t... M?i m?t v? Ph?t l?i phóng tram ngàn quang minh, vì kh?p mu?i phuong thuy?t pháp vi di?u. Các d?c Ph?t nhu th? m?i v? d?u an l?p vô lu?ng chúng sanh noi chánh d?o c?a Ph?t).

    ? trên, trong ph?n nói v? huy?n môn th? sáu, dã ch? ra “trong m?i m?t ánh sáng xu?t hi?n ba muoi sáu tram ngàn ?c Ph?t” là vi t? tuong dung môn, d?y là m?t t?ng tuong t?c tuong nh?p.

    Xét k? do?n tru?c và ph?n sau c?a do?n kinh ?y, ta th?y rõ du?c di?u nghia “trùng trùng vô t?n tuong t?c tuong nh?p”:

    Trong m?t cõi nu?c c?a A Di Ðà Ph?t có vô s? hoa sen báu. M?i m?t hoa l?i phóng ra s? quang minh khó th? tính bi?t du?c. Trong m?i m?t quang minh l?i có s? lu?ng Ph?t khó th? tính bi?t du?c. M?i m?t d?c Ph?t l?i phóng quang thuy?t pháp, an l?p vô lu?ng chúng sanh noi chánh d?o c?a Ph?t. Nhu v?y, trong cõi C?c L?c có vô s? sen. Sen phóng quang. Quang hi?n Ph?t. Ph?t hi?n cõi nu?c. Trong cõi nu?c l?i có vô s? hoa sen, sen l?i phóng quang, hi?n Ph?t. M?i m?t hoa sen ví nhu m?t h?t châu noi lu?i Ð? Thích, hoa sen nhu th? kh?p d?y c? cõi Ph?t, d? th?y kinh này th?t s? hi?n th? huy?n môn “Nhân Ðà La võng trùng trùng vô t?n, s? s? vô ng?i” c?a Hoa Nghiêm.

    8. Thác s? hi?n pháp sanh gi?i môn

    Do trùng trùng vô t?n nhu trên nên vi tr?n nào, pháp nào cung d?u là s? s? vô ng?i pháp gi?i. Vì v?y, có th? tùy ý l?y m?t h?t b?i, m?t s? d? hi?n l? toàn th? pháp gi?i nhu Ð?i S? vi?t: “Tu?ng d?ng gio tay, m?t nhìn d?u là d?o”.

    Ph?m B? Ð? Ð?o Tràng trong kinh dây chép:

    H?u k? d?o tràng, h?u B? Ð? th?… ph?c do ki?n b? th? c?, ho?ch tam ch?ng Nh?n: Nh?t Âm Hu?ng Nh?n, nh? Nhu Thu?n Nh?n, tam gi? Vô Sanh Pháp Nh?n. Ph?t cáo A Nan: - Nhu th? Ph?t sát, hoa qu? th? m?c, d? chu chúng sanh nhi tác Ph?t s?” (L?i n?a, d?o tràng ?y có cây B? Ð?.... L?i do trông th?y cây ?y mà du?c ba th? Nh?n: M?t là Âm Hu?ng Nh?n, hai là Nhu Thu?n Nh?n, ba là Vô Sanh Pháp Nh?n. Ph?t b?o A Nan: - Cõi Ph?t nhu v?y, hoa qu?, cây c?i d?u vì chúng sanh mà làm Ph?t s?).

    M?t phen nhìn cây ?y ch?ng du?c Vô Sanh thì dúng là huy?n ch? “thác s? hi?n pháp sanh gi?i”. Hoa qu?, cây c?i d?u làm Ph?t s? cung có cùng ý nghia nhu v?y.

    9. Th?p th? cách pháp d? thành môn  

    Môn này bi?u th? s? kéo dài hay rút ng?n vô ng?i. Tám môn tru?c bi?u th? tu?ng viên dung theo chi?u ngang (không gian), còn môn này bi?u th? theo chi?u d?c (th?i gian).

    “Th?p th?” là d?i quá kh?, v? lai, hi?n t?i, m?i d?i l?i có quá kh?, v? lai, hi?n t?i nên thành chín th?. Chín th? nh?p vào nhau thành m?t T?ng Th?. T?ng Th? h?p v?i chín Th? trên thành Th?p Th?.

    Th?p Th? này là pháp khác bi?t v? th?i gian, nhung d?ng th?i hi?n hi?n tr?n v?n, nên g?i là “cách pháp d? thành” (các pháp sai khác nhung thành t?u cùng m?t lúc nên g?i là “d? thành”).

    Ph?m So Phát Tâm Công Ð?c trong kinh Hoa Nghiêm, b?n d?ch d?i T?n, chép: Tri vô lu?ng ki?p th? nh?t ni?m, tri nh?t ni?m t?c vô lu?ng ki?p” (Bi?t vô lu?ng ki?p là m?t ni?m, bi?t m?t ni?m t?c là vô lu?ng ki?p).

    Ph?m Ph? Hi?n H?nh Nguy?n l?i chép: “T?n nh?t thi?t ki?p vi nh?t ni?m” (Tr?n h?t th?y ki?p là m?t ni?m), “ngã u nh?t ni?m ki?n tam th?” (ta trong m?t ni?m th?y ba d?i) d?u là nghia kéo dài, rút g?n trong cùng m?t lúc, tam th? nh?t nhu (ba d?i gi?ng h?t nhu nhau). Vì v?y, Ð?i S? vi?t: “Nhu gi?c m?ng m?t dêm kéo dài c? tram nam”.

    Trong kinh Vô Lu?ng Th? dây cung có nhi?u do?n hi?n th? môn này, nhu trong ph?m Ð?i Giáo Duyên Kh?i chép: Nang u ni?m kho?nh, tr? vô lu?ng ?c ki?p” (Có th? trong kho?ng m?t ni?m, tr? vô lu?ng ?c ki?p). Ph?m Ð?c Tuân Ph? Hi?n chép: U nh?t ni?m kho?nh, bi?n du nh?t thi?t Ph?t d?” (Trong kho?ng m?t ni?m qua tr?n kh?p h?t th?y cõi Ph?t). Ph?m Ca Thán Ph?t Ð?c cung chép: U nh?t th?c kho?nh, ph?c vãng th?p phuong vô biên t?nh sát” (Trong kho?ng m?t b?a an, l?i di qua mu?i phuong vô biên cõi t?nh), nh?ng câu nhu v?y d?u hi?n th? huy?n môn th? chín này.

    10. Ch? b?n viên minh c? d?c môn

    V?n pháp ngang d?c thành m?t d?i duyên kh?i, các pháp th?u t?t l?n nhau, nên h? nêu lên m?t pháp thì h?t th?y các pháp khác thành b?n d? làm duyên kh?i, cung t?c là l?y m?t pháp làm ch? thì h?t th?y nh?ng pháp khác d?u là b?n d? tuong ?ng v?i pháp ?y. L?y pháp khác làm ch? thì các pháp kia thành b?n d? ?ng v?i pháp này. Vì v?y m?t pháp viên mãn công d?c c?a h?t th?y pháp. Ð?y g?i là “viên mãn c? d?c” (d?y d? các d?c viên mãn). Ð?i S? vi?t: “Nhu sao B?c Ð?u ng? ? dâu, các tinh tú d?u ch?u v?”.

    Nay kinh này l?y “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm Tông, dùng nguy?n “mu?i ni?m ?t vãng sanh” làm g?c c?a d?i nguy?n, chuyên tr?ng trì danh ni?m Ph?t thì là “d?y d? v?n d?c”.

    M?t câu danh hi?u Ph?t này viên mãn d?y d? công d?c c?a h?t th?y pháp. Toàn th? d?u là nghia lý c?a Hoa Nghiêm huy?n môn “viên minh c? d?c”.

    Ph?m Tam B?i Vãng Sanh (ba b?c vãng sanh) c?a kinh này chép:

    Nãi chí ho?ch d?c nh?t ni?m t?nh tâm, phát nh?t ni?m tâm, ni?m u b? Ph?t. Th? nhân lâm m?ng chung th?i, nhu t?i m?ng trung, ki?n A Di Ðà Ph?t. Ð?nh sanh b? qu?c, d?c b?t thoái chuy?n vô thu?ng B? Ð?” (Cho d?n d?t du?c m?t ni?m t?nh tâm, phát m?t ni?m tâm, ni?m d?c Ph?t kia. Ngu?i ?y d?n lúc lâm chung nhu ? trong m?ng th?y A Di Ðà Ph?t, quy?t d?nh sanh cõi kia, du?c b?t thoái chuy?n noi vô thu?ng B? Ð?).

    Câu này ch? rõ t?nh tâm ni?m Ph?t m?t ti?ng, công d?c vô lu?ng ch?ng th? nghi bàn. Hon n?a, trong các d?i nguy?n có nguy?n: “Nghe tên du?c phu?c”. Th?p phuong chúng sanh do nghe tên Ph?t “th? chung chi h?u, sanh tôn quý gia, chu can vô khuy?t, thu?ng tu thù th?ng ph?m h?nh” (sau khi h?t tu?i th?, sanh trong nhà tôn quý, các can ch?ng khuy?t, thu?ng tu ph?m h?nh thù th?ng).

    L?i có nguy?n “nghe tên d?c Nh?n”, B? Tát phuong khác do nghe tên Ph?t, ngay khi ?y d?t du?c m?t, hai ho?c ba th? Nh?n, ch?ng b?t thoái chuy?n, d? ch?ng minh r?ng di?u d?c c?a danh hi?u A Di Ðà Ph?t khó th? nghi lu?ng n?i. Nhu sách A T? Quán c?a Ðông M?t vi?t: “T? ch? A sanh ra h?t th?y dà-ra-ni, t? h?t th?y dà-ra-ni sanh ra h?t th?y Ph?t”. Ch? A là vua, h?t th?y dà-ra-ni và h?t th?y chu Ph?t là b?n. Trong m?t ch?, ch? b?n công d?c vô lu?ng vô biên thì chính là huy?n ý “viên minh c? d?c” v?y.

    Hon n?a, trong cõi nu?c ?y, s?c, thanh, huong, v?, xúc m?i th? d?u viên minh c? d?c. Vì v?y, hi?n quang, th?y cây, nghe ti?ng, ng?i huong, không di?u gì là ch?ng tang tru?ng thi?n can.

    Nhu?c h?u chúng sanh, ki?n ngã quang minh, chi?u xúc k? thân, m?c b?t an l?c, t? tâm tác thi?n… Ba duong vô lu?ng vi di?u âm thanh… Ð?c van nhu th? ch?ng ch?ng thanh di, k? tâm thanh t?nh, vô chu phân bi?t, chánh tr?c bình d?ng, thành th?c thi?n can… Luu b? v?n ch?ng ôn nhã d?c huong, k? h?u van gi?, tr?n lao c?u t?p t? nhiên b?t kh?i. Phong xúc k? thân, an hòa di?u thích, do nhu t?-kheo d?c Di?t T?n Ð?nh” (N?u có chúng sanh th?y quang minh c?a ta chi?u ch?m d?n thân không ai ch?ng an l?c, t? tâm làm lành… Sóng v? vô lu?ng âm thanh vi di?u... Ðu?c nghe các th? âm thanh nhu v?y r?i, tâm h? thanh t?nh, không có các phân bi?t, chánh tr?c bình d?ng, thành th?c thi?n can….T?a kh?p noi muôn th? huong ôn nhã muôn d?c, có ai ng?i th?y, tr?n lao c?u t?p t? nhiên ch?ng kh?i. Gió ch?m vào thân, an hòa, v?a thích, khoan khoái, nhu là t?-kheo d?c Di?t T?n Ð?nh).

    L?i còn:

    Nhu?c h?u chúng sanh d? B? Ð? th?, van thanh, kh?u huong, thu?ng k? qu? v?, xúc k? quang ?nh, ni?m th? công d?c, giai d?c l?c can thanh tri?t, vô chu não ho?n, tr? B?t Thoái Chuy?n, chí thành Ph?t d?o” (N?u có chúng sanh th?y cây B? Ð?, nghe ti?ng, ng?i huong, n?m v? c?a trái, ch?m ph?i ánh sáng, hình bóng, nghi d?n công d?c c?a cây, sáu can d?u du?c thanh t?nh, không có các não ho?n, tr? B?t Thoái Chuy?n cho d?n khi thành Ph?t d?o).

    Trong nguy?n “huong báu xông kh?p” l?i nói: “K? huong ph? huân th?p phuong th? gi?i, chúng sanh van gi?, giai tu Ph?t h?nh” (Huong ?y xông kh?p mu?i phuong th? gi?i, chúng sanh ng?i th?y d?u tu h?nh Ph?t). Ð? th?y, m?t h?t b?i, m?t s?i lông, không th? gì ch?ng viên minh c? d?c.

    Sách Hoa Nghiêm Huy?n Ðàm gi?i thích các pháp là s? s? vô ng?i, là do duy tâm s? hi?n. Ngu?n g?c c?a các pháp ch?ng ph?i là có ch?ng lo?i riêng, ch? là pháp sai bi?t duyên kh?i c?a Nhu Lai T?ng Tâm c?a chính mình. Vì v?y, chúng ?t ph?i có cái lý có th? dung hòa du?c nhau.

    Sách Hoa Nghiêm Kim Su T? Chuong vi?t: “Ho?c ?n, ho?c hi?n, ho?c m?t, ho?c nhi?u, d?u không có t? tánh. Do tâm xoay chuy?n nên nói S?, nói Lý, có thành, có l?p thì g?i là duy tâm h?i chuy?n thi?n thành môn”. Duy tâm thi?n thành môn chính là ch? b?n viên minh c? d?c môn.

    Ph?m Tích Công Luy Ð?c trong kinh này dây có thu?t t?-kheo Pháp T?ng “tr? Chân Th?t Hu?, dung mãnh, tinh t?n, m?t b? chuyên chí trang nghiêm cõi nu?c m?u nhi?m” nên bi?t du?c r?ng y báo, chánh báo thanh t?nh trang nghiêm c?a cõi C?c L?c d?u do Chân Th?t Hu? hi?n ra. Nhu Vãng Sanh Lu?n cho r?ng ba th? trang nghiêm vào trong m?t pháp cú, m?t pháp cú là thanh t?nh cú, thanh t?nh cú là “chân th?t trí hu? vô vi Pháp Thân” thì bi?t du?c r?ng trang nghiêm cõi nhi?m m?u chính là thanh t?nh Pháp Thân, không hai, không khác.

    Ph?m Th? L?c Vô C?c c?a kinh dây chép:

    Nh?t dán khai d?t minh tri?t, t? nhiên trung t? nhiên tu?ng, t? nhiên chi h?u can b?n, t? nhiên quang s?c tham h?i, chuy?n bi?n t?i th?ng, U?t Ðan thành th?t b?o, hoành lãm thành v?n v?t” (M?t phen tâm khai ng?, li?u d?t, minh b?ch, th?u tri?t tu?ng t? nhiên c?a t? nhiên, trong t? nhiên t? có can b?n, t? nhiên quang s?c nh?p l?n vào nhau, chuy?n bi?n t?i th?ng, U?t Ðan thành th?t b?o, trong hu không t? nhiên thành v?n v?t)[23].

    Kinh nói nh?t dán khai d?t minh tri?t thì cái du?c khai minh dó chính là t? tâm c?a ngay duong s?. “Th?t b?o” và “v?n v?t” ch? cho cõi Ph?t. Do m?t tâm c?a chính mình mà hi?n ra cõi nu?c m?u nhi?m, do tâm xoay v?n thành ra th? gi?i. Th? nên, s? s? vô ng?i, viên minh c? d?c. Vì v?y, kinh d?y: “Khai hóa hi?n th? Chân Th?t T?”.

    Chân Th?t T? là b?n t? Chân Nhu Th?t Tu?ng. Vì th?, di?u du?c hi?n th? ? dây là: Ngay noi tu?ng chính là Ð?o, ngay noi S? chính là Chân. Không th? gì ch?ng ph?i là Chân Nhu, Th?t Tu?ng. Cung có nghia là không m?t th? gì ch?ng ph?i là t? tâm. Vì th?, siêu tình, ly ki?n, d?y d? tr?n v?n Th?p Huy?n.

    S? thù th?ng d?c dáo c?a kinh Hoa Nghiêm ch? c?t ? Th?p Huy?n mà kinh Vô Lu?ng Th? này cung có d?, d? ch?ng minh r?ng kinh này ch?ng khác gì kinh Hoa Nghiêm. Cu?i kinh Hoa Nghiêm dùng mu?i d?i nguy?n vuong d? d?n d?t quy v? C?c L?c. Kinh này dây hoàn toàn hi?n th? T?nh tông, d?n d?t phàm thánh cùng quy C?c L?c, nên g?i kinh này là kinh Hoa Nghiêm b?n trung thì th?t là có can c? v?y.


    L?i theo nhu sách Y?u Gi?i phán d?nh kinh Ti?u B?n: “Hoa Nghiêm áo t?ng, bí t?y Pháp Hoa, tâm y?u c?a h?t th?y chu Ph?t, kim ch? nam c?a muôn B? Tát h?nh d?u ch?ng ngoài kinh này” thì C?c L?c ch?ng r?i Hoa T?ng th? gi?i, Di Ðà chính là T? Lô Giá Na. Vì v?y, phán d?nh kinh này thu?c Viên Giáo ai dám b?o là ch?ng dúng.

    Nhung cách phán giáo này cung ch? là tu?ng sai bi?t c?a bình d?ng. N?u là ngu?i can co viên mãn thì pháp nào cung d?u là viên, “pháp này bình d?ng, ch?ng có cao, th?p”. Ð?y là tu?ng bình d?ng trong sai bi?t.


    7. B? lo?i sai bi?t

     Ð? hi?u sâu kinh này, c?n ph?i bi?t các kinh lu?n cùng b? lo?i và kinh di?n nói kèm pháp T?nh Ð? d? ti?n vi?c nghiên c?u, tham kh?o.

     7.1. Ð?ng b?

    Kinh này là kinh di?n d?ng b? v?i kinh Ti?u B?n Di Ðà. B?n d?ch d?i Ngô c?a kinh này cung du?c d?t tên là A Di Ðà kinh, trùng tên v?i b?n d?ch kinh Ti?u B?n c?a ngài La Th?p d?i T?n. Vì v?y, t?c g?i kinh này là Ð?i B?n, kinh A Di Ðà b?n d?ch d?i T?n là Ti?u B?n. Sách S? Sao cho r?ng hai b?n Ð?i, Ti?u “van d?u chi ti?t hay gi?n lu?c, nhung nghia không uu, li?t, cho nên phán d?nh là d?ng b?”.

    Hi?n t?i, Ti?u B?n Di Ðà có ba th?:

    * A Di Ðà Kinh (????), do ngài Tam T?ng Pháp Su Cuu Ma La Th?p d?ch vào d?i Diêu T?n.

    * Xung Tán T?nh Ð? Ph?t Nhi?p Th? kinh (????????)c?a ngài Huy?n Trang d?ch d?i Ðu?ng.

    * A Di Ðà Kinh T?n Ðu?ng Lu?ng D?ch H?i T?p B?n (???????????) do B? Tát gi?i cu si H? Liên Cu h?i t?p th?i hi?n d?i.

     Hai b?n d?ch d?i T?n và Ðu?ng d?i th? tuong d?ng, ch? sai bi?t dôi chút. B?n d?ch d?i T?n tinh y?u, luu loát, du?c m?i ngu?i coi tr?ng. B?n Ðu?ng d?ch thì chu?n xác, tu?ng t?n, t?n l?c gi? tr?n nguyên tác. Th?y tôi h?i t?p hai b?n d?ch này, g?n h?t nh?ng di?m tinh y?u, l?i d?a vào b?n kinh kh?c dá th?i L?c Tri?u b? túc hai muoi ch? b? sót m?t trong b?n d?ch d?i T?n.

    Xét theo b?n kinh dá ? Tuong Duong và b?n chép tay c?a ngu?i th?i L?c Tri?u d? kh?c dá, sau ch? “nh?t tâm b?t lo?n” còn có dòng ch? chuyên trì danh hi?u, di xung danh c? chu t?i tiêu di?t, t?c th? da thi?n can phu?c d?c nhân duyên” g?m hai muoi m?t ch?.

    Su Nguyên Chi?u d?i T?ng cung chép nhu v?y trong tác ph?m Linh Chi S?. Ð?i su C? Am d?i Minh cung d? cao b?n Th?ch kinh. U Khê d?i su trong tác ph?m Viên Trung Sao còn l?n ti?ng hô hào: “B?n du?c luu truy?n hi?n t?i (ch? b?n d?ch d?i T?n) b? sai sót, phàm d?c t?ng, tu t?p, nên d?a theo c? b?n d? b? túc cho dúng”.

    H?i b?n nuong theo ý các v? tiên d?c, thu nh?p thêm hai muoi m?t ch? dó. Trong h?i b?n này g?m d? uu di?m c?a hai b?n d?ch, l?i b? khuy?t ch? thi?u sót c?a b?n d?ch d?i T?n. Thánh ý du?c hi?n l? tr?n v?n, d? du?c hi?u th?u dúng d?n. Nhu v?y, nguyên van c?a b?n d?ch d?i T?n ph?i là “nh?t tâm b?t lo?n chuyên trì danh hi?u” (tám ch? này ph?i nên d?c m?t hoi) th?t tuong d?ng b?n d?ch d?i Ðu?ng “h? ni?m b?t lo?n”, cung tuong d?ng ý ch? “nh?t hu?ng chuyên ni?m” c?a kinh này, ch? bày t? m? di?u pháp Trì Danh t? qu? kh?i tu, Qu? Giác nhân tâm, tha l?c th?m gia h? ch?ng th? nghi bàn.  Sách Y?u Gi?i vi?t: “N?u ch?p trì danh hi?u chua do?n Ki?n, Tu thì tùy theo là Tán hay Ð?nh mà chia thành ba b?c, chín ph?m noi cõi Ð?ng Cu”, d? th?y chúng sanh ch? c?n tín, nguy?n, trì danh, quy?t du?c vãng sanh cõi Phàm Thánh Ð?ng Cu c?a C?c L?c. Th?t ch?ng d?i ph?i d?t d?n S? Nh?t Tâm B?t Lo?n ho?c Lý Nh?t Tâm B?t Lo?n. Di?u d?ng c?a pháp môn Trì Danh du?c giãi bày h?t ra, d? ch?ng minh h?i b?n th?t có công v?i thánh giáo v?y.

     7.2. Ð?ng lo?i  

    H? kinh di?n nào xu?ng xu?t “nghi, ni?m Di Ðà, nguy?n sanh C?c L?c” d?u du?c coi là d?ng lo?i. Trong các kinh ?y cung có thân, so. Kinh nào trì danh ni?m Ph?t là thân, d? cao pháp khác là so.

    * Ph?t Thuy?t Quán Vô Lu?ng Th? Ph?t Kinh (????????): Kinh này cùng v?i hai kinh Ð?i B?n, Ti?u B?n ? trên du?c g?i chung là T?nh Ð? Tam Kinh, là kinh di?n co b?n c?a T?nh tông. Kinh này gi?ng d?y d? v? mu?i sáu di?u môn, khuyên d?y quán tu?ng ni?m Ph?t và trì danh ni?m Ph?t.

    * A Di Ðà Ph?t C? Âm Thanh Vuong Ðà La Ni Kinh (????????????) khuyên d?y trì danh và kiêm trì chú.

    * Ph? Hi?n H?nh Nguy?n Ph?m (?????) c?a kinh Hoa Nghiêm, mu?i d?i nguy?n vuong d?n d?t quy v? C?c L?c.

    * H?u Xu?t A Di Ðà Ph?t K? Kinh (????????): T? d?u d?n cu?i ch? là k?, g?m nam muoi sáu câu. Trong ?y có câu: Phát nguy?n d? chu Ph?t, th? nh? th?p t? chuong” (Phát nguy?n gi?ng nhu chu Ph?t, th? hai muoi b?n chuong) tuong d?ng v?i hai muoi b?n di?u nguy?n trong hai b?n d?ch d?i Ngô và Hán.

    * Chuong Ð?i Th? Chí B? Tát Ni?m Ph?t Viên Thông c?a kinh Th? Lang Nghiêm (??????????????): Khuyên d?y chúng sanh nh? Ph?t, ni?m Ph?t, hi?n ti?n, tuong lai nh?t d?nh th?y Ph?t. Dùng tâm ni?m Ph?t nh?p vô sanh nh?n.

    * Bát Châu Tam Mu?i Kinh (? ? ? ? ?): Do tam t?ng pháp su Chi Lâu Ca S?m ngu?i x? Nh?c Chi d?ch vào d?i H?u Hán. Ngoài ra, Ð?i Phuong Ð?ng Ð?i T?p Hi?n H? Kinh (????????)là b?n d?ch khác c?a kinh này. Kinh chú tr?ng dùng chín muoi ngày làm k? h?n, ch?ng ng?i, ch?ng n?m, tu Ph?t L?p tam-mu?i, Thiên Thai Tông g?i là Thu?ng Hành tam-mu?i, xu?ng danh, quán ni?m A Di Ðà Ph?t.

    * Vãng Sanh Lu?n (???): do B? Tát Thiên Thân so?n, d? xu?ng ngu môn ni?m Ph?t c?u sanh T?nh Ð? (Nh?t lu?n trong “T?nh tông tam kinh nh?t lu?n” là ch? cho lu?n này).

    * Vãng Sanh Lu?n Chú (????)c?a d?i su Ðàm Loan d?i B?c Ng?y so?n, là m?t b? sách c? c?a T?nh tông.

    * Du Tâm An L?c T?p (?????) do d?i su Ð?o Xu?c d?i Ðu?ng so?n là m?t trong nh?ng b? sách c?.

    7.3 Kinh, lu?n nói kèm v? T?nh Ð?

    L?i có các kinh, lu?n tuy ch?ng chuyên lu?n v? T?nh Ð?, nhung cung kiêm xung tán C?c L?c, khuyên lon vãng sanh.

    Các kinh ?y nhu kinh Pháp Hoa(???), kinh Bi Hoa (???), kinh Tùy Nguy?n Vãng Sanh (?????), kinh Van Thù S? Thuy?t Bát Nhã (??????), kinh M?c Liên S? V?n (?????), kinh Th?p Vãng Sanh (????), kinh Quán Ph?t Tam Mu?i (?????: Ph?t th? ký cho Ngài Van Thù s? sanh v? C?c L?c), kinh Van Thù Phát Nguy?n (? ? ? ? ?,Van Thù nguy?n c?u sanh C?c L?c), kinh Nh?p Lang Già (????, Ph?t th? ký cho Long Th? B? Tát sanh v? cõi C?c L?c), T? Bà Sa Lu?n (????, do Long Th? Ð?i Si so?n), Ð?i Trí Ð? lu?n (????, cùng tác gi?), Ð?i Th?a Kh?i Tín Lu?n (?????, B? Tát Mã Minh so?n) v.v...


    Kinh, lu?n T?nh Ð? có d?n tram m?y muoi b?. Trên dây ch? lu?c nêu các kinh sách thu?c cùng b? lo?i và kinh, lu?n d? c?p d?n T?nh Ð?. Còn nhu s? lu?ng các kinh di?n trong M?t b? có liên quan d?n T?nh Ð? còn nhi?u hon n?a nhung ch?ng k? ra.

    8. D?ch, h?i hi?u, thích

    “D?ch” (?) ch? cho b?n d?ch g?c. “H?i hi?u” (??) ch? các b?n do can c? vào các b?n d?ch g?c d? h?i t?p (t?ng h?p, kh?o dính nh?ng b?n d?ch c?a cùng m?t kinh d? ch?n ra nh?ng di?m tr?ng y?u), hi?u dính. “Thích” (?) ch? cho các b?n chú gi?i kinh này.

    8.1 Các b?n d?ch kinh này

    Kinh này “du?c d?c Ph?t thu?ng nói, các su dua nhau d?ch, du?c truy?n d?n Trung Hoa r?t s?m, riêng mình nó có r?t nhi?u b?n d?ch” (xem l?i t?a kinh này c?a cu si Mai Quang Hy). T? Ðu?ng d?n T?ng có mu?i hai b?n d?ch. B?n d?i T?ng, Nguyên dã m?t, nay ch? còn l?i du?c nam b?n d?ch.

    a. Vô Lu?ng Th? Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác (????????) kinh do sa-môn ngu?i x? Nh?c Chi là Chi Lâu Ca S?m (????) d?ch ? L?c Duong vào d?i H?u Hán (t? dây g?i t?t là b?n Hán d?ch).

    b. Ph?t Thuy?t Chu Ph?t A Di Ðà Tam Da Tam Ph?t Tát Lâu Ph?t Ðàn Quá Ð? Nhân Ð?o Kinh (????????????????????), tên khác là Vô Lu?ng Th? kinh, tên khác n?a là A Di Ðà kinh, do uu-bà-t?c Chi Khiêm (??) t? Cung Minh ngu?i x? Nh?c Chi d?ch vào d?i Ngô (g?i t?t là b?n Ngô d?ch).

    c. Vô Lu?ng Th? Kinh (????) do sa-môn ngu?i ?n Ð? là Khang Tang Kh?i (???) d?ch ? chùa B?ch Mã, L?c Duong vào d?i Tào Ng?y (g?i t?t là b?n Ng?y d?ch).

    d. Vô Lu?ng Th? Nhu Lai H?i (??????) do tam t?ng B? Ð? Luu Chí (????)ngu?i Nam ?n Ð? d?ch vào d?i Ðu?ng, b?n này trích t? kinh Ð?i B?o Tích (g?i t?t là b?n Ðu?ng d?ch).

    e. Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Kinh (??????????) do sa-môn Pháp Hi?n (??)ngu?i x? Tây V?c d?ch vào d?i T?ng (g?i t?t là b?n T?ng d?ch).

    B?y b?n d?ch, hi?n dã m?t, can c? theo Khai Nguyên Thích Giáo L?c, li?t kê nhu sau:

    a. Vô Lu?ng Th? Kinh (????), hai quy?n, do sa-môn An Th? Cao ngu?i nu?c An T?c d?ch vào d?i Hán.

    b. Vô Lu?ng Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh (????????), hai quy?n, do sa-môn B?ch Diên d?ch ? chùa B?ch Mã, L?c Duong vào d?i Tào Ng?y.

    c. Vô Lu?ng Th? Kinh (????), hai quy?n do sa-môn Trúc Ðàm Ma La Ða (Pháp H?) d?ch vào d?i T?n.

    d. Vô Lu?ng Th? Chí Chân Ð?ng Chánh Giác Kinh (?????????), hai quy?n, tên khác là L?c Ph?t Ð? L?c Kinh, m?t tên n?a là C?c L?c Ph?t Ð? Kinh, do sa-môn Trúc Pháp L?c ngu?i Tây V?c d?ch vào d?i Ðông T?n.

    e. Tân Vô Lu?ng Th? Kinh (?????), hai quy?n, do sa-môn Ph?t Ðà B?t Ðà La (Giác Hi?n) ngu?i nu?c Ca La V? La d?ch ? chùa Ð?o Tràng vào d?i Ðông T?n.

    f. Tân Vô Lu?ng Th? Kinh (?????), hai quy?n, do sa-môn B?o Vân ngu?i Kinh Châu d?ch ? chùa Ð?o Tràng vào d?i T?ng.

    g. Tân Vô Lu?ng Th? Kinh (?????) hai quy?n, sa-môn Ðàm Ma La M?t Ða (Pháp Tú) ngu?i nu?c K? Tân d?ch vào d?i T?ng.

    B?y b?n b? th?t l?c trên dây và nam b?n còn gi? du?c du?c g?i là “th?p nh? th? d?ch” (các b?n d?ch trong mu?i hai d?i). Th?t ra là tám d?i, mu?i hai l?n d?ch: Ð?i Hán hai b?n d?ch, d?i Ngô m?t b?n, d?i Tào Ng?y hai b?n, d?i Tây T?n m?t b?n, Luu T?ng hai b?n, Ðu?ng m?t b?n, Tri?u T?ng m?t b?n. Nhu v?y, v? th?i gian d?ch thu?t là trong tám tri?u d?i, s? lu?ng b?n d?ch là mu?i hai.

    Sách Bình Gi?i vi?t: “Phàm trong các kinh, không có kinh nào du?c luu truy?n, d?ch thu?t th?nh hành nhu kinh này. Ðó là do kinh này gi?ng th?ng l? xu?t th?, l?i ích vô biên v?y”.

    Sách H?i S? vi?t: “Trong h?t th?y các kinh du?c nhi?u ngu?i luu truy?n, d?ch thu?t không kinh nào du?c nhu kinh này. Ðó là b?i d?o lý th?m sâu, l?i ích t?i thu?ng v?y”. C? hai b? s? có cùng m?t nh?n d?nh.

    So sánh nam b?n d?ch còn luu truy?n trong d?i thì ch?ng gi?ng v?i tru?ng h?p c?a hai b?n d?ch kinh A Di Ðà hay sáu b?n d?ch c?a kinh Kim Cang: Kinh van tuy chi ti?t hay gi?n lu?c khác nhau dôi chút nhung n?i dung th?t s? tuong d?ng. Nam b?n d?ch c?a kinh dây, ch?ng nh?ng kinh van chi ti?t hay gi?n lu?c khác nhau r?t nhi?u mà ngay c? n?i dung m?c d? r?ng lu?c cung r?t khác.

    L?y ví d?, v?i d?i nguy?n c?a A Di Ðà Ph?t khi còn tu nhân, hai b?n Hán d?ch và Ngô d?ch li?t kê hai muoi b?n nguy?n, b?n T?ng d?ch có ba muoi sáu nguy?n, hai b?n d?ch d?i Ng?y và d?i Ðu?ng là b?n muoi tám nguy?n; hon n?a, n?i dung các nguy?n trong m?i b?n d?ch cung khác nhau, d? th?y s? khác bi?t khá l?n.

    Ðu?c luu truy?n ph? bi?n nh?t hi?n th?i là b?n Ng?y d?ch. Sách Bình Gi?i ch? ra r?ng: Ðem hai b?n d?ch d?i Ngô và Hán so v?i b?n Ng?y d?ch, ch? k? nh?ng di?m chính y?u dã có tám di?m khác nhau. Còn n?u so v?i b?n Ðu?ng d?ch, d?i khái có b?y di?m khác nhau. ? dây, tôi không thu?t rõ. Còn d?n b?n d?ch d?i T?ng so v?i các b?n d?ch khác, s? sai bi?t còn l?n hon n?a.

    Các b?n d?ch vì sao sai khác? Cu si Tr?m Thi?n Ðang d?i Thanh vi?t trong sách Báo Ân Lu?n r?ng:

    “Lu?c kh?o các kinh, s? di có s? b?t d?ng, nói tóm l?i là do ba nguyên nhân:

    - Ngu?i d?ch khéo, v?ng ch?ng gi?ng nhau.

    - Ph?n b?n truy?n chép khác bi?t

    - Ð?c B?n Su tru?c sau tuyên nói nhi?u lu?t ch?ng gi?ng nhau. Ð?c B?n Su thuy?t pháp hon ba tram h?i, nhi?u l?n ch? d?y quy hu?ng T?nh Ð? thì t? nhiên m?i l?n nói không dùng cùng m?t bài gi?ng, ph?i tùy th?i, tùy co, khai tri?n d?i ý.

    Ph?i can c? theo ý ch?ng ch?p m?t ch?, l? hi?n nhiên là nhu v?y”.

    Vì v?y, ta th?y r?ng kinh Vô Lu?ng Th? du?c Ph?t gi?ng nhi?u l?n nên ch?ng ph?i ch? có m?t Ph?n b?n. Do kinh van du?c dùng d? d?ch dã khác nhau nên b?n d?ch có m?c d? khéo hay v?ng khác nhau. B?i v?y, l?i van c?a các b?n d?ch t? nhiên sai khác.

    Ông Tr?m l?i còn ch? ra nguyên nhân Ph?n b?n d? b? sai l?c:

    “Các b?n kinh ti?ng Ph?n d?u là b?n chép tay nên d? b? chép sai, sót. Nhu b?n Hán d?ch c?a kinh Ð?i B?n tr?i bao d?i d?n nay, b? chép l?m hay sót d?n vài muoi ch?, van nghia không nh?t quán.

    L?i nhu tàng b?n c?a kinh T? Th?p Nh? Chuong so v?i b?n kh?c dá do Tri?u Van M?n vi?t và các b?n du?c luu thông ngoài Ð?i T?ng thì chuong, ti?t tru?c sau, nhi?u ít, d?u b?t d?ng. So v?i nh?ng do?n trích d?n trong sách Pháp Uy?n Châu Lâm cung khác. Hon n?a, nh?ng ch? [trong kinh ?y] du?c ch?n ra [d? gi?i thích] trong sách Nh?t Thi?t Kinh Âm Nghia d?u không th?y trong các b?n luu hành.

    Ð?i d? là do kinh du?c t?ng trì, tu t?p nhi?u thì du?c luu truy?n, chép l?i nhi?u nên l?i d?c, th?t, d?, d?ng cung nhi?u”.

    Sách Bình Gi?i c?a Nh?t cung vi?t: “Th?m d?nh các kinh thì là do quá nhi?u b?n Ph?n d?n n?i van nghia du?c truy?n d?ch thành ra có ch? tu?ng t?n hay so lu?c ch?ng d?ng”.

    Rõ ràng, tác gi? sách Bình Gi?i d?ng ý v?i ông Tr?m, cùng cho r?ng kinh này du?c Ph?t nói nhi?u lu?t. Nhu v?y, t?ng t?p nhi?u, truy?n chép Ph?n b?n nhi?u lu?t, Ph?n b?n có nhi?u b?n còn, t? m?, hay so lu?c sai khác. Các th? kinh ti?ng Ph?n l?i d? b? l?c m?t, thành ra hi?n t?i các b?n d?ch th?t khác bi?t xa nhau.

    Thuy?t c?a su Nh?t Khê ngu?i Nh?t cung gi?ng thuy?t ông Tr?m. Ngài nói:

    “Câu van c?a b?n d?ch khác so v?i kinh dây (ch? b?n Ng?y d?ch) có chút sai khác ch?ng ph?i là ít. Xét ra, l?m d? b?n, truy?n th? l?i ch?ng ph?i m?t l?n nên thành ra sai khác nhu th?. Ho?c là do ch?ng ph?i ch? nói có m?t l?n, ch?ng h?n nhu các kinh Bát Nhã. Do kinh này là b?n hoài c?a Nhu Lai, m?i ch? Ngài nói khác nhau nên có nhi?u b?n. Ð?y là do lòng d?i bi cùng c?c v?y”.

    Các v? d?i d?c trên dây d?u cho r?ng kinh này là pháp du?c d?c Th? Tôn nhi?u l?n tuyên nói, di?u này th?t có ch?ng c?. Ví d? nhu, b?n Ðu?ng d?ch mang tên Vô Lu?ng Th? Nhu Lai H?i là m?t h?i c?a kinh B?o Tích, d? ch?ng minh r?ng khi Ph?t nói kinh Ð?i B?o Tích cung nói ra kinh này. Ông Tr?m l?i b?o:

    B?n Ng?y d?ch van t? tu?ng t?n, nghia lý tr?n v?n nên t? xua d?n nay các v? gi?ng su hay dùng b?n này. B?n Ðu?ng d?ch không sai khác m?y do du?c d?ch t? cùng m?t b?n Ph?n. B?n T?ng d?ch r?t luu loát, rõ ràng, nhung câu cú, ch? nghia so v?i các b?n trên khác nhau r?t l?n nên ph?i xu?t phát t? b?n Ph?n khác. Hai b?n d?ch d?i Hán và Ngô, van t? thô tháp, trúc tr?c, nhung nghia lý b? sung cho nhau nên ?t ph?i là du?c d?ch theo m?t Ph?n b?n khác n?a”

    Ông Tr?m tuy chua th? tr?c ti?p dem Ph?n b?n ra so sánh d? ch?ng minh, nhung n?u nghiên c?u nam b?n d?ch còn t?n t?i, ta có th? suy ra r?ng hi?n t?i có ít nh?t ba b?n Ph?n. Vì v?y, thuy?t c?a ông Tr?m r?t dáng tin.

    Còn nhu ý ki?n c?a các su khác cho r?ng “nam b?n d?ch ch? là các b?n d?ch khác nhau t? cùng m?t Ph?n b?n, nhung có sai bi?t là do ý thích c?a d?ch gi? khác nhau” th?t s? chua d? s?c thuy?t ph?c! Ch?ng h?n nhu, so hai b?n d?ch d?i T?n và Ðu?ng c?a kinh Ti?u B?n, do ngu?i d?i T?n chu?ng don gi?n nên ngài La Th?p gom mu?i phuong Ph?t thành sáu phuong Ph?t, d?y th?t là ch? khéo léo ?ng co c?a d?ch gi?: Van gi?n lu?c d? thích ?ng can co, nhung nghia lý c?a kinh ch?ng b? m?t. Ðó m?i là ý thích và s? khéo léo c?a d?ch gi?.

    Còn xét v? s? sai bi?t gi?a các b?n d?ch c?a kinh này, s? sai bi?t l?n nh?t là ch?ng nh?ng gi?n lu?c hay chi ti?t sai khác mà nghia lý cung sâu r?ng khác h?n. Vì v?y, ch?ng th? b?o là do ý thích c?a ngu?i d?ch sai khác.

    L?y ví d?, Di Ðà d?i nguy?n là duyên kh?i c?a T?nh tông, là cuong tông c?a kinh này mà cái nguy?n “mu?i ni?m ?t vãng sanh” là c?t t?y c?a Di Ðà d?i nguy?n. Nguy?n này th?y trong hai b?n Ng?y d?ch và Ðu?ng d?ch, nhung không có trong ph?n d?i nguy?n c?a hai b?n d?ch Hán và Ngô.

    N?u cho r?ng b?n muoi tám d?i nguy?n c?a hai b?n Ðu?ng, Ng?y dem so v?i hai muoi b?n d?i nguy?n c?a hai b?n Ngô, Hán ch? là cách d?ch m? r?ng hay nói g?n khác nhau thì th?t khó b? thuy?t ph?c. Trong d?i có ngu?i d?ch nào l?n m?t nhu th?, dám d?a theo ý riêng, t? ti?n lu?c di d?i nguy?n tâm t?y. Vì v?y, nguyên b?n d? d?ch ph?i khác nhau thì d?ch b?n m?i sai khác d?n nhu v?y.

    L?i nhu trong hai muoi b?n d?i nguy?n c?a b?n Ngô d?ch, có hai nguy?n thù th?ng: “Nu?c không n? nhân” và “liên hoa hóa sanh”, mà trong hai b?n d?ch Ðu?ng và Ng?y tuy d? b?n muoi tám nguy?n l?i ch?ng h? có hai nguy?n ?y. N?u b?o r?ng “cùng m?t b?n g?c, các b?n d?ch ch? d?ch d? hay tóm g?n ch?ng d?ng”, th? h?i hai nguy?n ?y c?a b?n Ngô d?ch l?y t? dâu ra? Vì sao trong hai muoi b?n nguy?n thì có, còn trong b?n muoi tám nguy?n l?i hoàn toàn ch?ng có? Rõ ràng, các Ph?n b?n dùng d? d?ch không ph?i ch? là m?t b?n. Th?t dúng nhu thuy?t c?a cu si Tr?m Thi?n Ðang: Kinh này du?c d?c Th? Tôn tuyên thuy?t nhi?u l?n, l?i do các th? kinh Ph?n d? b? th?t l?c, thành ra có các b?n g?c sai khác v?y.

    Do nh?ng di?u trên, ta th?y rõ vi?c h?i t?p các b?n d?ch th?t là c?n thi?t. Do v?y, t? d?i T?ng d?n nay, Vuong Long Thu, Bành Nh? Lâm, Ng?y M?c Thâm, và tiên su cu si H? Liên Cu, tru?c sau cùng h?i t?p, hi?u dính kinh này.

    8.2 B?n lo?i h?i hi?u b?n

    Nam b?n d?ch nói trên d?u có nh?ng ch? uu, li?t, phô bày hay ?n kín riêng. Ch?ng h?n nhu hai b?n Hán và Ngô d?ch không d? c?p t?i b?n nguy?n “mu?i ni?m vãng sanh” và y?u ch? “nh?t hu?ng chuyên ni?m”. Ð?n do?n kinh gi?ng r?ng v? ngu ác, ngu th?ng, ngu thiêu, d?c Th? Tôn rát mi?ng, nh?c lòng gi?ng d?y chân thành mà hai b?n Ðu?ng và T?ng d?ch ch?ng chép d?. B?n Ng?y d?ch chép d?, th?t là b?n d?ng d?u trong các b?n d?ch, nhung l?i thi?u hai nguy?n “nu?c không n? nhân” và “liên hoa hóa sanh” nên cung chua phô bày d?y d?.

    Vì v?y, ông Long Thu Vuong Nh?t Huu d?i T?ng phê bình các b?n d?ch nhu sau:

    “Ð?i lu?c tuy gi?ng nhau nhung trong ?y có r?t nhi?u ch? sai khác… Hon n?a, l?i van m?i b?n d?ch ho?c b? thi?u sót ho?c quá ru?m rà khi?n ngu?i ta ng?i xem, ho?c thi?u ch? r?t quan tr?ng d?n n?i m?t c? ý nghia th?t s?. Ho?c kinh van có d? c?p d?n nhung ý nghia dã b? m?t. Do v?y, kinh c?a d?c Thích Ca Van Ph?t nói, y?u ch? d? sanh c?a A Di Ðà Ph?t tr? nên r?i r?m, ch?ng rành m?ch, dài dòng nhung không rõ ràng, tôi th?t ti?c l?m”.

    B?i th?, ông ph?i h?p b?n b?n d?ch Hán, Ngô, Ng?y, T?ng gi?o chánh, h?i t?p, so?n thành m?t b?n, d?t tên Ð?i A Di Ðà Kinh. Ðây chính là b?n h?i t?p d?u tiên c?a kinh này.

    Các b?n hi?u h?i t? d?i T?ng d?n nay, có b?n th?:

    1. Ð?i A Di Ðà Kinh do qu?c h?c t?n si Long Thu Vuong Nh?t Huu d?i T?ng so?n.

    2. Vô Lu?ng Th? Kinh do B? Tát gi?i d? t? Bành T? Thanh d?i nhà Thanh phân d?nh chuong m?c và hi?u dính.

    3. Ma Ha A Di Ðà Kinh do B? Tát gi?i d? t? Th?a Quán Thi?u Duong Ng?y Nguyên h?i d?ch vào d?i Thanh (V?n có tên là Vô Lu?ng Th? Kinh, sau này cu si Chánh Ð?nh Vuong ?m Phúc gi?o dính, d?i thành tên này).

    4. Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh do B? Tát gi?i d? t? V?n Thành H? Liên Cu h?i t?p vào th?i hi?n d?i.

    Nhu v?y, kinh này có nam b?n d?ch g?c, b?n b?n h?i t?p, thành ra chín b?n.

    Trong nam b?n d?ch, riêng b?n Ng?y d?ch ph? bi?n nh?t, d?n khi h?i b?n c?a ông Vuong ra d?i li?n chi?m l?y d?a v? ?y. Liên Trì d?i su vi?t trong tác ph?m S? Sao r?ng: “Ph?n nhi?u d?n kinh theo b?n c?a ông Vuong do b?n h? Vuong ph? bi?n trong d?i, ngu?i d?i quen th?y”. Cu?i d?i Thanh, ?n Quang d?i su cung khen b?n h? Vuong là “van nghia tu?ng t?n, c?n k?, luu thông m?nh m? trong d?i”. Do dây th?y du?c r?ng b?n c?a h? Vuong du?c ph? bi?n ? Trung Qu?c còn hon b?n Ng?y d?ch.

    B?n h? Vuong tuy r?t ph? bi?n, còn du?c chép vào Càn Long Ð?i T?ng và Ð?i Chánh Tân Tu Ð?i T?ng kinh c?a Nh?t, nhung tác ph?m c?a h? Vuong có uu di?m l?n khuy?t di?m. Ch?ng h?n nhu S? Sao phê:

    “B?n h?i t?p c?a ông Vuong so v?i nam b?n d?ch thì gi?n d?, rõ ràng, hi?n dang luu truy?n, l?i ích r?t l?n; nhung ch?ng d?a vào Ph?n b?n, ch? ph?i h?p b?n ti?ng Hán, chua dúng cách d?ch thu?t. N?u dùng Ph?n b?n d? d?ch l?i thành b?n th? sáu thì không ai d? ngh?. Do v?y, ông ta ch?ng g?i là d?ch mà b?o là gi?o chánh.

    Cách ông ta ch?n, b? l?i d?ch cu l?i cung chua tr?n v?n; nhu v?i ba b?c vãng sanh, b?n Ng?y d?ch d?u nói phát B? Ð? tâm, nhung b?n h? Vuong ch? có b?c Trung phát B? Ð? tâm, b?c H? không phát, b?c Thu?ng ch?ng d? c?p d?n. Nhu v?y là cao, th?p l?n l?n.

    V? l?i, ‘nhi?u can lành’ nói trong kinh là c?t ? phát B? Ð? tâm, tuy ba b?c ch?ng d?ng l?i cùng phát tâm thì d?y dúng là y?u ch? vãng sanh. Nay ông ta l?i lu?c di nên b?o là chua tr?n v?n”.

    L?i lu?n c?a Liên Trì Ð?i Su v? ch? tinh y?u th?t là xác dáng! Trong l?i t?a c?a chính ông Vuong có vi?t: “Ch? nào van manh mún, không th? t?, l?m lo?n ch?ng so sánh du?c thì dùng ý mình d? s?a ch?”. Th?t dúng v?i di?u Liên Trì d?i su ch? ra: “Ch?ng can c? theo Ph?n b?n” là can b?nh n?ng, ch?ng dúng phép d?ch thu?t. N?u can c? theo Ph?n b?n d?ch l?i thì m?i du?c phép dùng câu van t? so?n d? làm rõ nghia kinh. Còn n?u h?i t?p, sao ch?ng dùng l?i d?ch g?c, l?i t? ý vi?t thêm, muôn ph?n ch?ng nên v?y!

    Ð?n ph?n ba b?c vãng sanh cung v?y, ông Vuong t? ti?n s?a d?i b?n Ng?y d?ch, dánh m?t th? t? cao th?p. Ð?y d?u là nh?ng t? v?t khó bung bít c?a b?n h? Vuong v?y!

    Cu si Bành Nh? Lâm (tên là Thi?u Thang) d?i vua Càn Long nhà Thanh cung ch?ng th?a mãn v?i b?n h? Vuong. Ông nh?n d?nh v? b?n c?a h? Vuong trong tác ph?m Vô Lu?ng Th? Kinh Kh?i Tín Lu?n nhu sau:

    B?n c?a h? Vuong so ra luu loát, ph? bi?n mãi d?n nay, nhung có di?m dáng phê bình. Nhu trong T? Ph?n t? ch? ‘du b? th?p phuong’ tr? di nói r?ng v? h?nh nguy?n B? Tát nh?m khi?n cho hành gi? phát kh?i d?i tâm, tích t?p c?i d?c, r?t ráo thành Ph?t, d?y chính là cuong lãnh tr?ng y?u c?a chuong m? d?u kinh này, h? Vuong l?i lu?c di. Ð?n ph?n hai b?c vãng sanh Thu?ng và H?, b?c thì g?t b? phát B? Ð? tâm, b?c thì nói ch?ng phát. Trong ph?n Thai Sanh, lu?c b? t? ch? ‘ng? v?c Ph?t trí’ cho d?n ‘th?ng trí’. Tru?c dã trái v?i chánh nhân thành Ph?t, sau l?i m?t chánh trí vãng sanh. Nh?ng di?m khác nhu v?i th? t? các nguy?n, l?n l?n tru?c sau d?u dáng gi?o chánh”.

    H? Bành nhìn th?y l?i c?a h? Vuong nên chuyên dùng b?n Ng?y d?ch, lu?c nh?ng ch? phi?n ph?c, l?i can c? theo b?n c?a ngài Vân Thê, thêm vào s? th? t? tru?c sau c?a b?n muoi tám nguy?n, d?t tên là Vô Lu?ng Th? Kinh, thành ra b?n th? b?y (b?n c?a h? Vuong là b?n th? sáu). Nhung b?n này ch? là b?n Ng?y d?ch du?c phân chia thành t?ng do?n, ch?ng ph?i là b?n h?i t?p các b?n d?ch.

    So sánh hai b?n thì b?n c?a ông Bành có uu di?m hon b?n Ng?y d?ch. C?n d?i, cu si Ðinh Phu?c B?o khi vi?t Vô Lu?ng Th? Kinh Tiên Chú thì b?n dùng d? chú gi?i là b?n c?a h? Bành. Ti?c thay b?n c?a h? Bành ch? là ti?t hi?u b?n, chua b? c?u du?c khuy?t di?m c?a b?n ông Vuong, v?n chua du?c coi là b?n t?t nh?t.

    Tri?u Hàm Phong nhà Thanh, cu si Ng?y Th?a Quán ? Thi?u Duong cho r?ng các b?n d?ch l?n b?n c?a ông Vuong chua hoàn thi?n bèn h?i t?p nam b?n d?ch g?c, so?n riêng thành m?t b?n, d?t tên là Vô Lu?ng Th? Kinh (B?n c?a ông Ng?y h?i t?p nam b?n d?ch g?c, là ngu?n g?c c?a ngu h?i b?n. B?n h? Vuong ch? là t? h?i b?n, h?i b?n không dùng b?n Ðu?ng d?ch).

    Du?i tri?u Ð?ng Tr?, cu si Vuong ?m Phu?c d?c bi?t coi tr?ng b?n h? Ng?y, t?ng dích thân ghi r?ng: “G?n dây, Thi?u Duong Ng?y cu si l?i thu?n theo l?i d?i su Vân Thê, kh?o sát kh?p các b?n d?ch, so?n riêng thành m?t b?n g?m tr?n tông y?u, van t? gi?n d?, thích dáng, du?c coi là b?n hay nh?t c?a kinh này”. Ông Vuong l?i tra kh?o kh?p các b?n, dích thân hi?u dính, d?t tên kinh là Ma Ha A Di Ðà Kinh, thành ra phiên b?n th? tám c?a kinh này.

    Ông Ng?y phát tâm r?ng l?n, l?i tinh thông van t?, mu?n c?u ch?a khuy?t di?m l?n là so?n kinh c?a cu si Vuong Long Thu, nên g?p d? nam b?n d?ch h?i t?p thành m?t kinh, t?n l?c tìm tòi lai l?ch c?a t?ng câu mong thành b?n hoàn ch?nh. S? nguy?n th?t thù th?ng, thành t?u cung l?n lao. B?n h?i t?p c?a ông vu?t xa b?n h? Vuong. Cu si Vuong ?m Phúc khen là b?c nh?t trong tám b?n kinh cung ch?ng quá dáng.

    Ðáng c?m khái là ông Ng?y tuy nguy?n t?n l?c s?a ch?a khuy?t di?m so?n kinh c?a h? Vuong, ti?c thay v?n chua hoàn toàn tránh kh?i. Nay s? nêu lên nh?ng di?m l?n rành rành nhu sau:

    1. Nguy?n th? hai trong b?n h? Ng?y là: “Thi?t ngã thành Ph?t, qu?c trung thiên nhân, thu?n th? hóa sanh, vô h?u thai sanh” (N?u tôi thành Ph?t, tr?i, ngu?i trong nu?c thu?n là hóa sanh, ch?ng có thai sanh). B?n ch? “vô h?u thai sanh” (ch?ng có thai sanh) không tìm th?y trong các b?n d?ch. V? l?i, b?n ch? ?y mâu thu?n v?i l?i van c?a b?n d?ch g?c. B?n Ng?y d?ch chép: “Ph?t cáo Di L?c… b? qu?c nhân dân, h?u thai sanh gi?” (Ph?t b?o Di L?c.... nhân dân cõi ?y có k? thai sanh). Hai b?n d?ch Ðu?ng, T?ng cung gi?ng v?y mà h?i b?n c?a h? Ng?y vi?t “ch?ng có thai sanh”. Ðây th?t là t? v?t khó gi?u v?y.

    2. M?t do?n Ngu Ác, Ngu Th?ng, Ngu Thiêu có d?n vài ngàn ch?, mà b?n h? Ng?y tóm t?t thành: “Lúc sanh dau, lúc già dau, lúc b?nh dau, lúc ch?t dau, ho?n n?n cùng kh? dau d?n, l?a dâm d?c d?t, l?a sân gi?n d?t, l?a tham tr?m c?p d?t, l?a tà ng?y d?t, l?a ngu si d?t, d?y là ngu th?ng, ngu thiêu”. Ng?y cu si v?n nguy?n “không m?t ch? nào ch?ng có lai l?ch”, nhung ti?c chua th? th?t tri?t d? ý nguy?n ban d?u. Ðo?n van trên dây, so v?i các b?n d?ch thì ch?ng có lai l?ch.

    3. H?i b?n c?a h? Ng?y nói cung di?n, l?u quán, du?ng vu, phòng gác c?a C?c L?c “ho?c x? hu không, ho?c t?i bình d?a, ho?c y b?o th? nhi tr?” (ho?c ? trên hu không, ho?c trên d?t b?ng, ho?c nuong cây báu mà tr?). Câu “ho?c y b?o th? nhi tr?” (ho?c nuong cây báu mà tr?) không có trong b?n d?ch nào c?.

    4. Trong h?i b?n, câu “quá th? di h?u, Vô Lu?ng Th? Kinh di?c gi?m, duy tr? A Di Ðà Ph?t t? t?, qu?ng d? qu?n sanh” (t? d?y v? sau, Vô Lu?ng Th? kinh cung gi?m, ch? tr? b?n ch? A Di Ðà Ph?t r?ng d? qu?n sanh) cung không có trong b?n d?ch nào.

    Do nh?ng di?u trên, b?n c?a h? Ng?y so v?i các b?n có tru?c, tuy b?n sau tr?i hon b?n tru?c, ti?c r?ng v?n chua hoàn toàn tránh n?i cái l?i thêm ch? sai l?m. Cái l?i l?n ?y ?t ph?i s?a ch?a h?u tránh cho d?i sau t?p theo thành thói, th?m chí soán c?i kinh van. Vì v?y, c?n ph?i ng?a l?i nh? lâu ngày thành to, tuy?t tr? ngu?n t?i, l?i khi?n cho Ð?i kinh chóng có du?c b?n t?t nh?t. B?i th?, tiên su là lão cu si H? Liên Cu bèn so?n ra b?n th? chín.

    Tiên su cu si H? Liên Cu, lúc nh? h?c Nho, tru?c là Trình, Chu, sau L?c, Vuong, tru?ng thành h?c Ph?t, nhi?p Thi?n, M?t quy v? T?nh Ð?. C? H? thông su?t các sách v?, hi?u sâu van t?, d?ng công lâu dài, hi?u tu?ng t?n giáo pháp. Nam Nhâm Thân (1932), phát nguy?n hi?u dính kinh này, dóng c?a t? khách, su?t c? ba nam, xét k? c? nam b?n d?ch g?c, kh?o sát k? càng h?i b?n c?a ba nhà, không m?t câu nào ch?ng xem xét k?, không m?t ch? nào ch?ng cân nh?c, cung kính, c?n th?n, ngày ngày kh?n c?u tru?c Ph?t, thiên châm v?n chu?c c? trong gi?c ng?. Ð?n khi hoàn thành, t? chúng hoan h?. Lão pháp su Hu? Minh là b?c thông tri?t c? Tông l?n Giáo (Ngài là th?y quy y c?a c? H?) d?p y, nâng kinh ch?p ?nh tru?c di?n Ph?t, dích thân ?n ch?ng. C?u tôi là cu si Mai Hi?t Vân[24] gi?ng liên t?c trên dài phát thanh, khen là b?n hay nh?t. Pháp su T? Châu chuyên gi?ng kinh này ? d?t Kinh L?, cung dích thân so?n khoa phán. Lão hòa thu?ng Di?u Thi?n, phuong tru?ng C?c L?c Am ? B?c Kinh m?i h?i tru?ng Son Ðông N? T? Liên Xã (H?i Ph? N? Ni?m Ph?t t?nh Son Ðông) là Ngô Thi?n Huong d?n chùa gi?ng kinh này su?t hai tháng. Còn nh?ng ngu?i phát tâm ho?ng duong, chuyên chú trì t?ng ch?ng th? tính n?i s?. ?n hành, luu thông liên t?c ch?ng d?t.

    Vì v?y, c?u tôi là Mai lão cu si khen r?ng:

    “Y?u ch? c?a T?nh tông cùng thâm c?c vi, phát huy du?c ch? u?n áo ti?n nhân chua phát huy du?c”“tinh dáng minh xác, rành rành có ch?ng c?, không m?t nghia nào ch?ng thu?c b?n d?ch g?c, không m?t câu nào ra kh?i kinh g?c... Ð? các di?m hay, không s? th?t nào ch?ng thâu tóm. Tuy mu?n cho là b?n ch?ng hay cung ch?ng du?c”.

    L?i c?a c?u tôi nay dã du?c m?i ngu?i công nh?n, còn dem b?n kinh này thâu nh?p vào ?n b?n m?i c?a T?c T?ng. Ð?i kinh b?i ph? ngàn nam, nay m?i có du?c b?n hoàn thi?n. Ý nguy?n h?i t?p kinh c?a tiên hi?n dã viên mãn. Ð?i kinh phóng quang, chúng sanh h?u h?nh, b?n kinh mang tên Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh là b?n th? chín c?a Ð?i kinh.

     8.3. Chú thích kinh này

    Trong nam b?n d?ch, b?n Ng?y d?ch tuong d?i d?y d?. Vì v?y, các chú s? Ð?i kinh ph?n nhi?u dùng b?n Ng?y d?ch. Các b?c d?i d?c Trung Qu?c nhi?u v? so?n chú gi?i cho Ti?u B?n Di Ðà, còn chú gi?i Ð?i B?n ch? có hai v? T?nh ?nh (Hu? Vi?n) d?i Tùy và Gia Tu?ng (Cát T?ng) d?i Ðu?ng.

    1. Vô Lu?ng Th? Kinh Nghia S?, sáu quy?n, do sa-môn Hu? Vi?n thu?c chùa T?nh ?nh ? kinh dô d?i Tùy so?n, t?c g?i là T?nh ?nh S?.

    2. Vô Lu?ng Th? Kinh Nghia S? do ngài Cát T?ng ? chùa Gia Tu?ng d?i Ðu?ng so?n. T?c g?i là Gia Tu?ng S?.

    Ngoài ra, chú gi?i c?a hai v? C?nh Hung, Nguyên Hi?u ? nu?c Tân La (nay thu?c Tri?u Tiên) nay cung du?c luu truy?n ? Trung Qu?c:

    1. Vô Lu?ng Th? Kinh Nghia Thu?t Van Tán, ba quy?n do ngài C?nh Hung nu?c Tân La tr? tác, t?c g?i là C?nh Hung S?.

    2. Vô Lu?ng Th? Kinh Tông Y?u, m?t quy?n, do sa môn Nguyên Hi?u thu?c chùa Hoàng Long nu?c Tân La so?n. Ngài t?ng qua Trung Hoa du h?c, sau v? nu?c, danh ti?ng vang d?i ch?n H?i Ðông. S? gi?i c?a Ngài g?i là H?i Ðông S?.

    3. Du Tâm An L?c Ð?o, m?t quy?n cung do ngài Nguyên Hi?u so?n, là m?t trong mu?i tác ph?m c? c?a T?nh tông.

    Quang minh c?a Ð?i kinh chi?u r?c Nh?t B?n, chú thích r?t th?nh, vu?t xa Trung Hoa. Riêng bút gi? du?c bi?t dã hon hai muoi lo?i, nhu là:

    1. Vô Lu?ng Th? Ph?t Tán Sao, m?t quy?n, do ngài Thi?n Châu chùa Hung Phu?c vi?t.

    2. Vô Lu?ng Th? Kinh Thu?t Nghia, ba quy?n, do ngài T?i Tr?ng so?n.

    3. Vô Lu?ng Th? Kinh Tu Ký, m?t quy?n, Trí C?nh so?n.

    4. Vô Lu?ng Th? Kinh Nghia Uy?n, b?y quy?n, do ngài Nam S? chùa T?ng Trì ? K? Châu so?n.

    5. Vô Lu?ng Th? Kinh Lu?c Tiên, tám quy?n c?a ngài Vi?n Khê, chùa Thi?n Lâm, L?c Ðông, so?n vào nam Hu?ng B?o th? nam.

    6. Vô Lu?ng Th? Kinh Sao, b?y quy?n c?a ngài V?ng Tây Lâu Li?u Hu?.

    7. Vô Lu?ng Th? Kinh Tr?c Ðàm Y?u Chú Ký, hai muoi b?n quy?n, do ngài Tây D? chùa Tang Thu?ng so?n vào nam Vinh Hu?ng th? tu.

    8. Vô Lu?ng Th? Kinh Ki?n Van, b?y quy?n c?a ngài Luong Vinh.

    9. Vô Lu?ng Th? Kinh Khoa Huy?n Khái, m?t quy?n c?a ngài Ti?u Thuong Tây Ngâm.

    10. Vô Lu?ng Th? Kinh H?i S?, b?y quy?n, do ngài Tu?n Ð? chùa Th?ng Th? ? Vi?t Ti?n so?n.

    11. Vô Lu?ng Th? Kinh Khai Nghia, sáu quy?n, do ngài Hu? Không chùa Bình An Tây Phu?c so?n.

    12. Vô Lu?ng Th? Kinh Quán Tu Nghia, ba quy?n, do ngài Ý Châu Lý Viên so?n.

    13. Vô Lu?ng Th? Kinh Hi?n Tông S?, mu?i b?y quy?n, do ngài Tánh H?i Vô Nhai ? Giang Châu so?n.

    14. Vô Lu?ng Th? Kinh Y?u Gi?i, ba quy?n, do ngài Pháp Sâm so?n.

    15. Vô Lu?ng Th? Kinh Gi?ng L?c, b?y quy?n, do ngài Nam Lân chùa Co L?c An L?c thu?c K? Châu so?n.

    16. Vô Lu?ng Th? Kinh Ph?m Hu?ng Ký, sáu quy?n, do ngài Linh Phu?ng so?n.

    17. Vô Lu?ng Th? Kinh Nhãn T?y, mu?i m?t quy?n, do ngài Nguy?t Khê ? Ð?nh Chuyên Phu?ng thu?c Nhi?p Châu so?n.

    18. Vô Lu?ng Th? Kinh Nghia Ký, nam quy?n, Gi?i Hoa T?ng Am Hu? Nhiên so?n.

    19. Vô Lu?ng Th? Kinh H?i Trích Ký, hai muoi quy?n, khoa chú hai quy?n, Ti?u T?ng N? Hi?n Vinh Thái Nham ? Nhi?p Châu so?n.

    20. Vô Lu?ng Th? Kinh Vinh An L?c, mu?i ba quy?n, Ý Báo Chuyên Phu?ng Hu? Vân so?n.

    21. Vô Lu?ng Th? Kinh Bình Gi?i, mu?i tám quy?n, Thích Ð?o ?n so?n.

    22. Vô Lu?ng Th? Kinh H?p Tán, b?n quy?n, Quán Tri?t so?n.

    Trong nh?ng tác ph?m này, cu?n th? sáu, th? mu?i, th? hai muoi m?t, th? hai muoi hai du?c d?n ch?ng nhi?u trong sách này.

    Ngoài ra, chú thích nh?ng b?n hi?u h?i g?m có ba tác ph?m:

    1. Vô Lu?ng Th? Kinh Kh?i Tín Lu?n, ba quy?n, Bành T? Thanh so?n vào d?u tri?u Thanh.

    2. Vô Lu?ng Th? Kinh Tiên Chú, Ðinh Phu?c B?o so?n vào cu?i tri?u Thanh.

    Hai b?n chú gi?i trên d?u dùng ti?t b?n c?a Bành T? Thanh (t?c b?n th? b?y c?a Ð?i Kinh).

    3. Ph?t Thuy?t Ma Ha A Di Ðà Kinh Chung Lu?n do Chánh Ð?nh Vuong Canh Tâm so?n du?i d?i Quang T? nhà Thanh. B?n dùng d? chú gi?i là b?n hi?u h?i th? tám c?a Ng?y Th?a Quán.

    Ngoài ra, vào cu?i d?i Thanh, cu si Tr?m Thi?n Ðang so?n Báo Ân Lu?n ba quy?n có các ph?n T?nh Ð? Pháp Môn Cuong Y?u, Vô Lu?ng Th? Kinh Cuong Tông, Vãng Sanh Chánh Nhân Lu?n v.v….


    9. T?ng thích kinh d? (Gi?i thích chung v? tên kinh)

     9.1 Kinh d?

     ???????????????

    Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh

     (Vô Lu?ng Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh, Chi Lâu Ca S?m d?ch d?i H?u Hán. Ph?t Thuy?t Chu Ph?t A Di Ðà Tam Da Tam Ph?t Tát Lâu Ph?t Ðàn Quá Ð? Nhân Ð?o Kinh, tên khác là Vô Lu?ng Th? Kinh, tên khác n?a là A Di Ðà Kinh, Chi Khiêm d?ch vào d?i Ngô. Vô Lu?ng Th? Kinh, Khang Tang Kh?i d?ch vào d?i Tào Ng?y. Vô Lu?ng Th? Nhu Lai H?i, B? Ð? Luu Chí d?ch vào d?i Ðu?ng. Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Kinh, Pháp Hi?n d?ch vào d?i Tri?u T?ng.

    T? nhà Hán d?n nhà T?ng, các b?n d?ch khác nhau c?a kinh này xét th?y có mu?i hai b?n, luu truy?n d?n c?n d?i ch? còn nam b?n trên.)

     B? tát gi?i d? t? V?n Thành H? Liên Cu, pháp danh T? T?, h?i t?p các b?n d?ch và kính chia thành chuong m?c.

    Phàm danh d? c?a kinh d?u nh?m hi?n l? tr?c ti?p y?u ch? c?a kinh khi?n cho ngu?i h?c s? do tên kinh mà hi?u du?c cái Th?, m?t phen xem qua tên kinh hi?u ngay du?c dôi chút d?i ý kinh. Vì v?y, tông Thiên Thai chú thích kinh tru?c h?t ph?i gi?i thích tên kinh.

    Nam b?n d?ch g?c c?a Ð?i kinh d?u có tên riêng. H?i b?n c?a h? Vuong mang t?a d? Ð?i A Di Ðà Kinh d? phân bi?t v?i b?n d?ch g?c và Ti?u B?n, nhung ch? Ð?i thêm vào ?y không có can c?. Ti?t b?n c?a ông Bành và h?i b?n c?a ông Ng?y d?u d?t tên là Vô Lu?ng Th? Kinh gi?ng nhu b?n Ng?y d?ch, nhung ba b?n khác nhau mang cùng m?t tên d? gây nh?m l?n. Ông Vuong Chánh Ð?nh l?i d?i tên h?i b?n c?a ông Ng?y thành Ma Ha A Di Ðà kinh. Hai ch? Ma Ha cung không có can c?.

    Xét c? mu?i hai b?n d?ch t? d?i Hán d?n d?i T?ng, dùng ch? Vô Lu?ng Th? làm tên dã h?t mu?i b?n, dùng ch? Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác d?t tên có hai b?n. Dùng Chánh Giác d? d?t tên có m?t b?n. B?n d?ch d?u tiên là b?n Hán d?ch có tên Vô Lu?ng Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh. B?n cu?i cùng là b?n d?i T?ng có tên Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Kinh.

    Nay h?i b?n này l?y t?a d? Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Kinh c?a b?n T?ng d?ch làm d?u, b? ch? Kinh trùng l?p di, l?y t?a d? Vô Lu?ng Thanh T?nh Trang Nghiêm Bình Ð?ng Giác Kinh, b? hai ch? trùng l?p là Vô Lu?ng; vì v?y, t?a d? kinh thành ra Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác Kinh. T? nhiên hay khéo, ch?ng c?n d?o g?t, nguyên danh c?a hai b?n d?ch g?p thành m?t tên. Mu?i hai d? kinh d?u g?p trong m?t t?a d?. Ý ch? l?n lao c?a toàn b? kinh t? nhiên r?i tru?c m?t. Y?u nghia c?a T?nh tông ch?a tr?n trong d? kinh. Nhân, pháp, d?, giáo, lý, h?nh, th?, tu?ng, d?ng v.v... cùng hi?n rõ trong m?t cái tên nhu h?t châu trong lu?i Ð? Thích thâu nhi?p tr?n v?n h?t th?y pháp m?u. Do dây, có th? th?y du?c dôi ph?n ch? hay khéo c?a h?i b?n này.

    Ch? d?u c?a t?a kinh là Ph?t. Ph?t là ti?ng g?i t?t c?a ch? Ph?n “Ph?t Ðà”, nghia là Ngu?i Giác Ng?. Giác là d?i v?i mê mà nói. Mê là chúng sanh. Ba di?u giác ng? tr?n v?n thì g?i là Ph?t. Ba di?u giác ng? là t? giác, giác tha, và giác mãn. Ba giác viên mãn g?i là Ph?t Ðà. Vì v?y, Ph?t là chúng sanh dã viên mãn tr?n c? ba giác, chúng sanh là Ph?t chua giác ng?.

    Thêm n?a, Ph?t là m?t trong mu?i hi?u. Mu?i hi?u là: Nhu Lai, ?ng Cúng, Chánh Bi?n Tri, Minh H?nh Túc, Thi?n Th?, Th? Gian Gi?i, Vô Thu?ng Si, Ði?u Ng? Tru?ng Phu, Thiên Nhân Su, Ph?t. Ð?y d? mu?i hi?u thì du?c d?i tôn tr?ng nên g?i là Th? Tôn.

    Th? Tôn ti?ng Ph?n là B?c Già Ph?m (Bhavagan). Kinh Ph?t Ð?a chép: “Th? B?c Già Ph?m t?i thanh t?nh giác, c?c u pháp gi?i, t?n u hu không, cùng v? lai t?” (B?c Già Ph?m giác ng? thanh t?nh b?c nh?t, cùng t?t pháp gi?i, cùng t?n hu không, su?t tr?n d?i v? lai) (Lu?n Thành Th?t g?p chung c? Vô Thu?ng Si và Ði?u Ng? Tru?ng Phu thành m?t hi?u, t?c là cho r?ng t? ch? Nhu Lai d?n Th? Tôn là mu?i hi?u. Mu?i hi?u s? du?c gi?i thích tu?ng t?n trong ph?m th? tu).

    Trên dây dã ch? ra Ph?t là danh hi?u chung c?a b?c c?c thánh.

    Xét trong kinh này, ch? Ph?t trong t?a kinh là d?c Sa Bà giáo ch? B?n Su Thích Ca Mâu Ni Nhu Lai. Trung Qu?c d?ch tên Ngài là Nang Nhân T?ch M?c. Nang Nhân là D?ng, T?ch M?c là Th?. Qu? cao vòi v?i d?n m?c r?t ráo hoàn toàn, d?i th?a nguy?n thuy?n sanh trong d?i Ngu Tru?c, th? hi?n thành Ph?t d? hóa d? chúng ta, di?n thuy?t kinh này, chính là b?c t? ph? d?i ân d?i d?c c?a h?t th?y chúng sanh, là b?c d?o su không pháp nào ch?ng bi?t, không pháp nào ch?ng th?y, là d?ng Thích Tôn d?i giác viên mãn.

    Thuy?t (?) là Duy?t (?: vui v?), d?p lòng mong m?i. Hai ch? “Ph?t Thuy?t” ch? rõ kinh này du?c chính kim kh?u c?a d?c Ph?t nói ra, ch?ng ph?i do k? khác nói. Ð?c Ph?t l?y d? sanh làm nguy?n, nay chúng sanh can co chín mu?i, kham nh?n lãnh d?i pháp T?nh Ð? gi?i thoát r?t ráo. Vì v?y, Ngài vui v? nói d? phô bày b?n hoài.

    “Ð?i Th?a” là D? (thí d?). Th?a (?) có nghia là chuyên ch?. Ðu?c k? l?n (t?c can tánh kham nh?n d?i pháp) s? d?ng, ho?c pháp du?c s? d?ng là l?n lao thì g?i là Ð?i Th?a, khác h?n Thanh Van, Duyên Giác là Ti?u Th?a ch? c?u t? giác. Th?p Nh? Môn Lu?n vi?t:

    “Trong hai th?a, Ma Ha Di?n cao hon nên g?i là Ð?i Th?a. Ph?t d?i nhân c?i c? xe (th?a) này nên g?i là Ð?i.

    L?i tr? di?t du?c n?i kh? l?n lao c?a chúng sanh, ban cho s? d?i l?i ích nên g?i là Ð?i.

    Nó l?i còn là th?a c?a các v? Ð?i Si: Quán Th? Âm, Ð?c Ð?i Th?, Van Thù Su L?i, Di L?c B? Tát... nên g?i là Ð?i.

    L?i do dùng th?a này d? t?t cùng b?, dáy c?a h?t th?y các pháp, nên g?i là Ð?i.

    L?i nhu trong kinh Bát Nhã, Ph?t t? nói Ma Ha Di?n vô lu?ng vô biên. Do các nhân duyên ?y, g?i là Ð?i”.

    Kinh B?u Tích l?i nói: Chu Ph?t Nhu Lai chánh chân chánh giác s? hành chi d?o, b? th?a danh vi Ð?i Th?a” ?o th?c hành c?a chu Ph?t Nhu Lai chánh chân chánh giác, th?a ?y g?i là Ð?i Th?a).

    Các kinh, lu?n trên dây ch? rõ Ð?i Th?a ch? có chu Ph?t, B? Tát m?i có th? th?c hi?n (th?a) n?i, nên nói: “Ðu?c k? l?n s? d?ng”.

    Hon n?a, d?o du?c v?n d?ng là s? h?nh c?a chu Ph?t Nhu Lai nên pháp du?c s? d?ng là l?n lao. Vì v?y, g?i là Ð?i Th?a.

    Hon n?a, cái “Ð?i” này ngay do Th? mà thành tên, Ð?i có nghia là “thu?ng tr?n kh?p”. Th? không b? b?n, d?t b?t các d?i dãi: ngang thì kh?p trùm mu?i phuong, d?c thì thông su?t ba d?i. Quá kh? vô th?, v? lai vô chung, ch?ng có pháp nào tru?c, ch? có cái này có tru?c h?t th?y các pháp (nhu bài k? c?a Phó Ð?i Si: “H?u v?t tiên thiên d?a, vô hình th? t?ch liêu” (Có m?t v?t có tru?c c? tr?i d?t, v?n vô hình l?ng l?)) nên cu?ng g?i là Ð?i, nhu kinh Ni?t Bàn chép: “S? ngôn d?i gi?, danh chi vi Thu?ng” (Cái Ð?i v?a du?c nói dó du?c g?i là Thu?ng). L?i chép: “S? ngôn d?i gi?, k? tánh qu?ng bác, do nhu hu không” (Cái Ð?i v?a nói dó tánh nó r?ng l?n, du?ng nhu hu không).

    Trong kinh này, hai ch? Ð?i Th?a dùng d? ví cho Ð? Nh?t Nghia Ð? c?a T?nh Tông: “Tâm này là Ph?t, tâm này làm Ph?t”. Tâm nang ni?m v?n dã là Ph?t, kh?i tâm ni?m Ph?t, ni?m ni?m làm Ph?t, nên cái pháp du?c th?c hành ?y to l?n.

    Hon n?a, nang tu (ch? th? tu t?p) chính là cái tâm “tâm này là Ph?t”. Cái du?c tu (s? tu) chính là cái tâm “tâm này làm Ph?t”. Nang tu, s? tu ch? là m?t tâm, ngay noi tâm ?y là Ph?t. Tâm, Ph?t ch?ng hai nên l?i có th? nói r?ng: Nang tu chính là ông Ph?t “tâm này là Ph?t”, s? tu là ông Ph?t “tâm này làm Ph?t”. T? Ph?t, tha Ph?t ch? là m?t Ph?t. T?, tha ch?ng hai. T?, tha gi?ng h?t nhau. Tu, ch?ng ch?ng hai, siêu tình, ly ki?n. Vì v?y, cu?ng g?i là Ð?i.

    Ðem cái nang th?a, s? th?a ?y cu?ng g?i là Ð?i nên trong tên kinh dùng Ð?i Th?a làm thí d? d? ch? rõ cái y?u ch? c?a tr?n b? kinh.

    “Vô Lu?ng Th?”, ti?ng Ph?n là A Di Ðà, t?c là thánh hi?u c?a d?ng giáo ch? th? gi?i C?c L?c du?c nói trong kinh này. Ba ch? A Di Ðà là m?t ng? hàm ch?a vô biên m?t nghia. N?u d?ch thánh hi?u ?y t? Ph?n sang Hán d? t? rõ y?u ch? bí m?t b?ng ngôn t? thông thu?ng, ta có th? d?ch tên Ngài thành vô biên d?c hi?u. Kinh này d?ch tên Ngài thành Vô Lu?ng Th? t?c là ch? trích l?y m?t nghia tr?ng y?u nh?t mà thôi.

    Mu?i hai thánh hi?u nhu: Vô Lu?ng Quang, Vô Biên Quang… nói trong kinh cung chính là d?c hi?u c?a A Di Ðà Ph?t. B?n d?ch d?i Hán d?ch tên Ngài thành Vô Lu?ng Thanh T?nh Ph?t, Vô Lu?ng Giác, Vô Lu?ng Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác (ch? Giác ? dây cùng nghia v?i ch? Ph?t). Các thánh hi?u v?a nêu d?u có ch? Vô Lu?ng, nhung th?t ra, công d?c, trí hu?, th?n thông, d?o l?c c?a Ph?t, s? trang nghiêm c?a y báo, chánh báo, thuy?t pháp, hóa d?, m?i m?t th? d?u vô lu?ng. Do d?c Th? Tôn di?u d?c vô lu?ng nên d?c hi?u c?a Ngài cung vô lu?ng. Trong m?i danh hi?u l?i hàm ch?a vô lu?ng d?c nên trì danh Ngài s? chiêu c?m du?c vô lu?ng d?c.

    Ba ch? d?u tiên trong danh hi?u b?n kinh này là Vô Lu?ng Th?: Dùng ba ch? ?y d? th?ng nhi?p nh?ng di?u du?c gi?ng trong kinh vì Vô Lu?ng Th? là Th? c?a Pháp Thân thu?ng tr?.

    Th? là Th? c?a trí Nhu Nhu[25]. Quang là Tu?ng c?a trí Nhu Nhu. Vì v?y, d?u tên kinh ch? nói v? th? d?c, nhung cung ám ch? quang d?c.

    Sách Bình Gi?i gi?ng: “H?t th?y ba th? trang nghiêm c?a C?c L?c T?nh Ð? (Ph?t trang nghiêm, B? Tát trang nghiêm, qu?c d? trang nghiêm) d?u quy v? th? m?ng”.

    L?i còn vi?t r?ng: “Ba th? trang nghiêm c?a y báo, chánh báo noi cõi nu?c An L?c n?m g?n trong m?t pháp cú Vô Lu?ng Th? v?y”.

    Vì v?y, d?c hi?u Vô Lu?ng Th? du?c nêu trong t?a d? kinh này g?m c? nguy?n h?nh c?a Pháp T?ng khi Ngài còn tu nhân l?n qu? d?a Ph?t d?c. Y báo, chánh báo, ch?, b?n c?a C?c L?c, y?u ch? c?a kinh, không m?t di?u nào ch?ng du?c thâu tóm tr?n v?n trong t?a d? b?n kinh này.

    Sách Thám Huy?n Ký gi?ng ch? “Trang Nghiêm” nhu sau: “Trang nghiêm có hai nghia: M?t là d?y d? d?c, hai là trang hoàng cho d?p d?”. Vì v?y, kinh Ti?u B?n nói: “K? Ph?t qu?c d?, thành t?u nhu th? công d?c trang nghiêm” (Cõi nu?c Ph?t ?y thành t?u công d?c trang nghiêm nhu th?). Xin xem l?i ph?n trên v? ba th? trang nghiêm dã du?c nói trong Vãng Sanh Lu?n. N?u bàn t? m? thì có d?n hai muoi chín th? trang nghiêm, do quá nhi?u nên ? dây ch?ng trích d?n.

    Kinh Vô Lu?ng Th? chép: “Nh?t hu?ng chuyên chí trang nghiêm di?u d?”, “trang nghiêm chúng h?nh” (trang nghiêm các h?nh), l?i chép: Ngã di thành t?u trang nghiêm Ph?t d? thanh t?nh chi h?nh” (Ta dã thành t?u h?nh thanh t?nh trang nghiêm cõi Ph?t), “C?c L?c qu?c d?, nhu th? công d?c trang nghiêm b?t kh? tu ngh?” (cõi nu?c C?c L?c công d?c trang nghiêm ch?ng th? nghi bàn nhu v?y). L?i còn chép: B? C?c L?c gi?i vô lu?ng công d?c c? túc trang nghiêm” (Cõi C?c L?c kia d?y d? vô lu?ng công d?c trang nghiêm).

    Các do?n du?c d?n ch?ng nhu trên dã hi?n th? rõ ràng ý nghia “trang nghiêm” trong t?a kinh. Các câu “nh?t hu?ng chuyên chí trang nghiêm di?u d?”, “trang nghiêm các h?nh” là h?nh nguy?n thù th?ng c?a Pháp T?ng. Do h?nh mà d?c qu? nên nói: Ngã di thành t?u trang nghiêm Ph?t d? thanh t?nh chi h?nh” (Ta dã thành t?u h?nh thanh t?nh trang nghiêm cõi Ph?t). Do c?m du?c qu? là cõi vui su?ng nên nói: B? C?c L?c gi?i vô lu?ng công d?c c? túc trang nghiêm” (Cõi C?c L?c kia d?y d? vô lu?ng công d?c, trang nghiêm).

    Các câu “vinh s?c quang di?u, b?t kh? th?ng ki?n” (màu s?c d?p d? chói l?i ch?ng th? nhìn tr?n n?i), “vô lu?ng quang viêm, chi?u di?u vô c?c”(vô lu?ng ánh sáng r?c r? chi?u ng?i vô c?c), “b?ch châu, ma-ni di vi giao l?c, minh di?u vô t?” (b?ch châu, ma ni dùng làm dây chang, sáng d?p không gì sánh du?c), “hoa qu? h?ng phuong, quang minh chi?u di?u” (hoa, trái luôn thom tho, quang minh chi?u r?c r?), “tùy phong tán ph?c, duyên th?y luu phân” (gió th?i dua huong thom ngát, nu?c ch?y t?a mùi thom), “vô lu?ng quang minh, bách thiên di?u s?c, t?t giai c? túc” (vô lu?ng quang minh, tram ngàn di?u s?c th?y d?u d?y d?), “k? di?u trân d?, châu bi?n hi?u s?c, quang s?c ho?ng di?u, t?n c?c nghiêm l?” (v?t k? di?u, quý, l? trang hoàng kh?p noi, ánh sáng, màu s?c chói ng?i, d?p d? d?n cùng c?c) d?u là nh?ng câu t? rõ th? gi?i c?a d?c Ph?t ?y d? các s? trang nghiêm kh?p c? cõi nu?c, th? hi?n ý nghia “trang hoàng” c?a ch? “trang nghiêm”.

    Còn các câu nhu nhu th?t an tr?, c? túc trang nghiêm” (nhu th?t an tr?, d?y d? trang nghiêm) trong ph?m th? chín c?a kinh này l?i nh?m di?n t? ý nghia “d?y d? các d?c”. Do v?y, th? gi?i C?c L?c trang nghiêm nhu th? d?u là do an tr? noi Nhu Th?t. Th?tChân Th?t T?, nghia là “d?y d? các d?c”. Câu “c? túc trang nghiêm nh?t thi?t trang nghiêm, tùy ?ng nhi hi?n” (h?t th?y trang nghiêm hi?n ra tuong ?ng) trong ph?m mu?i lam chính là nói v? ý nghia “viên minh c? d?c” c?a s? s? vô ng?i pháp gi?i.

    “Thanh T?nh” là ba nghi?p thân, mi?ng, ý lìa h?t th?y ác h?nh, phi?n não, c?u nhi?m.

    Sách Thám Huy?n Ký gi?ng: “Tam nghi?p không l?i thì g?i là thanh t?nh”, nghia là ba nghi?p thân, mi?ng, ý d?u không có l?m l?i.

    Thêm n?a, cõi “thanh t?nh” ch? T?nh Ð?, thân “thanh t?nh” ch? thân Ph?t, ngu?i thanh t?nh là Nhu Lai. Sách Vãng Sanh Lu?n l?i b?o ba th? trang nghiêm vào trong m?t pháp cú. M?t pháp cú là thanh t?nh cú. Thanh t?nh cú là “chân th?t trí hu? vô vi Pháp Thân”. Ði?u này x?ng h?p m?t cách khéo léo t? nhiên v?i ch? “trang nghiêm thanh t?nh” du?c dùng trong t?a d? b?n kinh. Ba th? trang nghiêm là vô lu?ng trang nghiêm bao g?m trong m?t thanh t?nh cú, ?y chính là “h?t th?y t?c là m?t”. Kinh còn chép: “Tâm t?nh t?c Ph?t d? t?nh” (Tâm t?nh thì cõi Ph?t t?nh), dó chính là “m?t t?c là h?t th?y”. Huy?n ch? kinh Hoa Nghiêm l?i du?c th?y nói kh?p noi trong kinh này.

    Hon n?a, b?n Hán d?ch g?i A Di Ðà Ph?t là Vô Lu?ng Thanh T?nh Ph?t, nguy?n th? mu?i tám trong b?n d?ch ?y ghi:

    Ngã tác Ph?t th?i, chu Ph?t qu?c nhân dân h?u tác B? Tát d?o gi?, thu?ng ni?m ngã t?nh khi?t tâm, th? chung th?i, ngã d? b?t kh? k? t?-kheo chúng phi hành nghênh chi, c?ng t?i ti?n l?p, t?c hoàn sanh ngã qu?c, tác A Duy Vi?t Trí” (Khi tôi làm Ph?t, nhân dân trong các cõi Ph?t có k? hành d?o B? Tát thu?ng nh? nghi tôi v?i tâm t?nh khi?t, lúc h? h?t tu?i th?, tôi cùng ch?ng th? tính toán các t?-kheo bay d?n dón, cùng d?ng tru?c m?t. Ngu?i ?y li?n sanh v? cõi tôi, thành A Duy Vi?t Trí B? Tát).

    “Tâm t?nh khi?t” trong câu trên chính là tâm thanh t?nh, cung chính là thanh t?nh cú c?a Vãng Sanh Lu?n.

    Ph?t tên là Vô Lu?ng Thanh T?nh Ph?t, tâm Ph?t là vô lu?ng thanh t?nh tâm. Tóm l?i, c? hai cùng là m?t pháp cú. Ðó chính là thanh t?nh cú (câu nói thanh t?nh), t?c là: Chân th?t trí hu? vô vi Pháp Thân, cung t?c là m?t câu Ph?t hi?u. Vì v?y, phát tâm Ð?i Th?a, trì danh ni?m Ph?t, lúc m?ng s?p d?t du?c Ph?t ti?p d?n vãng sanh chính là tông ch? “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” c?a kinh này.

    L?i n?a, thanh t?nh cú bi?u th? Th?t T? lý th?: T? thanh t?nh cú sanh ra ba th? trang nghiêm, ba th? trang nghiêm cùng vào trong m?t thanh t?nh cú, d?y là ý nghia “thanh t?nh trang nghiêm” c?a t?a d? kinh.

    “Bình d?ng” là vu?t kh?i sai bi?t. Kinh d?y: “Tâm, Ph?t, chúng sanh tam vô sai bi?t” (Tâm, Ph?t, chúng sanh c? ba không sai bi?t) chính là nói rõ ý nghia ch? Bình Ð?ng. Kinh Nh?p Ph?t C?nh Gi?i nói: “B? Ð? gi?, danh vi bình d?ng. Bình d?ng gi?, danh vi Chân Nhu, nãi chí bình d?ng gi?, t?c nh?p b?t nh? pháp môn” (B? Ð? g?i là bình d?ng, g?i là Chân Nhu, cho d?n bình d?ng chính là nh?p b?t nh? pháp môn). Vì v?y, có sai bi?t thì thành hai, t?c là ch?ng “Nhu”. Vì th?, Bình Ð?ng chính là nh?p vào B?t Nh?, chính là Chân Nhu. Ð? th?y ý nghia bình d?ng r?t sâu. Nay t?a d? kinh nói “Bình Ð?ng Giác” thì ta có th? hi?u theo b?n cách nhu sau:

    - M?t là pháp bình d?ng ph? giác (giác ng? tr?n kh?p) h?t th?y chúng sanh, t?c là pháp khi?n cho kh?p h?t th?y chúng sanh cùng bình d?ng thành Ph?t. Pháp “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” c?a kinh này thích ?ng kh?p ba can. Kinh này d?y h?t th?y hàm linh trong tuong lai d?u nuong theo pháp này mà du?c d? thoát chính là ý nghia “bình d?ng ph? giác”.

    - Hai là dùng pháp bình d?ng d? giác ng? chúng sanh. T?nh ?nh s? gi?ng: “Vô tác, vô s? h?u v.v... là pháp bình d?ng”. Pháp Trì Danh “tâm làm Ph?t, tâm là Ph?t” th?m h?p di?u d?o, khéo nh?p Vô Sanh, t? ni?m nh?p vô ni?m, do vãng sanh ch?ng vô sanh, ni?m d?n khi nang l?n s? cùng m?t, cho nên pháp Trì Danh chính là y?u ch? “ung vô s? tr? nhi sanh k? tâm” (hãy nên không tr? vào dâu d? sanh tâm)c?a kinh Kim Cang Bát Nhã và cung dúng là pháp “vô tác, vô s? h?u” dã nói trong T?nh ?nh S?.

    Dùng pháp nhu v?y d?y d? chúng sanh, vu?t ngang kh?i tam gi?i, thành C?u Cánh Giác. Ðó là dùng pháp bình d?ng d? giác ng? chúng sanh.

    - Ba là, Bình Ð?ng Giác là Chánh Giác c?a Nhu Lai. Chánh Giác không có h?t th?y s? khác bi?t cao, th?p, sâu, c?n nên g?i là Bình Ð?ng Giác.

    - B?n là riêng trong kinh này, Bình Ð?ng Giác chính là danh hi?u c?a d?ng giáo ch? C?c L?c.

    T?a d? kinh g?m d? các nghia nói trên.

    “Kinh”, ti?ng Ph?n là Tu-da-la, nghia den là s?i ch?, nghia bóng là Kh? Kinh.

    Ch? “Kh?” (?) có hai nghia:

    - M?t là kh? lý (phù h?p v?i lý), lý là Th?t T? Lý Th?.

    - Hai là kh? co. Co là co nghi[26], can co c?a chúng sanh, cung có nghia là th?i co, th?i ti?t nhân duyên. Vì v?y, “kh? co” là phù h?p v?i tính tình cùng th?i d?i c?a chúng sanh. Nay do nói g?n, b? ch? Kh?, ch? g?i là Kinh.

    Kinh có d? b?n nghia “quán, nhi?p, thu?ng, pháp” (xuyên su?t, thâu tóm, thu?ng h?ng, pháp). Quán (?) là lý xuyên su?t t?t c? nh?ng di?u du?c nói. Nhi?p (?) là thâu gi? chúng sanh du?c hóa d?. Thu?ng (?) là xua nay ch?ng d?i. Pháp (?) là xa, g?n cùng tuân theo. Dùng c? b?n ch? v?a nêu trên dây m?i nói h?t du?c ý nghia ch? Kinh.

    Ngoài ra, nh?ng di?u Ph?t d?y du?c g?i chung là Kinh. Vì v?y, m?t ch? “kinh” trong t?a d? là tên chung, mu?i b?n ch? “Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác” là tên riêng c?a mình kinh này.

    Các kinh du?c d?t tên ch?ng ngoài vi?c dùng nhân (ngu?i), pháp, d? (thí d?). Ho?c ch? dùng m?t trong hai th? (don), ho?c dùng c? hai ho?c ba (ph?c). Vì v?y, thành ra b?y lo?i: Ba lo?i ch? dùng m?t th?, ba lo?i dùng d?n hai th? và m?t lo?i dùng d? c? ba (c? túc), c?ng chung thành b?y lo?i.

    Ch?ng h?n nhu:

    a. Ch? dùng m?t th? (don):

    - Ðon nhân: A Di Ðà Kinh. A Di Ðà là nhân, không có pháp, d?.

    - Ðon pháp: Ð?i Bát Nhã Kinh. Ð?i Bát Nhã là pháp, không có nhân, d?.

    - Ðon d?: Ph?m Võng Kinh. Ph?m Võng là d?, không có nhân, pháp.

    b. Ph?c:

    - Nhân - pháp: Van Thù V?n Bát Nhã Kinh, Van Thù là nhân, Bát Nhã là pháp, không có d?.

    - Pháp - d?: Di?u Pháp Liên Hoa Kinh, Di?u Pháp là pháp, Liên Hoa là d?, không có nhân.

    - Nhân - d?: B? Tát Anh L?c Kinh, B? Tát là nhân, Anh L?c là d?, không có pháp.

     c. C? túc nhân pháp d?:

    Ð?i Phuong Qu?ng Ph?t Hoa Nghiêm Kinh, Ph?t là nhân, Ð?i Phuong Qu?ng là pháp, Hoa Nghiêm là d?.

    T?a d? h?i b?n kinh Vô Lu?ng Th? dây cung d? nhân, pháp, d?:

    Ch? Ph?t trong t?a d? kinh bi?u th? ngu?i d?c qu? cõi này, Vô Lu?ng Th? là ngu?i d?c qu? cõi kia, cho nên trong t?a d? kinh có ngu?i d?c qu? c?a c? hai cõi. B?y ch? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác là pháp. Hai ch? Ð?i Th?a là d?. Th?a là c? xe. Kinh này có th? chuyên ch? vô lu?ng chúng sanh cùng d?n ch? có c?a báu, gi?ng nhu xe trâu tr?ng l?n trong kinh Pháp Hoa nên dùng Ð?i Th?a làm d?.

    Các kinh d?u có d? giáo-h?nh-lý: D?a vào lý l?p giáo, nuong theo giáo tu hành (h?nh), t? h?nh hi?n lý. Nh?ng nhà chú gi?i khi gi?i thích d? kinh c?n ph?i nói rõ trong d? kinh riêng có d? giáo, h?nh, lý.

    Xét v? kinh này, “Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a” là giáo, “Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác” là h?nh, “Vô Lu?ng Th?” là lý.

    Vô Lu?ng Th? hàm ý ba d?i nh?t nhu (gi?ng h?t nhu nhau), b?n th? Pháp Thân thu?ng tr? Ni?t Bàn, cung chính là Ph?t tánh s?n d? c?a chúng sanh, là b?n tâm “tâm này là Ph?t”. Vì v?y, phán d?nh Vô Lu?ng Th? thu?c v? Lý vì nó chính là Th?t T? Lý Th?.

    “Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a” là giáo, nghia là nuong theo lý th? c?a “Vô Lu?ng Th?” d? tr?c ch? Ð?i Th?a. Vô Lu?ng Th? là d?, vì Ph?t tuyên thuy?t Ð?i kinh d? nói v? cái chúng sanh v?n s?n có d?. Lý do phán d?nh ch? “Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a” là giáo dã rõ.

    L?i còn t? giáo kh?i h?nh nên “Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác” chính là di?u h?nh du?c d?c Ph?t gi?ng d?y. M?t câu Di Ðà dùng trang nghiêm t? tâm, thanh t?nh t? tâm thì chính là “y giáo tu hành”, ch?ng nh?c phuong ti?n, t? du?c tâm khai, hi?n l? tr?n v?n bình d?ng giác s?n có. ?y là dùng h?nh hi?n lý.

    Hon n?a, du?c vãng sanh thì ng? Vô Sanh Nh?n, t? Th? kh?i D?ng, l?i dùng di?u pháp bình d?ng này bình d?ng ph? d? h?t th?y chúng sanh vãng sanh T?nh Ð?, cùng ch?ng Ð?i Giác. Ð?y cung chính là t? các h?nh hi?n lý v?y.

    N?u dem t?a d? kinh ph?i h?p v?i tam d?i thì Vô Lu?ng Th? là Th? Ð?i, Trang Nghiêm Thanh T?nh là Tu?ng Ð?i, Bình Ð?ng Giác là D?ng Ð?i.

    Can c? theo b?n Hán d?ch, Vô Lu?ng Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác nghia là A Di Ðà Ph?t, thì ta có th? dem t?a d? kinh này ph?i h?p v?i ba giác:

    - Vô Lu?ng Th? Ph?t là B?n Giác c?a ta.

    - Phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m d? trang nghiêm t? tâm là Th? Giác.

    - Th? Giác h?p v?i B?n Giác, ti?n th?ng d?n C?u Cánh Giác chính là ch? “Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác” trong t?a d? kinh.

    L?i có th? hi?u nhu sau: Bình Ð?ng Giác là B?n Giác c?a ta, kh?i tâm ni?m Ph?t d? t? “trang nghiêm” là Th? Giác. Th?, B?n ch?ng r?i nhau, th?ng ti?n trên du?ng giác ng?, chóng vào du?c T?ch Quang, ch?ng “Vô Lu?ng Th?”.

    Nhu v?y, Bình Ð?ng Giác là nhân tâm (cái tâm dùng làm nhân, cái tâm tu nhân) c?a ta, Vô Lu?ng Th? là Qu? Giác c?a chúng ta.

    Di?u nghia du?c phát tri?n d?n vô t?n nhu th?, nhung d?u n?m g?n trong t?a d?. Vì v?y, sách Viên Trung Sao có câu s? nhu sau: “Nghe t?a d? kinh du?c vô lu?ng công d?c”. L?i Sao gi?ng: “Nhu kinh Kim Quang Minh và các kinh Ð?i Th?a khác ph?n nhi?u nêu thuy?t này”.


    PH?N GI?I THÍCH Ý NGHIA KINH

    Trong ph?n trên dã trình bày v? cuong tông c?a kinh và ý nghia t?ng quát c?a t?a d? kinh, ti?p theo, chúng ta chính th?c bu?c vào ph?n kinh van, chia ph?m, phân tích theo t?ng câu nh?m xi?n duong ý nghia kinh, kính c?n dùng cái tâm h?n h?p d? phô bày d?i lu?c s? m?u nhi?m vô t?n c?a T?nh Tông. ? dây tôi tuân theo l? t? tru?c d?n nay, chia toàn b? b?n kinh ra thành ba ph?n: T? Ph?n, Chánh Tông Ph?n và Luu Thông Ph?n. Ng?u Ích d?i su nói: “T? nhu d?u, ngu quan d?y d?. Chánh Tông nhu thân, ph? t?ng ch?ng thi?u, Luu Thông nhu chân tay, v?n hành không tr? ng?i”. Theo ý d?i su, “T? nhu d?u” t?c là T? Ph?n c?a kinh gi?ng nhu ngu?i có d?u, t? ngu quan (lông mày, m?t, tai, mui, mi?ng) có th? bi?t du?c ph?n nào con ngu?i ?y thi?n hay ác, trí hay ngu. Nhìn vào T? Ph?n c?a m?t b? kinh, li?n có th? bi?t toàn b? b?n kinh ?y là Ð?i Th?a hay Ti?u Th?a, Thiên Giáo hay Viên Giáo. Vì th? trong T? Ph?n ?t ph?i có nh?ng do?n kinh van ý nghia sâu xa. Nay y theo ý ch? c?a d?i su, phân d?nh kinh này nhu sau:

    1. T? ph?m 1 d?n ph?m 3 là T? Ph?n.

    2. T? ph?m 4 d?n ph?m 42 là Chánh Tông Ph?n.

    3. T? ph?m 43 d?n ph?m 48 là Luu Thông Ph?n.

    Ba ph?n này cung chính là cách phán d?nh c?a hai v? T?nh ?nh và Gia Tu?ng d?i v?i b?n Ng?y d?ch c?a kinh này.

    B. T? PH?N:

     T? Ph?n l?i chia làm hai: M?t là Thông T?, hai là Bi?t T?.

    Thông T? còn g?i là Ch?ng Tín T?, các kinh d?u có. Các ngài Thiên Thai, Gia Tu?ng d?a theo sáu th? thành t?u trong Pháp Hoa Lu?n d? lu?n d?nh Ch?ng Tín T?.

    Sáu th? thành t?u là nhu Tông M?t d?i su nói: “M?t là Tín, hai là Van, ba là Th?i, b?n là Ch?, nam là X?, sáu là Chúng”. Sáu duyên ch?ng d?, giáo pháp ch?ng th? hung kh?i du?c nên ph?i d? c? sáu; do dó, b?o là “thành t?u”. Dùng sáu di?u ?y d? ch?ng th?c kinh van, xác quy?t dây là l?i Ph?t d?y chân th?t dáng tin, vì th? g?i là “ch?ng tín”. Hai ph?m d?u tiên c?a kinh này thu?c v? Thông T? Ph?n.

    Bi?t T? còn g?i là Phát Kh?i T?, t?c là d?u m?i phát kh?i toàn kinh vì pháp ch?ng th? t? kh?i lên m?t mình. Phát kh?i ph?i có duyên do. Duyên do phát kh?i c?a các kinh khác nhau nên l?i g?i là Bi?t T?.

    Ch?ng h?n nhu kinh Ti?u B?n A Di Ðà ch?ng h?i t? nói (vô v?n t? thuy?t), kinh này do Th? Tôn phóng quang hi?n tu?ng t?t lành, A Nan thua h?i mà nói. M?i kinh ch?ng gi?ng nhau nên g?i là Bi?t T?. Ph?m th? ba c?a kinh này thu?c v? ph?n Bi?t T?.

    B.1 THÔNG T?

    1. Pháp H?i Thánh Chúng(????)

    Chánh kinh:

    ?????????????????,???????????????,????????:?????????????????????????????,???????????????????????,????????,?????

    Nhu th? ngã van, nh?t th?i Ph?t t?i Vuong Xá thành, K? Xà Qu?t son trung, d? d?i t?-kheo chúng v?n nh? thiên nhân câu. Nh?t thi?t d?i thánh, th?n thông di d?t. K? danh vi?t: Tôn gi? Ki?u Tr?n Nhu, tôn gi? Xá L?i Ph?t, tôn gi? Ð?i M?c Ki?n Liên, tôn gi? Ca Di?p, tôn gi? A Nan d?ng, nhi vi thu?ng th?. H?u h?u Ph? Hi?n B? Tát, Van Thù Su L?i B? Tát, Di L?c B? Tát, c?p Hi?n ki?p trung nh?t thi?t B? Tát, giai lai t?p h?i.

    Tôi nghe nhu th? này: M?t th?i, d?c Ph?t ? t?i thành Vuong Xá, trong núi K? Xà Qu?t, v?i các d?i t?-kheo chúng m?t v?n hai ngàn ngu?i câu h?i. H?t th?y các v? d?i thánh dã d?t th?n thông, tên các Ngài là: Tôn gi? Ki?u Tr?n Nhu, tôn gi? Xá L?i Ph?t, tôn gi? Ð?i M?c Ki?n Liên, tôn gi? Ca Di?p, tôn gi? A Nan v.v... làm thu?ng th?. L?i có Ph? Hi?n B? Tát, Van Thù Su L?i B? Tát, Di L?c B? Tát và h?t th?y B? Tát trong Hi?n ki?p d?u d?n nhóm h?i.

    Gi?i:

    “Nhu th? ngã van”: Các kinh d?u dùng b?n ch? này d? d?t ? d?u kinh là do di giáo c?a d?c Th? Tôn.

    Khi Th? Tôn s?p bát Ni?t Bàn, A Nan bu?n r?u ch?ng kìm n?i, ngài A Nê Lâu Ðà (A Na Lu?t) khuyên Ngài r?ng: “Ðau bu?n ích chi, tru?c h?t ph?i nên hu?ng v? Ph?t thua h?i b?n vi?c: Vi?c th? nh?t, là d?u h?t th?y các kinh nên d?t ch? nào?” Ph?t li?n dáp r?ng: “Nên d? nhu th? ngã van, Ph?t t?i ch?n m?, th?i m?...” (t?c là sáu thành t?u v?a nói ? trên).

    ? dây, ch? “Ngã” (?)ch? A Nan.

    “Nhu th? ngã van” ng? ý pháp môn nhu th? ?y chính do A Nan tôi du?c nghe t? d?ng Thích Tôn. Câu này phá du?c n?i nghi ng? c?a ngu?i duong th?i vì lúc A Nan k?t t?p kinh di?n, d?i chúng kh?i lên ba di?u nghi: M?t là nghi Ph?t s?ng l?i, hai là nghi A Nan thành Ph?t, ba là nghi Ph?t ? phuong khác d?n. Vì v?y, khi A Nan nói: “Nhu th? ngã van”, các m?i nghi li?n du?c gi?i quy?t h?t.

    N?u nghi r?ng: Ph?t thành d?o dã hai muoi nam A Nan m?i xu?t gia, l?i d?n mu?i nam sau dó, A Nan m?i vâng m?ng làm th? gi?; nhu v?y, v?i nh?ng kinh Ph?t d?y trong ba muoi nam tru?c dó sao A Nan l?i d?u b?o là “tôi nghe”? Có ba cách gi?i thích: Tri?n chuy?n van, Ph?t trùng thuy?t, A Nan t? thông.

    - Tri?n chuy?n van: Kinh Báo Ân nói nh?ng kinh nào A Nan không du?c nghe tru?c dó thì nghe t? các t?-kheo khác ho?c nghe chu thiên nói.

    - Ph?t trùng thuy?t: Kinh Báo Ân nói A Nan tuân l?nh Ph?t làm th? gi? bèn xin ba di?u, di?u th? ba là nh?ng kinh chua du?c nghe xin Ph?t gi?ng l?i. Ph?t ch?p nh?n.

    - A Nan t? thông: Kinh Kim Cang Hoa nói A Nan d?c Pháp Tánh Giác T? T?i tam-mu?i nên v?i nh?ng kinh chua nghe, Ngài t? có th? ?c trì.

    a. “Nhu th?” là Tín Thành T?u, là di?u d?u tiên trong sáu th? thành t?u.

    Trí Ð? Lu?n nói: “Bi?n c? Ph?t pháp, tin thì vào du?c”. Kinh Hoa Nghiêm l?i d?y: “Tín vi th?, nhu nhân h?u th?, chí trân b?o x?, tùy ý thái th?. Nhu?c nhân vô th?, không vô s? ho?ch” (Tín làm tay, nhu ngu?i có tay d?n ch?n trân b?o, tùy ý nh?t l?y. Ngu?i n?u không taykhông du?c th? gì). Rõ ràng, Tín là c?a d?u tiên d? nh?p pháp, b? Tín thì không cách nào nh?p du?c. Tín là di?u quan tr?ng nh?t d? lãnh h?i nên có câu: “Tài nh?p Tín môn, ti?n ch?ng T? v?” (V?a vào c?a Tín li?n lên d?a v? T?).

    Ch? “nhu th?” còn ch? cái Th? c?a di?u du?c nghe, t?c là Lý Th? c?a Th?t Tu?ng. Xua nay ch?ng bi?n d?i nên nói là “Nhu”. Ðúng nhu Lý mà nói nên b?o là Th?.

    V?i b?n kinh này, Ng?u Ích d?i su b?o: “Nuong theo lý Th?t Tu?ng ni?m Ph?t c?u sanh T?nh Ð? quy?t d?nh ch?ng sai, nên b?o là Th?” .

    Do di?u lý Th?t Tu?ng ch? là t? tánh c?a m?t ni?m tâm (tâm trong m?t ni?m) hi?n ti?n ch?ng sanh, ch?ng di?t, ch?ng di, ch?ng d?n, tr?m nhiên, thu?ng tr?, nên nói là Nhu. Nuong tâm tánh ?y, ni?m Ph?t c?u sanh T?nh Ð? thì nang ni?m (ch? th? ni?m) là tâm Th?t Tu?ng, s? ni?m (di?u du?c ni?m) là v? Ph?t c?a Th?t Tu?ng, cái du?c sanh là cõi Th?t Tu?ng, d?u do Th?t Tu?ng Chánh ?n in vào. Vì v?y, d?i su nói: “Quy?t d?nh ch?ng sai là Th?”.

    b. “Ngã van” là Van Thành T?u. Lúc A Nan k?t t?p pháp t?ng, t? nói: “Nhu th? pháp môn, ngã tùng Ph?t van” (Pháp môn nhu th? tôi nghe t? d?c Ph?t). Ngã là t? ngã, Van là dích thân nghe, dem di?u ?y b?o v?i d?i chúng thì th?t d? d? ch?ng tín.

    Thánh nhân vô ngã sao A Nan l?i t? xung là Ngã? Vì ch?ng ho?i gi? danh v?y! Th?t Tu?ng vô tu?ng nên ch?ng gi?ng nhu phàm phu có Ngã. Th?t Tu?ng ch?ng ph?i là b?t tu?ng nên ch?ng gi?ng Vô Ngã c?a Ti?u Th?a. A Nan thu?n theo th? gian gi? g?i là Ngã thì ch?ng trái ngh?ch Ð? Nh?t Nghia Ð?.

    L?i n?a, nhu Quán Kinh S? nói: “Không Ngã thì không ai nghe, không ai nghe thì s? giáo hóa tuy?t. Vì d? truy?n d?y, hóa d? ch?ng tuy?t, gi? danh nói Ngã”. “Van” (?: nghe) là can tai phát sanh Nhi th?c. ? dây ch?ng b?o là tai nghe mà l?i nói là “ngã van” là do ch? Ngã bao trùm các can. Dùng cái t?ng th? thay th? cho cái riêng bi?t, dùng Ngã th? cho tai nên nói Ngã Van.

    “Nhu Th?” bi?u th? tín nguy?n, “ngã van” bi?u th? su th?a: Ði?u tôi du?c nghe d?u t? kim kh?u d?c Th? Tôn nói ra, truy?n th?a có d?u m?i, quy?t d?nh ch?ng ph?i do ngu?i khác nói, ho?c tôi t? b?a ra, dùng dây d? ch?ng tín.

    c. “Nh?t th?i” (m?t th?i) là Th?i Thành T?u. Th?i ch?ng ph?i là th?t pháp, dài, ng?n tùy tâm, kéo dài hay thu g?n cùng m?t lúc, ba A-tang-k? trong m?t ni?m nhu S? Sao gi?ng:

    “Ho?c k? nói d?c dà-ra-ni: Trong kho?ng m?t sát-na, trong m?t ch?, nói h?t th?y pháp môn. Ho?c k? nghe do d?c nhi can thanh t?nh: trong m?t sát-na, lúc nghe m?t ch?, d?i v?i h?t th?y nh?ng th? khác d?u không chu?ng ng?i. Ho?c k? nói trong ch?c lát, ngu?i nghe [c?m th?y] lâu dài. Ho?c k? nói lâu l?c, ngu?i nghe thành ch?c lát. Ho?c k? nói dùng th?n l?c kéo dài hay thâu ng?n tùy nghi, can khí c?a k? nghe l? hay d?n ch?ng ph?i ch? m?t lo?i.

    C? d?c b?o thánh, phàm trong tam th?a th?y Báo Thân, Hóa Thân c?a Ph?t, tu?i th? dài hay ng?n, thành Ph?t lâu hay mau d?u ch?ng gi?ng nhau. Nay ch? l?y kho?ng th?i gian Ph?t cùng d? t?, th?y trò co c?m tuong ng?, nói, nghe xong xuôi thì g?i là M?t Th?i”.

    Hon n?a, Ph?t Ð?a Lu?n d?y: “Nói nghe xong xuôi g?i chung là M?t Th?i”.

    B?i v?y, trong kinh ch?ng nói là nam dó, tháng dó, ch? can c? lúc th?y, trò can co tuong ?ng hòa h?p, nói, nghe hoàn t?t thì g?i là “nh?t th?i”. Hon n?a, trong kinh ch?ng nêu nam tháng vì l?ch pháp m?i noi ch?ng gi?ng nhau.

    Thêm n?a, cách phân chia th?i gian trên th? gi?i ch?ng gi?ng nhau: M?t ngày dêm trên tr?i T? Thiên b?ng v?i nam muoi nam du?i tr?n.

    V? l?i, khoa h?c hi?n d?i dã ch?ng minh r?ng: Th?i gian m?t tr?i di tr?n m?t vòng quanh trung tâm h? Ngân Hà (t?c là m?t nam Thái Duong) tuong duong v?i th?i gian hai v?n v?n nam trên d?a c?u. T?c d? chuy?n d?ng c?a v?t th? càng g?n v?i v?n t?c ánh sáng thì th?i gian cung tùy theo v?n t?c chuy?n d?ng c?a v?t th? mà bi?n d?i ch?ng có s? lu?ng nh?t d?nh. Vì th?, trong kinh ch? nói “nh?t th?i” là h?t s?c th?c t? v?y.

    d. “Ph?t” là Ch? Thành T?u. Ph?t là tông ch? c?a h?t th?y chúng sanh nên g?i là Ch?. Hon n?a, trong sáu thành t?u, Ch? Thành T?u dóng vai trò tr?ng y?u nh?t. Ph?t, ti?ng Ph?n là Ph?t Ðà, nay ch? nói Ph?t là nói g?n. Ph?t Ðà d?ch sang ti?ng Hán là Giác Gi? (b?c giác ng?). T? giác, giác tha, giác h?nh viên dung.

    T? giác là khác v?i phàm phu b?t giác.

    Giác tha là khác v?i Nh? Th?a ch? giác ng? riêng mình.

    Giác mãn là khác v?i B? Tát còn dang tu nhân. Ba giác cùng viên mãn, là b?c tôn quý nh?t trong thánh chúng nên xung là Ph?t.

    L?i còn d?ch là Trí Gi?, Trí chính là ý nghia c?a ch? Giác. Trí không gì ch?ng bi?t nên nói: “Ð?c Nh?t Thi?t Ch?ng Trí”, dó là nghia c?a ch? “giác mãn”. Trong kinh này, ch? Ph?t ? dây ch? cho d?ng d?i ân t? ph? B?n Su Thích Ca Mâu Ni Ph?t.

    e. T?i Vuong Xá thành, K? Xà Qu?t son trung” (t?i thành Vuong Xá, trong núi K? Xà Qu?t) là X? Thành T?u.

    V? thành Vuong Xá (Raja-grha), t? xua cho r?ng có hai thành: M?t là Thu?ng Mao Thành (ho?c là Thu?ng Ð? thành, c?u thành), hai là Hàn Lâm Thành (tân thành), hai thuy?t b?t nh?t. Nay d?a theo Trí Ð? Lu?n:

    Sau khi Ph?t ni?t-bàn, vua A Xà Th? do th?y nhân dân gi?m ít, bèn b? d?i thành Vuong Xá, d?ng ti?u thành ? g?n dó”.

    Sách Bình Gi?i gi?ng: “Thành Vuong Xá v?n là thành cu Thu?ng Ð?. L?i d?ng thành nh? là thành Hàn Lâm. Ð?y là thành do vua A Xà Th? d?p sau khi Ph?t di?t d?, Ph?t nào có tr? noi thành m?i? Rõ ràng ch? Ph?t t?ng ? là thành Thu?ng Ð?”.

    L?i này ch?ng minh r?ng Ph?t nói kinh này t?i c?u thành. Sách T? Ân Truy?n chép: “C?u thành Vuong Xá ? nu?c Ma Y?t Ðà, xua kia nhi?u v? quân vuong s?ng trong ?y. Noi thành ?y l?i có m?c nhi?u c? tranh thom (huong mao) d?p d? nên g?i tên nhu v?y”.

    L?i n?a, sách V?ng Tây S? c?a Nh?t vi?t: “N?u theo ý tông gia, ta nên g?i [thành Vuong Xá] là Thu?ng Mao” (Tông gia: ch? Ngài Thi?n Ð?o d?i su), ý nói: Thành Vuong Xá nói trong kinh dó chính là c?u thành Thu?ng Mao. Thuy?t này dáng tin nên tôi ch?ng nêu các thuy?t khác.

    Pháp Hoa Lu?n vi?t: “Nhu thành Vuong Xá vu?t xa h?t th?y các thành khác, ng? ý pháp môn này là t?i th?ng”. X? Ngu Thiên Trúc có mu?i sáu thành l?n, thành Vuong Xá l?n nh?t, cho nên Ph?t tr? ? thành này nói kinh là d? hi?n th? s? t?i th?ng c?a kinh này.

    L?i n?a, sách Ð?i B?o Tích Kinh Lu?n ghi: “H?i: Vì sao pháp này ch? nói ? thành Vuong Xá mà không nói ? các thành quách khác?

    Ðáp: Do b?i pháp môn này là tr? x? c?a d?ng Pháp Vuong. Ví nhu thành Vuong Xá là ch? cu ng? c?a vua nên g?i là Vuong Xá. Pháp môn này cung gi?ng nhu th?, là ch? cu ng? c?a d?ng Pháp Vuong. Ð? bi?u th? nghia này nên nói là tr? thành Vuong Xá”.

    Núi K? Xà Qu?t (Griddhkuta) là m?t trong nam hòn núi ngoài thành Vuong Xá. T?nh ?nh S? vi?t:

    “Núi K? Xà, Hán d?ch là núi Linh Th?u. Núi này có nhi?u b?c linh tiên cu tr? nên g?i là Linh. Cung do có chim Th?u s?ng trong núi này nên g?i là Th?u” và: “Ð?nh núi này hình gi?ng d?u chim Th?u nên cung g?i là Th?u Ð?u son”.

    Sách Tây V?c Ký nói v? núi này nhu sau: “M?t Nam c?a phía B?c núi d?t nhiên cao vót lên nhu chim Th?u d?u, cung gi?ng nhu cái dài cao. S?c núi bi?c in lên không trung d?m nh?t rõ nét. Nhu Lai ng? trong d?i nam muoi nam thu?ng ? núi này thuy?t nhi?u di?u pháp”.

    Trí Ð? Lu?n gi?ng:

    Núi K? Xà Qu?t hon h?t trong nam ng?n núi vì:

    * Tinh xá trong núi này g?n thành nhung khó lên du?c. Vì g?n thành nên di kh?t th?c không v?t v?; do khó lên nên h?ng ngu?i t?p nh?p ch?ng t?i. Vì v?y, ph?n nhi?u ng? ? núi này ch?ng tr? noi ch? khác.

    * Núi K? Xà Qu?t này là ch?n phu?c d?c xa xua, là ch? thánh nhân thích ?. Ph?t là chúa các thánh nên hay ng? ? dây.

    * Núi K? Xà là tr? x? c?a tam th? chu Ph?t.

    * Trong núi này thanh t?nh, là noi có phu?c d?c, v?ng v?, thanh t?nh, là hành x? c?a h?t th?y chu Ph?t, là noi du?c th?p phuong B? Tát cung kính, khen ng?i, tám b? d?i l?c chúng th?n th? h? cung kính, cúng du?ng. Các kinh Ð?i th?a ph?n nhi?u du?c nói t?i núi này.

    * Trong núi, mu?i phuong vô lu?ng d?i l?c B? Tát vô lu?ng trí hu?, phu?c d?c thu?ng d?n g?p Thích Ca Mâu Ni Ph?t, l? bái, cung kính nghe pháp. Các kinh Ð?i th?a ph?n nhi?u gi?ng t?i núi này”.

    Sách Pháp Hoa Lu?n vi?t: “Núi K? Xà Qu?t tr?i hon các núi khác, Ph?t thu?ng ng? ? dây thuy?t pháp nh?m hi?n th? pháp này là t?i th?ng”. Vì l? dó, kinh này du?c nói t?i núi này.

    f. “D? d?i t?-kheo chúng v?n nh? thiên nhân câu” (V?i các d?i t?-kheo chúng m?t v?n hai ngu?i câu h?i): Ph?m này ch? nêu t?-kheo chúng và B? Tát chúng. Cu?i ph?m th? ba s? nêu d? các ba chúng d? t? và các thiên chúng:

    H?u h?u t?-kheo-ni ngu bách nhân, thanh tín si th?t thiên nhân, thanh tín n? ngu bách nhân, D?c Gi?i thiên, S?c Gi?i thiên, chu thiên Ph?m chúng, t?t c?ng d?i h?i” (L?i có t?-kheo-ni nam tram ngu?i, thanh tín si b?y ngàn ngu?i, thanh tín n? nam tram ngu?i. D?c Gi?i thiên, S?c Gi?i thiên, chu thiên Ph?m chúng cùng nhóm trong d?i h?i).

    Cu?i kinh cung chép: “Chu B? Tát, Thanh Van, thiên long bát b?, nh?t thi?t d?i chúng, van Ph?t s? thuy?t, giai d?i hoan h?, tín th? ph?ng hành” (Chu B? Tát, Thanh Van, thiên long bát b?, h?t th?y d?i chúng, nghe l?i Ph?t d?y d?u hoan h? l?n, tin nh?n, vâng làm) cho th?y lúc Ph?t thuy?t kinh, trong h?i có các d?i B? Tát, Thanh Van, t?-kheo, t?-kheo-ni, thanh tín si, thanh tín n?, cho d?n chu thiên Ph?m chúng, thiên long bát b? d?u d?n nghe pháp. Ðây chính là Chúng Thành T?u trong sáu th? thành t?u. Trong h?i có B? Tát, Thanh Van, các h?ng tr?i, ngu?i và t? chúng d? t? cõi này: m?t v?n hai ngàn ngu?i cùng nghe, ch?ng ph?i ch? mình A Nan du?c nghe, di?u ?y d? d? ch?ng tín v?y.

    Câu “d? chu d?i t?-kheo” (v?i các d?i t?-kheo) bi?u th? Ph?t cùng d?i chúng cùng ? trong h?i.

    “T?-kheo” (Bhiksu) là ti?ng Ph?n, danh t? này có d?n ba nghia nên ch?ng phiên d?ch. Ba nghia là:

    - Kh?t Si: T?c là kh?t th?c, kh?t pháp. Kh?t th?c là dã xu?t gia r?i thì xin an d? nuôi thân, ch?ng làm an, không tích ch?a, b? h?t v?n duyên, m?t d? thanh tu, nên nói: Xin an d? nuôi thân. Kh?t pháp là tìm th?y h?i d?o, n?m suong dãi gió, tìm c?u di?u pháp mong thành thánh qu?, nên b?o: Kh?t pháp d? du?ng tâm.

    - Phá Ác: Chánh hu? quán sát phá phi?n não ác, tr? h?t Ki?n Tu Ho?c, siêu xu?t tam gi?i.

    - B? Ma (làm ma s? hãi): Nhu kinh Ni?t Bàn nói: Ma tánh c?u t?, k? tha th?ng k?, ki?n b? th?ng k?, c? hoài kh?ng b?. H?u c? k? nhân da hóa chúng sanh d?ng xu?t sanh t?, không k? c?nh gi?i, c? sanh kh?ng b?” (Tánh ma c?u t? (theo Trung Hoa Ð?i T? Ði?n, ch? C?u (?) có tám nghia, m?t nghia trong ?y là Ác), k? ngu?i hon mình. Th?y ai hon mình lòng sanh kinh hãi. L?i s? ngu?i ?y giáo hóa nhi?u chúng sanh cùng thoát kh?i sanh t? khi?n cho c?nh gi?i ma tr?ng r?ng nên sanh lòng s? hãi).

    N?u ngu?i xu?t gia th? gi?i, Y?t Ma[27] thành t?u thì du?c không hành D? Xoa và thiên hành D? Xoa lan truy?n nhau khen ng?i. Ti?ng d?n truy?n lên d?n t?ng tr?i th? sáu c?a D?c Gi?i, ma nghe th?y sanh tâm ho?ng s?.

    “Ð?i” ti?ng Ph?n là Ma-ha, có ba nghia là d?i, da, th?ng.

    * Ð?i là nhu A Di Ðà S? Sao gi?ng: “Thiên vuong, d?i nhân cùng kính ngu?ng, do d?c ch?ng nh? nên g?i là Ð?i”. T?nh ?nh S? chép: “Ð?c cao quý mênh mông hon h?n nh?ng k? c?n h?c khác nên g?i là Ð?i”.

    * Ða là n?i di?n, ngo?i t?ch[28] không sách v? nào ch?ng thông su?t r?ng rãi, ch?ng ph?i là k? hi?u bi?t ít ?i, nên g?i là Ða.

    * Th?ng là vu?t hon nh?ng k? h?c khác, vu?t lên trên c? chín muoi sáu th? ngo?i d?o.

    Ngoài ra, Ph?t Ð?a Lu?n còn nêu ba nghia khác: M?t là l?i can t?t b?c, là ch?ng tánh Ba La M?t Ða. Hai là d?c qu? v? Vô H?c. Ba là d?c ti?u qu? r?i, ti?n lên d?i B? Ð?. Do ba nghia trên dây nên g?i là Ð?i.

    Ngài Gia Tu?ng l?i b?o: “Ð?i có ba nghia: M?t là sanh s? hi?u bi?t l?n lao, hai là phá ác l?n, ba là ch?ng d?i qu?”.

    Do nh?ng di?u trên, ta th?y d?i t?-kheo là b?c t?-kheo d?c cao tr?ng v?ng, t? Ti?u Th?a hu?ng d?n Ð?i Th?a, là b?c tôn túc trong các t?-kheo.

    “V?n nh? thiên nhân câu” (m?t v?n hai ngàn ngu?i câu h?i) là nói v? s? lu?ng các v? t?-kheo. B? H?i S? c?a Nh?t vi?t:

    “Các kinh thu?ng nêu m?t ngàn hai tram nam muoi ngu?i. Kinh này và kinh Pháp Hoa l?i nói m?t v?n hai ngàn ngu?i. Ðó là do b?n hoài xu?t th?, là pháp h?i thù th?ng c? m?t d?i, nên th?p phuong d?i d?c d?u nhu mây nhóm d?n”.

    Thuy?t trên r?t dúng, h?i chúng dông d?o bi?u th? Th? Tôn thuy?t pháp thù th?ng. Ch? “câu” (?)l?i có nghia là cùng nhóm d?n.

    Câu Nh?t thi?t d?i thánh, th?n thông di d?t” (H?t th?y d?i thánh th?n thông dã d?t) khen ng?i d?c c?a các d?i t?-kheo. “Nh?t thi?t” là ti?ng d? bao g?m t?t c? s? v?t, “nh?t thi?t” còn có nghia là kh?p c?. “nh?t thi?t d?i thánh” là l?i khen ng?i. Gia Tu?ng S? gi?ng: “Tâm d?o noi Không lý; ?n, hi?n khó lu?ng nên g?i là thánh nhân”.

    H?i S? vi?t: “T? So Qu? tr? lên d?u g?i là Thánh. Ðã cùng t?t qu? Ð?i A La Hán thì g?i là Ð?i Thánh. Cung có th? hi?u là ngoài hi?n làm Thanh Van, trong ?n gi?u h?nh B? Tát nên g?i là Ð?i Thánh”.

    T?nh ?nh S? vi?t: “Ð?i có hai nghia: M?t là d?a v? cao l?n, hai là d?c thù th?ng, nên g?i là Ð?i. Hi?u bi?t dúng d?n g?i là Thánh”.

    T? nh?ng di?u trên, ta th?y: N?u t? d?c mà nói thì kh? h?p Không lý, hi?u dúng chánh d?o g?i là Thánh. Ho?c t? d?a v? mà nói thì t? So Qu? tr? lên g?i là Thánh, nhung ph?i h?i Ti?u hu?ng Ð?i, hành B? Tát d?o, hu?ng th?ng d?n Ph?t qu? (m?i g?i là t?t cùng qu? Ð?i A La Hán), ho?c là b?c d?i quy?n th? hi?n thì m?i g?i là Thánh.

    Ngài T?nh ?nh l?i nói: “Th?n thông” dã d?t: Khen ng?i d?c c?a h? thù th?ng. Vi?c làm th?n d? nên g?i là Th?n. Không b? úng tr? là Thông, t?c là Thân Thông (Th?n Túc Thông), Thiên Nhãn, Thiên Nhi, Tha Tâm và L?u T?n. Vì v?y, Th?n nghia là ch?ng lu?ng du?c, Thông nghia là vô ng?i”.

    V? ch? “d?t” (?), ngài Gia Tu?ng gi?ng: “Ð?t là ch?ng, chính là ch?ng sáu thông, tam minh.”

    Ðuong th?i, ngài A Nan tuy chua d?c L?u T?n, nhung do là duong co nên cung k? trong s? các v? này. Ngài T?nh ?nh l?i gi?i thích r?ng:

    “A Nan l?i can tang thu?ng tuy còn ? d?a v? H?u H?c (chua d?t du?c qu? v? Vô H?c) mà thành du?c vô thu?ng công d?c th?ng di?u nên g?i là Ð?i Thánh. Ðã hi?u bi?t tr?n v?n th?n thông nên cung g?i là dã d?t”. Do v?y, Ngài A Nan cung du?c nêu tên trong s? “nh?t thi?t d?i thánh th?n thông di d?t”.

    K? danh vi?t: Tôn gi? Ki?u Tr?n Nhu” (Tên các Ngài là: tôn gi? Ki?u Tr?n Nhu): Tôn Gi?, ti?ng Ph?n là A Lê Gia (Arya), d?ch là Thánh Gi?, Tôn Gi?, t?c là b?c trí d?c d?y d? dáng tôn tr?ng, cung là ti?ng tôn xung b?c A La Hán. Ngài T?nh ?nh nói: “Có d?c dáng tôn tr?ng nên g?i là Tôn Gi?”. Sách H?i S? gi?ng: “Tôn là tôn quý, có d?c dáng quý nên g?i là Tôn Gi?”.

    Ki?u Tr?n Nhu (Kaundinya): Tên g?i d? trong ti?ng Ph?n là A Nhã Ki?u Tr?n Nhu (Ajnata Kaundinya). A Nhã là tên, Ki?u Tr?n Nhu là h?, d?ch sang ti?ng Hán là Li?u B?n T?, Tri B?n T? ho?c là Di Tri (dã bi?t), Vô Tri (Vô Tri không có nghia là ch?ng bi?t gì, mà có nghia là bi?t du?c cái Không). Ngài T?nh ?nh b?o: “A là không, Nhã là trí. Ch?ng Vô Thành Trí nên g?i là Vô Trí. Vô là b?n tánh c?a h?t th?y các pháp nên g?i là B?n T?. Hi?u bi?t rõ ràng b?n t? ?y nên g?i là Li?u B?n T?”. Lúc d?c Th? Tôn chuy?n pháp luân l?n th? nh?t d? nam t?-kheo, ngài Ki?u Tr?n Nhu ng? d?o d?u tiên.

    Sách Pháp Hoa Van Cú chép: “Ngài là d? t? th? nh?t trong giáo pháp c?a Ph?t Thích Ca”.

    Trong ph?m Ð? T? c?a kinh Tang Nh?t A Hàm, Ph?t g?i Ngài là “ngã Thanh Van trung d? nh?t t?-kheo, khoan, nhân, bác th?c, thi?n nang khuy?n hóa, tuong du?ng thánh chúng, b?t th?t oai nghi” (T?-kheo b?c nh?t trong hàng Thanh Van c?a ta: khoan dung, nhân t?, hi?u r?ng, có kh? nang khuy?n hóa khéo léo, d?y d? thánh chúng, ch?ng m?t oai nghi). Kinh này tru?c h?t nêu tôn danh c?a Ngài nh?m bi?u th?: Ngu?i có th? nghe nh?n kinh pháp này d?u là d? t? b?c nh?t. Ph?m “Phi Th? Ti?u Th?a” (Ch?ng ph?i là Ti?u Th?a) c?a kinh này chép:

    Ð?c van A Di Ðà Ph?t danh hi?u, nang sanh nh?t ni?m h? ái chi tâm, quy y, chiêm l?, nhu thuy?t tu hành… duong tri th? nhân, phi th? Ti?u Th?a, u ngã pháp trung, d?c danh d? nh?t d? t?” (Ðu?c nghe danh hi?u A Di Ðà Ph?t r?i có th? trong m?t ni?m sanh lòng hoan h?, yêu thích, quy y, chiêm l?, dúng l?i d?y tu hành… nên bi?t ngu?i ?y ch?ng ph?i là Ti?u Th?a, dáng g?i là d? t? b?c nh?t trong pháp c?a ta).

    “Tôn gi? Xá L?i Ph?t”: Ch? Xá L?i (Sari) trong ti?ng Ph?n là chim Thu L?, Ph?t (Putra) là con. Do v?y, tên Ngài d?ch là Thu T?. Tên Ngài d?t theo m?, m? Ngài thân hình doan chánh, m?t trong nhu m?t chim Thu L? nên d?t tên Ngài là Thu T?, nghia là con c?a bà Thu L?. Ngài còn có tên là Châu T?, cung là do m?t m? Ngài trong nhu ng?c. Ngài còn du?c g?i là Thân T? vì m? Ngài thân hình doan chánh.

    Xá L?i Ph?t là b?c trí hu? d? nh?t trong các Thanh Van d? t? Ph?t. Lúc còn trong thai, Ngài dã khi?n cho m? nói nang hùng h?n hon c? ông c?u Câu Hy La (Kosthila: V? này v? sau cung ch?ng A La Hán). Tám tu?i dã lên tòa gi?ng, mu?i sáu tu?i di các nu?c ngh? lu?n vô song, trong vòng b?y ngày hi?u tr?n Ph?t pháp.

    Kinh này nói d?n pháp h?t th?y th? gian khó tin du?c, ch? có b?c d?i trí m?i có th? tin tu?ng sâu xa ch?ng nghi ng?. Vì v?y, tên Ngài du?c k? ? d?u kinh ngay sau ngài Ki?u Tr?n Nhu.

    “Tôn gi? M?c Ki?n Liên” chính là ngài Ma Ha M?c Ki?n Liên (Mahamaudgalyayana) trong kinh A Di Ðà. Ma Ha (Maha) nghia là l?n, M?c Ki?n Liên (Maudgalyayana) là h?, d?ch là Tán T?ng hay Thái Thúc, ho?c Lai Ph?c Can. Dòng h? này nhi?u ngu?i xu?t gia nên tru?c tên c?a tôn gi? thêm ch? Ð?i thành Ð?i Thái Thúc (Ð?i M?c Ki?n Liên) d? phân bi?t. Tên Ngài là Câu Lu?t Ðà (Kolita). Cha Ngài làm Tu?ng Qu?c, c?u con t? th?n cây Câu Lu?t Ðà sanh du?c Ngài nên d?t tên nhu th?. Trong các d? t? Ph?t, Ngài th?n thông d? nh?t.

    Trí Ð? Lu?n vi?t: “Nhu Xá L?i Ph?t là b?c trí hu? d? nh?t, M?c Ki?n Liên th?n túc d? nh?t”, “Xá L?i Ph?t là d? t? bên ph?i Ph?t, M?c Ki?n Liên là d? t? bên trái”.

    Tôn gi? th?n thông r?t r?ng, ch?ng h?n nhu dem toàn b? ngu?i h? Thích trong m?t thành bay lên tr?i Ph?m thiên; ngo?i d?o d?i núi, Ngài ch? ng? khi?n núi ch?ng lay d?ng; hàng ph?c r?ng d?c v.v... Nh?ng s? nhu v?y khó lòng thu?t d?.

    “Tôn gi? Ca Di?p”: Ca Di?p (Kasyapa) là h?, Hán d?ch là Quy ho?c ?m Quang. Ngài tên T?t Ba La (Pippali), cung là tên m?t loài cây. Do cha m? c?u d?o noi th?n cây ?y sanh ra Ngài nên l?y tên cây d?t tên. Tôn gi? là con nhà tru?ng gi? d?i phú, b? c? gia tài l?n lao, tu d?i h?nh d?u-dà, du?c m?i ngu?i bi?t d?n nên g?i là Ð?i Ca Di?p (Mahakasyapa) d? phân bi?t v?i ba v? Ca Di?p d?ng th?i: Th?p L?c Ca Di?p, Ð?ng T? Ca Di?p, Ð?ng N? Ca Di?p.

    Ca Di?p còn d?ch là Quy. Sách Pháp Hoa Van Cú vi?t: “Ð?i xua h?c d?o, rùa thiêng d?i b?n d? c?a tiên ?ng hi?n. Tên dòng h? du?c d?t theo d?c nên g?i là h? Quy”.

    Ca Di?p còn d?ch là ?m Quang vì th?i T? Bà Thi Ph?t, Ngài làm th? luy?n kim cùng m?t cô gái nghèo dùng vàng ròng trang hoàng tu?ng Ph?t. T? d?y tr? di, trong chín muoi m?t ki?p, thân nhu vàng ròng, quang s?c chói lòa che l?p các s?c khác nên g?i là ?m Quang (?m nghia là nu?t m?t, ánh sáng c?a Ngài “nu?t” m?t các s?c khác).

    Tôn gi? hành d?u-dà b?c nh?t. Ð?u Ðà (Dhuta) là ti?ng Ph?n, Hán d?ch là Ð?u Th?u ho?c Ðào Th?i vì mu?i hai h?nh ?y dào th?i tr?n lao phi?n não.

    Mu?i hai h?nh là: ? ch?n A-lan-nhã (ch?n v?ng l?ng), thu?ng hành kh?t th?c; kh?t th?c theo th? t?; ngày ch? an m?t b?a; an có ch?ng m?c; sau gi? Ng? ch?ng u?ng các th? tuong[29]; m?c y ph?n t?o; ch? có ba y; ng?i noi m? m?; ng? du?i g?c cây; ng?i noi d?t tr?ng; ch? ng?i không n?m. Dùng các kh? h?nh ?y d? t?o tr? tr?n l?y, l?ng trong thân tâm.

    Ca Di?p tu?i già ch?ng b? h?nh d?u-dà. Ph?t thuong Ngài suy y?u khuyên hãy thôi ngh?, Ca Di?p v?n gi? h?nh d?u-dà nhu cu, Ph?t khen ng?i n?ng nhi?t r?ng: “H?u d?u-dà h?nh, ngã pháp c?u t?n” (Có h?nh d?u-dà, pháp c?a ta t?n t?i lâu dài). Do v?y b?o Ngài hành d?u dà b?c nh?t.

    Nói so lu?c, Ð?i Ca Di?p là So T? truy?n tâm ?n Ph?t c?a Thi?n Tông. Quy?n th? ba kinh Ð?i Ph?m Thiên Vuong V?n Ph?t Quy?t Nghi chép:

    Ph?m vuong chí Linh Son, di kim s?c Bát La hoa hi?n Ph?t, x? thân vi tòa, th?nh Ph?t v? chúng sanh thuy?t pháp. Th? Tôn dang tòa, niêm hoa th? chúng, nhân thiên bách v?n, t?t giai võng th?. Ð?c h?u Kim S?c Ð?u Ðà phá nhan vi ti?u. Th? Tôn vân: - Ngô h?u chánh pháp nhãn tàng, Ni?t Bàn di?u tâm, Th?t Tu?ng vô tu?ng, vi di?u pháp môn, phó chúc Ma Ha Ca Di?p” (Ph?m vuong d?n Linh Son dem hoa kim s?c Uu Bát La cúng Ph?t, dâng thân làm tòa, th?nh Ph?t vì chúng sanh thuy?t pháp. Th? Tôn lên tòa, gio cành hoa cho chúng xem. Tram v?n tr?i ngu?i th?y d?u ngo ng?n, ch? có Kim S?c Ð?u Ðà hé mi?ng m?m cu?i, Th? Tôn nói: - Ta có chánh pháp nhãn t?ng Ni?t Bàn di?u tâm, Th?t Tu?ng vô tu?ng vi di?u pháp môn, phó chúc Ma Ha Ca Di?p).

    Ðây chính là công án “Th? Tôn niêm hoa” du?c truy?n t?ng trong cõi d?i.

    Ð?c Th? Tôn truy?n tâm ?n cho Ca Di?p làm So T? Thi?n tông. Ca Di?p l?i truy?n cho A Nan làm Nh? T?. Nay nêu tên ngài Ð?i Ca Di?p ? d?u kinh chính là d? bi?u th? thâm ý Thi?n, T?nh b?t nh?.

    “Tôn gi? A Nan d?ng”: B?n Ðu?ng, T?ng d?ch là A Nan Ðà (Ananda), g?i t?t là A Nan, Hán d?ch là Khánh H?, Hoan H?, còn d?ch là Vô Nhi?m. Ngài là con c?a B?ch Ph?n Vuong (Suklodana), em h? c?a Ph?t, sanh trong ngày Ph?t thành d?o. T?nh Ph?n Vuong (Suddhodana)nghe tin Thái T? thành Ph?t, l?i nghe trong cung sanh con trai càng thêm hoan h?, bèn phán: “Hôm nay d?i cát, là ngày hoan h?”, b?o v?i s? gi?: “Ð?a tr? ?y nên d?t tên là A Nan”.

    Hon n?a, tôn gi? doan chánh thanh t?nh nhu t?m guong trong v?t. Trông th?y hình d?ng Ngài, nghe ti?ng Ngài, xem uy nghi c?a Ngài, không ai ch?ng hoan h?, nên d?t tên nhu v?y.

    Ngoài ra, tôn gi? theo Ph?t vào long cung, thiên cung, tâm không ham d?m. Ph?t dã nam muoi lam tu?i, A Nan m?i xu?t gia, h?u Ph?t hai muoi lam nam, pháp Ph?t tuyên thuy?t Ngài d?u nh? gi?, ch?ng quên m?t ch?. Kinh Ni?t Bàn g?i A Nan là b?c Ða Van. Ngài Ca Di?p cung khen r?ng: “Ph?t pháp d?i h?i th?y, luu nh?p A Nan tâm” (Nu?c bi?n c? Ph?t pháp ch?y vào tâm A Nan) nên g?i Ngài là da van b?c nh?t.

    Ch? “d?ng” (?: vân vân...), b?n Ng?y d?ch k? tên ba muoi m?t v?, còn h?i b?n (b?n h?i t?p) ch? nêu trên nam v? thu?ng th? nên vi?t là “A Nan d?ng” d? ch? chung các v? còn l?i.

    “Vi thu?ng th?” (Làm Thu?ng Th?): Hi?n t?i g?i v? Th? T?a là Thu?ng Th?. Ð?a v? cao hon h?t trong d?i chúng g?i là Thu?ng Th?. S? lu?ng các v? Thu?ng Th? trong các kinh ch?ng d?ng, ch?ng h?n nhu trong kinh Xung Tán T?nh Ð? Ph?t Nhi?p Th?, trong s? m?t ngàn hai tram nam muoi v? d?i b?t-sô (t?-kheo), nêu tên b?n v? Xá L?i Ph?t, M?c Ki?n Liên, Ð?i Ca Di?p, A Nê Lu?t Ðà là Thu?ng Th?. Kinh này thì nam v? nhu Ki?u Tr?n Nhu v.v... làm Thu?ng Th?. H? là Thu?ng Th? trong các d?i tôn gi? “nh?t thi?t d?i thánh, th?n thông di d?t” (h?t th?y d?i thánh th?n thông dã d?t).

    Xét ra, câu “nh?t thi?t d?i thánh th?n thông di d?t” v?n là câu khen ng?i d?c h?nh c?a B? Tát nhu kinh M?t Tích Kim Cang L?c Si chép: D? d?i t?-kheo chúng t? v?n nh? thiên câu, B? Tát bát v?n t? thiên, nh?t thi?t d?i thánh, th?n thông di d?t” (Cùng v?i d?i chúng b?n v?n hai ngàn d?i t?-kheo, tám v?n b?n ngàn B? Tát, h?t th?y d?i thánh th?n thông dã d?t).

    Kinh dây dùng l?i khen ng?i B? Tát d? ca t?ng Thanh Van là ng? ý các v? thánh chúng thu?ng theo h?u Ph?t v?n là Pháp Thân Ð?i Si, ?n B?n thùy Tích[30], ho?c là thánh chúng phuong khác giúp Ph?t ho?ng hóa dóng vai trò nh?ng ngu?i gây ?nh hu?ng.

    Câu “nh?t thi?t d?i thánh” (h?t th?y d?i thánh) ch? B?n Ð?a c?a h?: V?n là b?c B? Ð? r?t ráo. “Th?n thông di d?t” (th?n thông dã d?t) là Quy?n Tích (th? hi?n phuong ti?n quy?n bi?n): Dùng du hý th?n thông d?n cõi này. Do v?y, bi?t du?c r?ng các hàng Thanh Van v?a du?c nêu trên d?u là b?c d?i quy?n th? hi?n h? tr? d?c Th? Tôn ta khai hi?n pháp môn T?nh Ð?.

    Xét chung, nam v? thánh nói trên:

    - Li?u B?n T? bi?t rõ B?n T? lâu xa nên du?c nêu tên d?u tiên.

    - Thân T? trí hu? b?c nh?t bi?u th? Ph?t trí, trí ch?ng nghi bàn, trí ch?ng th? nói, trí Ð?i th?a r?ng l?n, trí không gì b?ng, không chi sánh, t?i thu?ng th?ng trí, sâu r?ng không b? b?n c?a Ph?t Di Ðà.

    - M?c Ki?n Liên th?n thông d? nh?t, hi?n th? th? nguy?n du hý th?n thông.

    - Ð?i ?m Quang hi?n th? quang minh thù th?ng c?a Ph?t Di Ðà không gì ch?ng chi?u t?, là tôn quý nh?t trong các quang minh, là vua c?a các d?c Ph?t.

    - Khánh H? bi?u th? nghe tên hoan h? d?u du?c d? thoát.

    Hon n?a, Ca Di?p là So T? c?a Tông môn (Thi?n Tông), A Nan là Nh? T?, A Nhã Ki?u Tr?n Nhu bi?u th? b?n t? c?a duong nhân, Xá L?i Ph?t bi?u th? trí hu? v?n s?n có c?a chúng sanh; M?c Ki?n Liên chính là th?n thông chúng sanh s?n có; ?m Quang là linh quang d?c di?u, thoát kh?i can tr?n; Hoan H? bi?u th? s? vui su?ng bình sinh, tâm tâm ti?p n?i.

    Vì v?y, m?t b? Ð?i kinh dúng là phó pháp truy?n tâm; m?t câu danh hi?u phoi bày tr?c ti?p Nhu Lai di?n m?c. Lãnh h?i du?c di?u này m?i dáng xung là “h? m?c thêm s?ng”. Ch? c?n ham h? mà ni?m s? là vô thu?ng thâm thi?n. Ch?ng n? d?nh trì, tán ni?m[31], quy?t d?nh ch?ng phí u?ng công lao.

    Kinh này tru?c nêu Thanh Van, sau k? B? Tát, th?t dúng nhu cu?n mu?i hai c?a Ph?t Ð?a Lu?n dã vi?t: “Tru?c nói Thanh Van, sau nêu B? Tát. Chúng Thanh Van g?n gui Th? Tôn vì du?c Ph?t dích thân giáo hóa. Hon n?a, các Thanh Van thu?ng theo d?c Ph?t nên hình tu?ng gi?ng v?i d?c Ph?t”. Vì v?y, ph?n nhi?u các kinh thu?ng nêu Thanh Van r?i m?i nói d?n B? Tát.

    “H?u h?u Ph? Hi?n B? Tát” (L?i có Ph? Hi?n B? Tát): B? Tát là ch? Ph?n nói t?t, nói d? là “Ma-ha B?-Ð? Ch?t-d?-tát-d?a” (Maha Boddhisattva). Ma-ha d?ch là Ð?i, “B? Ð?” là Ð?o, “Ch?t-d?” là Tâm, “Tát-d?a” d?ch là chúng sanh ho?c h?u tình. G?p l?i là “d?i d?o tâm chúng sanh”, nói g?n là B? Ð? Tát Ð?a, nghia là Giác H?u Tình.

    Ch?ng ng? gi?ng nhu Ph?t là Giác. Chua h?t vô minh nên g?i là H?u Tình. Giác l?i có nghia là Ph?t d?o mình dang mong c?u, H?u Tình là chúng sanh mình dang hóa d?. Vi?c l?i sanh g?p rút, r?ng d? chúng sanh cùng ch?ng Ð?i Giác nên g?i là Giác H?u Tình. Hai ch? B? Tát là cách nói gi?n lu?c nh?t.

    Vì sao là Ð?i Ð?o Tâm Chúng Sanh? Vì d? c? b?n di?u l?n lao. T?nh ?nh S? gi?ng b?n di?u l?n lao là: “M?t là nguy?n d?i, vì c?u d?i B? Ð?. Hai là h?nh d?i, vì thành t?u hai l?i (l?i mình, l?i ngu?i). Ba là th?i d?i, vì tr?i qua ba vô s? ki?p. B?n là d?c d?i, vì d?y d? các công d?c Nh?t Th?a”

    B? Tát cung bao g?m l?c d?i c?a kinh Pháp Hoa: tín d?i pháp, gi?i d?i nghia, phát d?i tâm, hu?ng d?n d?i qu?, tu d?i h?nh, ch?ng d?i d?o. Do d?y d? các th? “d?i” nói trên nên g?i là Ð?i Ð?o Tâm Chúng Sanh.

    Ph? Hi?n (Samantabhadra) còn g?i là Bi?n Cát. Thanh Luong S? nói Ph? Hi?n có ba lo?i: M?t là V? Ti?n (phát tâm Ph? Hi?n), hai là V? Trung (Ð?ng Giác B? Tát), ba là V? H?u Ph? Hi?n (d?c qu? nhung ch?ng x? nhân h?nh, t?c là dã thành Ph?t nhung ch?ng b? h?nh khi còn tu nhân).

    Thanh Luong S? gi?i thích ch? Ph? Hi?n nhu sau: “Qu? không gì ch?ng cùng t?n là Ph?, ch?ng x? nhân d?a là Hi?n”. Ð?y chính là V? H?u Ph? Hi?n do Nhu Lai hóa hi?n.

    Còn nhu sách H?i S? gi?ng: “Th? tr?n kh?p pháp gi?i là Ph?, d?a v? g?n v?i b?c c?c thánh là Hi?n” thì d?y là V? Trung Ph? Hi?n, là Ð?ng Giác B? Tát.

    Sách H?i S? l?i nói: “Có th? d?n d?t, ch? ng? h?t th?y, phát mu?i d?i nguy?n vuong, nguy?n vãng sanh Tây phuong, d?c bi?t khen ng?i, giúp d? d?c Di Ðà nên trong kinh này Ngài là thu?ng th?”.

    L?i nhu sách Thám Huy?n Ký vi?t: “Ð?c bao trùm pháp gi?i là Ph?, thánh thi?n, nhu hòa d?n cùng c?c là Hi?n”.

    Quy?n m?t c?a Ð?i Nh?t Kinh S? ghi: “Ph? Hi?n B? Tát: Ph? là kh?p h?t th?y các ch?, Hi?n nghia là s? lành m?u nhi?m nh?t; t?c là nguy?n h?nh do tâm B? Ð? kh?i lên và thân, mi?ng, ý th?y d?u bình d?ng, tr?n kh?p h?t th?y các ch? d?u thu?n nh?t di?u thi?n, d?y d? các d?c. Vì v?y, l?y dó làm tên”. Ph? Hi?n, Van Thù là hai v? hi?p si[32], h?u hai bên Ph?t Thích Ca, là Thu?ng Th? trong h?i c?a d?c Thích Ca. Trong h?i Hoa Nghiêm, h? cung là Thu?ng Th?.

    Ph? Hi?n B? Tát còn là tru?ng t? c?a h?t th?y chu Ph?t. T? Th?p Hoa Nghiêm T? Th?p T?ng (bài k? t?ng trong quy?n b?n muoi c?a b? Hoa Nghiêm b?n d?ch b?n muoi quy?n d?i Ðu?ng) ghi: “Nh?t thi?t Nhu Lai h?u tru?ng t?, b? danh hi?u vi?t Ph? Hi?n Tôn” (H?t th?y Nhu Lai có tru?ng t?, danh hi?u c?a Ngài là Ph? Hi?n)cho th?y Ph? Hi?n chính là t? Pháp Thân c?a Nhu Lai xu?t hi?n, hóa thành v? Ð?ng Giác Ð?i Si khen ng?i Thích Tôn, xu?ng di?n thánh giáo.

    Trong M?t giáo, Ph? Hi?n chính là Kim Cang Tát Ð?a (Vajrasattva), So T? c?a M?t giáo. Kim Cang Tát Ð?a chính là Kim Cang Th? B? Tát Ma Ha Tát (Vajrapani). Kinh Thánh Vô Ð?ng Tôn Ð?i Oai N? Vuong Bí M?t Ðà Ra Ni chép: “Th? Kim Cang Th? th? Pháp Thân d?i si, th? c? danh Ph? Hi?n” (Ông Kim Cang Th? dây là Pháp Thân Ð?i Si; vì v?y, tên là Ph? Hi?n).

    Sách Ngu Bí Tát Quy?t c?a ngài Kim Cang Trí cung ghi: “Kim Cang Tát Ð?a chính là tên khác c?a Ph? Hi?n Ð?i B? Tát, Ngài cung du?c g?i là con tru?ng c?a h?t th?y Nhu Lai, cung g?i là Ð?i A Xà Lê”.

    Ph?m th? hai Ð?c Tuân Ph? Hi?n c?a kinh này cung có câu: “V? giáo B? Tát, tác A Xà Lê” (Vì d?y B? Tát, làm A Xà Lê). Nay trong kinh này, Ph? Hi?n Ð?i Si du?c k? tên là b?c Thu?ng Th? cao nh?t, chính là d? hi?n th?: M?t, T?nh b?t nh?. Vì v?y, tiên su là H? lão cu si nói: “T?nh Ð? chính là hi?n thuy?t c?a M?t giáo (T? su Liên Hoa Sanh Ð?i Si (Padmasambhava) c?a H?ng giáo M?t tông Tây T?ng chính là hóa thân c?a A Di Ðà Ph?t. Vì v?y, H?ng giáo tôn sùng A Di Ðà Ph?t, s?t s?ng khuyên sanh v? C?c L?c hon các tông phái khác. Trong b?n gi?i thích kinh này, t?m ch?ng bàn lu?n v? chi ti?t y?u ch? M?t, T?nh b?t nh?).

    “Van Thù Su L?i B? Tát”(Mañjusri)  cung g?i là M?n Thù Th?t L?i, Hán d?ch là Di?u Th?, cung d?ch là Di?u Cát Tu?ng, còn d?ch là Di?u Ð?c, là th?y c?a chu Ph?t. Kinh Phóng Bát chép:

    Kim ngã d?c Ph?t, giai th? Van Thù Su L?i chi ân dã. Quá kh? vô uong s? chu Ph?t giai th? Van Thù Su L?i d? t?. Ðuong lai gi? di?c th? k? oai th?n l?c s? trí. Thí nhu th? gian ti?u nhi h?u ph? m?u, Van Thù gi?, Ph?t d?o trung ph? m?u dã” (Nay tôi du?c thành Ph?t d?u do on c?a Van Thù Su L?i. Quá kh? vô uong s? chu Ph?t d?u là d? t? c?a Van Thù Su L?i. Các v? tuong lai cung c?y s?c oai th?n c?a Ngài. Ví nhu tr? nít trong cõi d?i có cha m?, Van Thù là cha m? trong Ph?t d?o v?y).

    Kinh Tâm Ð?a Quán nói: Tam th? giác m?u Di?u Cát Tu?ng” (M? giác ng? c?a ba d?i là Di?u Cát Tu?ng).

    Sách Pháp Hoa S? c?a ngài Gia Tu?ng gi?ng ch? Di?u Ð?c nhu sau: “Van Thù, cõi này d?ch là Di?u Ð?c, do th?y rõ ràng Ph?t tánh, d?c không gì ch?ng viên mãn, qu? không gì ch?ng cùng t?t, nên xung là Di?u Ð?c”.

    H?i S? chép: “Tr?n d? ba d?c bí t?ng, th?n hóa (s? giáo hóa bi?n hi?n) ch?ng th? nghi bàn, nên g?i là Di?u Ð?c”. Viên Trung Sao gi?ng danh hi?u Di?u Ð?c nhu sau: “Ch?ng ba d?c vi di?u gi?ng nhu Ph?t nên cung g?i là Di?u Cát Tu?ng... Ba th? Ho?c, Nghi?p, Kh? n?u còn có chút ph?n thì ch?ng g?i là Cát Tu?ng. Ð?a v? d?t d?n r?t ráo, ba d?c hi?n l? tr?n v?n, nên l?i có hi?u là Di?u Cát Tu?ng”.

    Trong chúng B? Tát, Van Thù Su L?i B? Tát là b?c trí hu? b?c nh?t. Ngài v?n là Long Ch?ng Tôn Vuong Nhu Lai, hi?n t?i Ngài ? cõi Thu?ng H? phuong B?c thành Ph?t, hi?u là B?o Tích Nhu Lai. Ð?i v? lai, Ngài s? thành Ph?t hi?u là Ph? Ki?n Nhu Lai. Nhu v?y, Ð?i Si Van Thù thành Ph?t trong ba d?i quá kh?, hi?n t?i, v? lai. Nay Ngài th? hi?n trong h?i này làm b?c d?i trí d?c tôn, bi?u th? pháp môn này ch? có ngu?i d?i trí m?i có th? tín nh?p n?i.

    Hon n?a, Di?u Ð?c là th?y rành r? Ph?t tánh nên kinh van d?t Ngài làm Thu?ng Th? ti?p ngay theo Ph? Hi?n chính nh?m d? bi?u th? ý ch? Thi?n, T?nh b?t nh?.

    Di L?c B? Tát, c?p Hi?n ki?p trung nh?t thi?t B? Tát, giai lai t?p h?i” (Di L?c B? Tát và h?t th?y B? Tát trong Hi?n ki?p d?u d?n nhóm h?i): Di L?c (Maitreya), Hán d?ch là T? Th?, là h? c?a B? Tát, tên Ngài là A D?t Ða (Ajita), Hán d?ch Vô Nang Th?ng; nói d?y d? là T? Vô Nang Th?ng. Sách Di Ðà S? Sao gi?ng:

    “Do khi Ngài còn trong thai, m? li?n có tâm T?, nên l?y dó làm h?. L?i trong d?i quá kh?, g?p Ð?i T? Nhu Lai, nguy?n cùng mang hi?u này li?n d?c T? Tâm tam-mu?i. L?i n?a, xua kia Ngài làm Bà-la-môn, hi?u là Nh?t Thi?t Trí, trong tám ngàn nam tu t?p h?nh T?. Trong th?i d?c Ph?t Sa Ph?t, l?i cùng v?i Thích Ca Nhu Lai phát tâm B? Ð? thu?ng tu t?p T? Ð?nh.

    Kinh Tu Ích l?i chép: ‘Chúng sanh ki?n gi?, t?c d?c T? Tâm tam-mu?i’ (Chúng sanh trông th?y Ngài li?n d?c T? Tâm tam-mu?i). Kinh Bi Hoa l?i chép: ‘Phát nguy?n u dao binh ki?p trung, ?ng h? chúng sanh’ (Phát nguy?n trong ki?p dao binh, ?ng h? chúng sanh) nên Ngài t? bi giáng sanh trong cõi d?i, thuong xót d?n muôn ki?p sau, lòng T? d?n cùng t?t, vu?t xa phàm ti?u nên không ai hon du?c Ngài (Vô Nang Th?ng)”.

    Ð?i Si ? d?a v? B? X?, hi?n dang ? Ðâu Su?t n?i vi?n, b?n ngàn nam sau (b?n ngàn nam c?a tr?i Ðâu Su?t tuong duong v?i nam muoi b?y ?c sáu tram v?n nam ? d?a c?u) s? h? sanh trong cõi này thành Ph?t, phu?c d?c thù th?ng, ba h?i Long Hoa d? sanh vô lu?ng.

    Kinh này l?y ba v? Ð?i Si trên dây làm Thu?ng Th? c?a chúng B? Tát là vì ba v? Ð?i Si có duyên sâu xa v?i T?nh Ð?, th?t khéo ?nh hu?ng h?i h?i d?i chúng cùng quy hu?ng T?nh Ð?. Trong ph?m Ph? Hi?n H?nh Nguy?n, Ph? Hi?n B? Tát ? trong r?ng Th? Ða phát mu?i d?i nguy?n vuong, r?i nói:

    Th? nhân lâm m?ng chung th?i, t?i h?u sát-na, nh?t thi?t chu can t?t giai tán ho?i, nh?t thi?t thân thu?c t?t giai vi?n ly, nh?t thi?t oai th? t?t giai thoái th?t, ph? tu?ng, d?i th?n, cung di?n n?i ngo?i, tu?ng mã xa th?ng, trân b?o ph?c t?ng, nhu th? nh?t thi?t vô ph?c tuong tùy, duy th? nguy?n vuong b?t tuong x? ly, u nh?t thi?t th?i d?n d?o k? ti?n, nh?t sát-na trung t?c d?c vãng sanh C?c L?c th? gi?i. Ðáo di, t?c ki?n A Di Ðà Ph?t”

    (K? ?y lúc lâm chung, trong sát-na cu?i cùng, h?t th?y các can d?u tán ho?i, h?t th?y thân thu?c d?u xa lìa, h?t th?y oai th? d?u thoái th?t. Ph? tu?ng, d?i th?n, cung di?n, trong, ngoài, voi, ng?a, xe c?, kho tàng quý báu, h?t th?y các th? nhu v?y d?u ch?ng theo mình n?a, ch? có nguy?n vuong này ch?ng r?i b?, trong h?t th?y th?i nó d?n du?ng tru?c m?t, trong m?t sát-na li?n du?c vãng sanh C?c L?c th? gi?i. Ð?n noi r?i, li?n th?y A Di Ðà Ph?t).

    Ngài l?i nói k? r?ng:

    Nguy?n ngã lâm d?c m?ng chung th?i, t?n tr? nh?t thi?t chu chu?ng ng?i, di?n ki?n b? Ph?t A Di Ðà, t?c d?c vãng sanh An L?c sát. Ngã ký vãng sanh b? qu?c di, hi?n ti?n thành t?u th? d?i nguy?n, nh?t thi?t viên mãn t?n vô du, l?i l?c nh?t thi?t chúng sanh gi?i” (Nguy?n tôi vào lúc m?ng s?p d?t, tr? s?ch h?t th?y các chu?ng ng?i. T?n m?t th?y Ph?t A Di Ðà, li?n du?c vãng sanh cõi An L?c. Tôi dã vãng sanh cõi ?y r?i, hi?n ti?n thành t?u d?i nguy?n này, viên mãn h?t th?y ch?ng còn sót, l?i l?c h?t th?y chúng sanh gi?i).

    L?i n?a, trong kinh Van Thù Phát Nguy?n có câu: Nguy?n ngã m?ng chung th?i, di?t tr? chu chu?ng ng?i, di?n ki?n A Di Ðà, vãng sanh An L?c sát, sanh b? Ph?t qu?c di, thành mãn chu d?i nguy?n, A Di Ðà Nhu Lai, hi?n ti?n th? ngã ký” (Nguy?n tôi lúc m?ng chung, di?t tr? các chu?ng ng?i, g?p m?t A Di Ðà, vãng sanh cõi An L?c. Sanh cõi Ph?t ?y r?i, thành mãn các d?i nguy?n, A Di Ðà Nhu Lai hi?n ti?n th? ký cho).

    Hai v? Ð?i Si phát nguy?n c?u sanh C?c L?c thù th?ng nhu th? ?y nh?m khuyên nh? h?t th?y B? Tát hãy d?u tin kính d?i trí c?a Van Thù, nh?p d?i h?nh c?a Ph? Hi?n, d?n d?t kh?p các chúng sanh cùng v? C?c L?c. Vì v?y, kinh này nêu các Ngài làm Thu?ng Th?. Ti?p dó, kinh nêu tên B? Tát Di L?c.

    Kinh Ð?i B?o Tích, pháp h?i Phát Th?ng Chí Nh?o H?i, có chép: Nhu?c h?u chúng sanh phát th?p ch?ng tâm, tùy nh?t nh?t tâm chuyên ni?m A Di Ðà Ph?t, th? nhân m?ng chung duong d?c vãng sanh b? Ph?t th? gi?i. Th? Tôn! Hà d?ng danh vi phát th?p ch?ng tâm, do th? tâm c?, duong d?c vãng sanh b? Ph?t th? gi?i?” (N?u có chúng sanh phát mu?i tâm, d?i v?i m?i m?i tâm chuyên ni?m hu?ng v? A Di Ðà Ph?t, ngu?i ?y m?ng chung s? du?c vãng sanh th? gi?i c?a d?c Ph?t ?y. B?ch Th? Tôn! Nh?ng gì g?i là phát mu?i th? tâm, do nh?ng tâm ?y s? du?c vãng sanh th? gi?i c?a d?c Ph?t ?y?), d? th?y Di L?c Ð?i Si ph? tr? d?c Thích Ca ho?ng truy?n di?u pháp T?nh Ð?.

    Hon n?a, trong ph?m th? ba muoi hai ? ph?n sau kinh này, ngài Di L?c là duong co. Trong ph?m b?n muoi sáu, Ph?t phó chúc Ð?i Si Di L?c nhu sau: Ngã kim nhu lý tuyên thuy?t nhu th? qu?ng d?i vi di?u pháp môn, nh?t thi?t chu Ph?t chi s? xung tán, phó chúc nh? d?ng tác d?i th? h?… duong linh th? pháp, c?u tr? b?t di?t” (Ta nay theo dúng lý tuyên thuy?t pháp môn r?ng l?n vi di?u du?c h?t th?y chu Ph?t khen ng?i nhu th? này, giao phó các ông th?c hi?n s? th? h? r?ng l?n… d? pháp này du?c t?n t?i lâu dài ch?ng di?t).

    Ngài Di L?c tuân lãnh l?i Ph?t phó chúc, ho?ng trì kinh này. Vì v?y Ð?i Si ch?ng ch? trong h?i Long Hoa d?i tuong lai quy?t nói kinh này mà còn su?t t?t cùng d?i v? lai cung s? thu?ng nói kinh này ch?ng d?t.

    “Hi?n Ki?p”: Tr? ki?p hi?n t?i tên là Hi?n Ki?p. Trong d?i ki?p này có m?t ngàn d?c Ph?t xu?t th?, vì v?y tên là Hi?n ki?p. Quy?n nam kinh Bi Hoa chép: Th? Ph?t th? gi?i duong danh Sa Bà… Th?i h?u d?i ki?p, danh vi?t Hi?n Thi?n… Th? d?i ki?p trung, h?u thiên Th? Tôn, thành t?u d?i bi, xu?t hi?n u th?” (Th? gi?i Ph?t này s? có tên là Sa Bà… Khi ?y có d?i ki?p tên là Hi?n Thi?n, trong d?i ki?p ?y, có m?t ngàn v? Th? Tôn thành t?u d?i bi, xu?t hi?n trong cõi d?i).

    Theo sách Ph?t T? Th?ng Ký, trong ki?p này, d?c Ph?t th? nh?t tên Câu Luu Tôn Ph?t (Krakkucchanda), k? d?n là Câu Na Hàm Mâu Ni Ph?t (Konagamana), v? th? ba là Ca Di?p Ph?t, v? th? tu là d?c Thích Ca Mâu Ni Ph?t hi?n t?i. Sau d?y có Di L?c Ph?t v.v… chín tram chín muoi sáu v? Ph?t n?i ti?p nhau xu?t th?. Nay trong h?i này, Di L?c B? Tát và chín tram chín muoi lam v? Ð?i Si khác s? thành Ph?t trong Hi?n Ki?p d?u d?n nhóm h?i, nghe Ph?t thuy?t pháp.

    Vì v?y, ta bi?t r?ng h?t th?y các d?c Ph?t v? lai trong Hi?n Ki?p d?u s? tuyên thuy?t kinh này (nói thêm: Trong Hi?n ki?p có t?t c? m?t ngàn l? nam v? Ph?t, m?t ngàn l? m?t v? t? Di L?c tr? di d?u chua thành Ph?t, ch?ng thu?ng th?y d? c?p d?n, nên ch?ng chép chi ti?t).

    Trong ph?m th? nh?t, dùng Tín, Van, Th?i, Ch?, X?, Chúng, sáu th? thành t?u d? ch?ng tín kinh này. Gi?ng nhu kinh Pháp Hoa, chúng d?i t?-kheo trong kinh này là m?t v?n hai ngàn v? tr?i vu?t h?n các kinh khác. Hon n?a, gi?ng nhu kinh Hoa Nghiêm, Ph? Hi?n B? Tát là v? Thu?ng Th? d?u tiên c?a kinh này. Rõ ràng, kinh này tuong d?ng hai kinh Viên Giáo v?a nói trên.


    2. Ð?c Tuân Ph? Hi?n(????)

     Ph?m th? hai nói chi ti?t thêm v? các v? thánh chúng dã du?c d? c?p trong ph?m trên. Ð?u ph?m này, trong hàng B? Tát, l?i nêu lên mu?i sáu v? Chánh Si thu?ng th? nhu Hi?n H? v.v... Cu?i ph?m cung nêu ba chúng kia và chu thiên d?i chúng nh?m b? túc Chúng Thành T?u trong sáu th? thành t?u dã du?c nói trong ph?m d?u. Ð?p ngay vào m?t chúng ta là tên c?a ph?m này là Ð?c Tuân Ph? Hi?n, ng? ý: Vô lu?ng vô biên các d?i B? Tát d?n h?i d?u cùng tuân tu Ph? Hi?n d?c. “Ph? Hi?n d?c” th?t ra vô lu?ng, nhung di?m c?t lõi l?i chính là “mu?i d?i nguy?n vuong d?n d?t v? C?c L?c”. Ðó là di?m tr?ng y?u c?a ph?m này.

    Chánh kinh:

    ????????,???????????????????????????????????????????????????????????????? ????????????????,?????

    H?u Hi?n H? d?ng th?p l?c Chánh Si, s? v?: Thi?n Tu Duy B? Tát, Hu? Bi?n Tài B? Tát, Quán Vô Tr? B? Tát, Th?n Thông Hoa B? Tát, Quang Anh B? Tát, B?o Tràng B? Tát, Trí Thu?ng B? Tát, T?ch Can B? Tát, Tín Hu? B? Tát, Nguy?n Hu? B? Tát, Huong Tu?ng B? Tát, B?o Anh B? Tát, Trung Tr? B? Tát, Ch? H?nh B? Tát, Gi?i Thoát B? Tát, nhi vi Thu?ng Th?.

    L?i có nhóm Hi?n H? mu?i sáu v? Chánh Si, t?c là: Thi?n Tu Duy B? Tát, Hu? Bi?n Tài B? Tát, Quán Vô Tr? B? Tát, Th?n Thông Hoa B? Tát, Quang Anh B? Tát, B?o Tràng B? Tát, Trí Thu?ng B? Tát, T?ch Can B? Tát, Tín Hu? B? Tát, Nguy?n Hu? B? Tát, Huong Tu?ng B? Tát, B?o Anh B? Tát, Trung Tr? B? Tát, Ch? H?nh B? Tát, Gi?i Thoát B? Tát làm Thu?ng Th?.

    Gi?i:

    “Chánh Si”: Kinh Ð? Th? nói: Khai Si, Ð?i Si, Thánh Si, L?c Si, Chánh Si d?ng, giai B? Tát chi d? xung” (Khai Si, Ð?i Si, Thánh Si, L?c Si, Chánh Si v.v... d?u là nh?ng danh xung khác c?a B? Tát).

    Sách Bình Gi?i gi?ng: “Chánh (?)là chánh d?o, Si (?)là si phu, là danh xung c?a ngu?i t?i gia. Các v? Ð?i Si này ngoài hi?n hình tu?ng phàm phu, bên trong th?u hi?u sâu xa chánh d?o, s?ng t?i gia, g?i là Chánh Si”.

    L?i n?a, sách H?i S? vi?t: “Mu?i sáu v? Chánh Si nhu kinh Van Thù Su L?i Nghiêm T?nh nói: ‘B? Tát tám v?n b?n ngàn và mu?i sáu v? Chánh Si’ cho th?y danh xung Chánh Si ch? hàng t?i gia B? Tát. Chánh là chánh d?o, Si là cu si. Các v? Ð?i Si này tuy s?ng l?n v?i phàm nhân nhung dã thoát kh?i tà d?o t? lâu, thâm d?t chánh pháp nên g?i là Chánh Si”.

    Theo trên, ta th?y r?ng Chánh Si là t?i gia B? Tát. Ngoài ra, trong M?t Tông, con s? mu?i sáu bi?u th? s? viên mãn vô t?n. Sách Xu?t Sanh Nghia nói: “S? lu?ng d?u d?n hà sa tr?n h?i[33] cung ch? nêu mu?i sáu v? mà thôi, s? nhi?u d?n tr?n sa cung ch?ng ra ngoài s? này”.

    Nhóm “Hi?n H?” mu?i sáu v? Chánh Si thu?ng du?c th?y nh?c d?n trong kinh, lu?n. Kinh Th?ng Tu Duy Ph?m Thiên và kinh Tu Ích có nêu tên mu?i sáu v? này.

    Trí Ð? Lu?n nh?c d?n mu?i sáu v?, nhung ch? nêu tên sáu v? d?u. Lu?n chép: “Nhóm Thi?n Th? (Hi?n H?) mu?i sáu v? B? Tát là B? Tát t?i gia”, r?i nêu tên nam v?, ? dây tôi ch?ng d?n d? các tên.

    Kinh Tu Ích chép: Nhu?c chúng sanh van danh gi?, t?t cánh d?c Tam B? Ð?, c? vân Thi?n Th?” (N?u có chúng sanh nghe t?i tên b?n h? s? r?t ráo d?c Tam B? Ð?. Vì v?y, g?i h? là Thi?n Th?).

    L?i n?a, kinh Ð?i Phuong Ð?ng Ð?i T?p Hi?n H? chép: Vuong Xá d?i thành h?u uu-bà-t?c danh vi?t Hi?n H?, vi chúng Thu?ng Th?” ?i thành Vuong Xá có uu-bà-t?c tên là Hi?n H? làm Thu?ng Th? c?a d?i chúng).

    Trong pháp h?i Hi?n H? Tru?ng Gi? c?a kinh Ð?i B?o Tích, d?c Ph?t nói v? các di?u vui c?a tru?ng gi? Hi?n H? nhu sau: K? th? u khoái l?c qu? báo, tuy ph?c Ðao L?i Ð? Thích thiên vuong, do b?t nang c?p, hu?ng ph?c nhân gian” ng ta hu?ng qu? báo khoái l?c, d?u d?n d?i vuong Ð? Thích c?a tr?i Ðao L?i còn ch?ng th? b?ng n?i, hu?ng h? nhân gian).

    Sách Danh Nghia T?p vi?t: “B?t Ðà Bà La (Bhadrapala) d?ch là Hi?n H?, t? gìn gi? hi?n d?c, l?i h? trì chúng sanh. Ho?c d?ch là Hi?n Th?, do Ngài ? d?a v? Ð?ng Giác là Thu?ng Th? c?a các b?c hi?n nhân”.

    Ð? th?y Chánh Si Hi?n H? th? hi?n sanh trong thành Vuong Xá, là v? t?i gia B? Tát ? d?a v? Ð?ng Giác. Trong kinh Bát Châu Tam-mu?i, B? Tát B?t Ðà Hòa (Hi?n H?) là ngu?i phát kh?i Ni?m Ph?t tam-mu?i, dích thân th?y du?c Ph?t Di Ðà. Xét ra, trong kinh này Ngài d?n trong pháp h?i thù th?ng dây d? giúp Ph?t hi?n bày pháp môn Ni?m Ph?t tam-mu?i vô thu?ng.

    “Thi?n Tu Duy B? Tát”: B?n Ðu?ng d?ch ghi là Thi?n Tu Duy Nghia B? Tát, b?n Ng?y d?ch ghi là Thi?n Tu Nghia B? Tát. Theo ph?m Hi?n Sanh c?a kinh T? Ð?ng T?, các v? Chánh Si nhu Thi?n Tu Duy B? Tát t? th? gi?i phuong khác d?n cõi này th? hi?n làm t?i gia B? Tát:

    Ðông phuong kh? th? Ph?t sát th?p thiên câu-chi, h?u nh?t th? gi?i danh B?o Minh. Ph?t danh Su T? Minh Thanh Nhu Lai, h?u nh?t B? Tát danh Thi?n Tu Ngh? (t?c Thi?n Tu Duy), ?ng thác lai dáo th? d?, hóa sanh A Xà Th? vuong cung n?i. Nam phuong kh? th? ngu bách ?c th? gi?i, h?u nh?t th? gi?i, Ph?t danh B?o Tích Thi?n Hi?n Nhu Lai, h?u nh?t B? Tát danh T?ch Tinh Chuy?n (t?c Hu? Bi?n Tài), u th? Xá V? thành n?i, sanh d?i cu si T? Su T? gia. Tây phuong kh? th? quá bát ?c bách thiên Ph?t sát, L?c Âm Nhu Lai s?, h?u nh?t B? Tát danh Vô Phan Duyên (t?c Quán Vô Tr?). U th? Ba La N?i qu?c, hóa sanh d?i cu si Thi?n Qu? gia. B?c phuong kh? th? l?c v?n t? bách thiên ?c Ph?t d?, tr? B? Ð? Ph?n Chuy?n Nhu Lai s?, h?u nh?t B? Tát danh Khai Phu Th?n Ð?c (t?c Th?n Thông Hoa), sanh th? T? Da Ly thành d?i tu?ng Su T? gia. Th? t? d?ng t? d? vô lu?ng d?i chúng, c?ng lai Sa La Song Th? s?, cung kính cúng du?ng” (V? phuong Ðông, cách dây mu?i ngàn câu-chi cõi Ph?t có m?t th? gi?i tên là B?o Minh, Ph?t hi?u Su T? Minh Thanh Nhu Lai, có m?t v? B? Tát tên là Thi?n Tu Ngh? (t?c là Thi?n Tu Duy) thác sanh d?n cõi này, hóa sanh trong cung vua A Xà Th?. Noi phuong Nam cách dây nam tram ?c th? gi?i có m?t th? gi?i, Ph?t hi?u B?o Tích Thi?n Hi?n Nhu Lai, có m?t B? Tát tên T?ch Tinh Chuy?n (t?c là Hu? Bi?n Tài) sanh vào nhà d?i cu si T? Su T? trong thành Xá V? dây. ? phuong Tây, cách kh?i dây tám ?c tram ngàn cõi Ph?t, ch? d?c L?c Âm Nhu Lai có m?t v? B? Tát tên Vô Phan Duyên (t?c Quán Vô Tr?) hóa sanh vào nhà d?i cu si Thi?n Qu? trong nu?c Ba La N?i này. V? phuong B?c, cách dây sáu v?n b?n tram ngàn ?c cõi Ph?t, ? ch? d?c Tr? B? Ð? Ph?n Chuy?n Nhu Lai có m?t B? Tát tên là Khai Phu Th?n Ð?c (t?c là Th?n Thông Hoa) sanh trong nhà d?i tu?ng Su T? c?a thành T? Gia Ly này. B?n d?ng t? này cùng v?i vô lu?ng d?i chúng d?n r?ng Sa La Song Th? cung kính cúng du?ng).

    Thêm n?a, b?n v? Chánh Si Quang Anh B? Tát v.v... ti?p theo dó nhu quy?n b?y kinh Ph?t Danh có nói: B?n v? B? Tát Quang Anh, Hu? Thu?ng (t?c là Trí Thu?ng), T?ch Can, Nguy?n Hu? t? cõi Ph?t ? b?n phuong nhóm d?n.

    Hon n?a, kinh Van Thù Su L?i Nghiêm T?nh cung nói b?n v? Chánh Si này t? b?n phuong d?n, gi?ng nhu trong kinh T? Ð?ng T? dã nói. Hon n?a, quy?n ba kinh Nguy?t Ðang Tam-mu?i l?i chép: Huong Tu?ng B? Tát tùng Ðông phuong A Súc Ph?t, d? na-do-tha B? Tát c?ng lai v?n t?n Thích Ca Mâu Ni Ph?t” (Huong Tu?ng B? Tát t? ch? d?c A Súc Ph?t ? phuong Ðông và na-do-tha B? Tát cùng d?n chào h?i d?c Thích Ca Mâu Ni Ph?t).

    T? Hi?n H? d?n Huong Tu?ng B? Tát t?ng c?ng là mu?i v? Chánh Si, còn sáu v? khác thì nhu sách Bình Gi?i chép: “Ngoài ra, Trí Tràng (t?c là B?o Tràng), B?o Anh, Trung Tr?, Ch? H?nh, Gi?i Thoát v.v... tuy chua th?y ch?ng c? trong các kinh khác, nhung c? theo trên mà suy, h? cung ph?i là Ð?i Si t? phuong khác d?n cõi này”.

    Xét ra, sách Bình Gi?i dùng b?n Ng?y d?ch d? chú gi?i, trong b?n ?y ch? nêu tên mu?i lam v? Chánh Si, thi?u tên Hu? Bi?n Tài B? Tát. Tên v? B? Tát này th?y trong b?n Ðu?ng d?ch.

    Sách Bình Gi?i cho r?ng Tín Hu? chính là Hu? Bi?n Tài. Kinh này tách thành hai ngu?i (Tín Hu? và Hu? Bi?n Tài) thì m?i phù h?p v?i con s? mu?i sáu v?. Vì v?y bi?t Tín Hu? B? Tát cung gi?ng nhu các v? Chánh Si nhu B?o Tràng v.v... d?u t? phuong khác d?n. Sách Bình Gi?i có gi?ng rõ di?u trên, nguyên van:

    “Ð?u tiên nêu lên nhóm Hi?n H? mu?i sáu v? Chánh Si d? ch? rõ pháp này ch?ng l?y phát tâm xu?t gia làm g?c. K? d?n, nêu ra các v? ?y d?n t? phuong khác, ng? ý: Trong cõi Ph?t mu?i phuong d?u dùng pháp này làm d?i s? xu?t th?, cùng tinh t?n d?n c?u pháp này”.

    L?i bàn trên r?t phù h?p y?u ch? c?a kinh vì d?i v?i k? t?i gia tu hành, Trì Danh Ni?m Ph?t là thích h?p nh?t. Th?p phuong Ð?i Si d?u d?n nghe pháp nh?m bi?u th? pháp này thù th?ng, th?t là d?i s? nhân duyên v?y.

    Hon n?a, ch? Hi?n H? ng? ý Nhu Lai khéo h? ni?m các B? Tát. Nh?t Th?a nguy?n h?i, sáu ch? h?ng danh, d? kh?p ba can, thâu tr?n v?n lo?i, dúng là ý nghia c?a ch? Hi?n H?.

    Thêm n?a, Thi?n Tu Duy bi?u th? chánh trí minh li?u (hi?u tr?n v?n rõ ràng), tin sâu Ph?t hu?, l?i còn bi?u th?: Ngài Pháp T?ng lúc còn tu nhân, tu duy trong nam ki?p, k?t thành th?ng nhân d?i nguy?n.

    Hu? Bi?n Tài bi?u th?: Tin Ph?t hu?, bi?n tài vô ng?i nhu trong kinh nói: “Di?n t? bi?n, th? pháp nhãn” (Di?n t? bi?n, trao truy?n pháp nhãn), “thu?ng di pháp âm giác chu th? gian” (thu?ng dùng pháp âm giác ng? các th? gian).

    Quán Vô Tr? (xem b?n Ðu?ng d?ch. B?n Ng?y d?ch ghi là Không Vô) bi?u th? ý nghia sau dây trong kinh này: “Thí thi?n huy?n su, hi?n chúng d? tu?ng, u b? tu?ng trung, th?t vô kh? d?c” (Ví nhu huy?n su gi?i hi?n các tu?ng khác l?, nhung trong các tu?ng ?y th?t ch?ng th? du?c), cung bi?u th? ngài Pháp T?ng bao ki?p tu nhân h?nh, nói pháp Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n.

    Th?n Thông Hoa bi?u th? s?c th?n thông, muôn h?nh k?t thành d?c hoa d? t? trang nghiêm, d?y d? phuong ti?n thành t?u chúng sanh nhu kinh chép: “Du b? th?p phuong, hành quy?n phuong ti?n”.

    Quang Anh bi?u th? quang minh chi?u r?c. Các ch? Vô Lu?ng Quang, Vô Biên Quang, Vô Ng?i Quang v.v... tôn quý nh?t trong các quang minh là ý nghia c?a ch? Quang Anh.

    B?o Tràng (th?y trong b?n Ðu?ng d?ch, b?n Ng?y d?ch ghi là Trí Tràng) bi?u th? trí hu? thù th?ng ví nhu tràng báu.

    Trí Thu?ng (th?y trong b?n Ðu?ng d?ch, b?n Ng?y d?ch ghi là Hu? Thu?ng) bi?u th? các ý nghia “trí thù th?ng t?i thu?ng, không gì b?ng, không gì sánh”, “trí oai d?c r?ng l?n ch?ng th? nghi bàn” trong kinh. Di?u trí vô thu?ng nhu v?y siêu xu?t h?t th?y, nên g?i là Thu?ng Trí.

    V? T?ch Can, sách H?i S? gi?ng: “Trí và c?nh d?u v?ng l?ng, các can thanh t?nh nên g?i là T?ch Can”. Sách Bình Gi?i cho r?ng: “C?nh và trí d?u t?ch di?t, can b?n nghiêm t?nh thì g?i là T?ch Can”. Theo nhu ph?m Chân Th?t Công Ð?c c?a kinh này chép: “C?u cánh B? Tát chu Ba La M?t, nhi thu?ng an tr? b?t sanh b?t di?t chu Tam Ma Ð?a” (R?t ráo các Ba La M?t c?a B? Tát mà thu?ng an tr? các Tam Ma Ð?a b?t sanh, b?t di?t) thì dúng là bi?u th?: T?ch là can b?n, có công nang chi?u soi vô cùng, chi?u mà thu?ng t?ch. Vì v?y, T?ch Can bi?u th? th? m?ng vô lu?ng.

    Sách H?i S? gi?ng “Tín Hu?” nhu sau: “Tín tâm trí hu?, vinh vi?n c?t d?t lu?i nghi”. Sách Bình Gi?i gi?ng: “Tin rõ Ph?t trí là vô thu?ng trí hu?”.

    Trong kinh này, theo nhu các câu: “Di t?ng cúng du?ng chu Nhu Lai, t?c nang hoan h? tín th? s?” (Ðã t?ng cúng du?ng các Nhu Lai thì có th? hoan h? tin du?c s? này), “nhân thân nan d?c, Ph?t nan tr?, tín hu? van pháp nan trung nan” (thân ngu?i khó du?c, Ph?t khó g?p, tín hu?, nghe pháp là di?u khó nh?t trong các di?u khó) thì T?nh Ð? Tông là pháp khó tin. N?u ai có th? tin nh?n du?c d?u là do hu? can dã s?n có t? tru?c.

    Nguy?n Hu? bi?u th? trí hu? r?ng l?n, d?i nguy?n vuong c?a Ph?t Di Ðà l?i du?c h? tr? b?ng tín hu? c?a b?c Chánh Si, bi?u th? T?nh Ð? dùng “tín, nguy?n, trì danh” làm Tông.

    Huong Tu?ng là B? Tát t? cõi A Súc Ph?t (Aksobhya) ? phuong Ðông d?n, Ngài t?ng ? trong h?i Duy Ma làm ngu?i cùng nghe pháp [v?i B? Tát Duy Ma C?t]. Thân huong tu?ng t?a ra mùi thom, mùi noi thân B? Tát này cung th?. S?c huong tu?ng r?t m?nh bi?u th? Di Ðà nguy?n l?c vô biên.

    B?o Anh bi?u th? Di Ðà nguy?n h?i trang nghiêm b?ng vô lu?ng công d?c di?u b?o có th? khi?n cho phàm phu không có công d?c du?c mau chóng thang lên d?a v? B?t Thoái, ch?ng nh?p Ni?t Bàn. Ð?y th?t là th? quý báu nh?t trong các báu nên nói là B?o Anh.

    Trung Tr?: An tr? trong Trung Ð?o, ch?ng roi vào hai bên (ch?p Có, ch?p Không), t? ngay noi tu?ng chính là d?o, ngay noi s? t?c là chân, t?nh ni?m n?i ti?p, ? ngay noi ni?m lìa du?c ni?m (duong ni?m ly ni?m) là ý nghia c?a Trung Tr?.

    Ch? H?nh bi?u th? nghiêm trì t?nh gi?i, ng?a ác làm lành. Hon n?a, “Ni?m Ph?t chính là trì gi?i” là ý nghia c?a Ch? H?nh.

    Gi?i Thoát bi?u th? “tr? di?t k?t phu?c nên g?i là Gi?i Thoát”. Nhu kinh nói: “Thân d?c d? thoát, ho?ch k? phu?c d?c, kh? d?c tru?ng th? Nê Hoàn chi d?o” (Riêng thân mình d? thoát d?t du?c phu?c d?c, d?c d?o Nê Hoàn tru?ng th?) và “tr? tu kinh gi?, tùy ý s? nguy?n giai kh? d?c d?” (k? g?p du?c kinh này, tùy ý mong mu?n d?u du?c d?c d?).

    Câu “vi Thu?ng Th?” (làm Thu?ng Th?) ng? ý mu?i sáu v? Ð?i Si là Thu?ng Th? c?a vô lu?ng vô biên B? Tát t?i gia cùng lúc d?n d? h?i. Theo sách H?i S? và Bình Gi?i thì:

    - Ph? Hi?n, Van Thù là Thu?ng Th? trong pháp h?i c?a Ph?t Thích Ca nên nêu tên hai v? Ð?i Si này d? t?ng nhi?p h?t th?y B? Tát.

    - Di L?c là Thu?ng Th? c?a các B? Tát tuong lai thành Ph?t trong Hi?n Ki?p.

    - Mu?i sáu v? Chánh Si nhu Hi?n H? v.v... là Thu?ng Th? c?a hàng B? Tát t?i gia.

    Thuy?t này h?p lý nên tôi ch?ng ch?p nh?n thuy?t c?a ngài T?nh ?nh. Ngài T?nh ?nh cho r?ng Van Thù, Ph? Hi?n cung thu?c s? các B? Tát thành Ph?t trong Hi?n ki?p.

    Chánh kinh:

    ??????????,??????,?????????????,?????????,?????

    Hàm c?ng tuân tu Ph? Hi?n Ð?i Si chi d?c, c? túc vô lu?ng h?nh nguy?n, an tr? nh?t thi?t công d?c pháp trung, du b? th?p phuong, hành quy?n phuong ti?n, nh?p Ph?t pháp t?ng, c?u cánh b? ng?n.

    Ð?u cùng tuân tu d?c c?a Ð?i Si Ph? Hi?n, d?y d? vô lu?ng h?nh nguy?n, an tr? trong h?t th?y pháp công d?c, du b? th?p phuong, hành quy?n phuong ti?n, nh?p Ph?t pháp t?ng, r?t ráo d?n b? kia.

    Gi?i:

    Trong ph?m này, t? câu “hàm c?ng tuân tu” (d?u cùng tuân tu) cho d?n câu cu?i cùng “b?t kh? tu ngh?” (ch?ng th? nghi bàn) d?u là khen ng?i d?c h?nh c?a Ph? Hi?n B? Tát và h?t th?y B? Tát trong h?i.

    “Ð?i Si” t?c là B? Tát, t?c là d?i d?o tâm h?u tình. Si là si phu, Ð?i nhu trong ph?n gi?ng v? Ð?i Ð?o Tâm dã nói. Pháp h?i kinh này l?y Ph? Hi?n B? Tát làm Thu?ng Th? c?a h?t th?y B? Tát. Các v? khác nhu Van Thù, Di L?c, Hi?n H? v.v... các v? xu?t gia, t?i gia B? Tát và mu?i phuong vô lu?ng vô biên các d?i B? Tát d?n nhóm h?i d?u tuân hành theo d?c c?a Ph? Hi?n Ð?i Si.

    Ph? Hi?n Ð?i Si là Hoa Nghiêm tru?ng t?. C?t lõi t?t cùng c?a ph?m d?c c?a Ngài là mu?i d?i nguy?n vuong d?n v? C?c L?c. Ph?m Ph? Hi?n H?nh Nguy?n c?a kinh Hoa Nghiêm nói mu?i d?i nguy?n r?ng l?n c?a Ð?i Si nhu sau: M?t là l? kính chu Ph?t, hai là khen ng?i Nhu Lai, ba là r?ng tu cúng du?ng, b?n là sám h?i nghi?p chu?ng, nam là tùy h? công d?c, sáu là th?nh chuy?n pháp luân, b?y là th?nh Ph?t ? lâu noi d?i, tám là thu?ng h?c theo Ph?t, chín là h?ng thu?n chúng sanh, mu?i là d?u h?i hu?ng v? kh?p t?t c?. Mu?i nguy?n nhu trên, nguy?n nào cung nói:

    Ngã th? d?i nguy?n, vô h?u cùng t?n, ni?m ni?m tuong t?c, vô h?u gián do?n, thân ng? ý nghi?p, vô h?u bì y?m” (Ð?i nguy?n này c?a tôi ch?ng có cùng t?n. Ni?m ni?m n?i ti?p ch?ng có gián do?n. Thân, ng?, ý nghi?p ch?ng có nh?c m?i).

    Ph?m H?nh Nguy?n còn nói:

    Ngã th? d?i nguy?n, vô h?u cùng t?n, ni?m ni?m tuong t?c, vô h?u gián do?n, thân ng? ý nghi?p, vô h?u bì y?m. Nhu?c nhân t?ng th? nguy?n gi?… th? nhân lâm m?ng chung th?i, t?i h?u sát-na, nh?t thi?t chu can t?t giai tán ho?i, nh?t thi?t thân thu?c t?t giai x? ly, nh?t thi?t oai th? t?t giai thoái th?t, ph? tu?ng, d?i th?n, cung thành n?i ngo?i, tu?ng mã xa th?ng, trân b?o ph?c t?ng, nhu th? nh?t thi?t, vô ph?c tuong tùy, duy th? nguy?n vuong b?t tuong x? ly. U nh?t thi?t th?i, d?n d?o k? ti?n. Nh?t sát-na trung t?c d?c vãng sanh C?c L?c th? gi?i. Ðáo di, t?c ki?n A Di Ðà Ph?t… K? nhân t? ki?n sanh liên hoa trung, mông Ph?t th? ký, d?c th? ký di, kinh u vô s? bách thiên v?n ?c na-do-tha ki?p, ph? u th?p phuong b?t kh? thuy?t b?t kh? thuy?t th? gi?i, di trí hu? l?c tùy chúng sanh tâm nhi vi l?i ích… Nang u phi?n não d?i kh? h?i trung, b?t t? chúng sanh, linh k? xu?t ly, giai d?c vãng sanh A Di Ðà Ph?t C?c L?c th? gi?i” (N?u ai t?ng nguy?n này, ngu?i ?y lúc lâm chung, trong sát-na cu?i cùng, h?t th?y các can th?y d?u tán ho?i, h?t th?y thân thu?c th?y d?u lìa b?, h?t th?y oai th? th?y d?u thoái th?t. Ph? tu?ng, d?i th?n, cung thành trong ngoài, voi, ng?a, xe c?, trân b?o, kho d?n, h?t th?y các th? nhu th? không còn theo mình n?a. Ch? có nguy?n vuong này ch?ng h? lìa b?, trong h?t th?y th?i luôn d?n du?ng d?ng tru?c. Trong m?t sát-na li?n vãng sanh C?c L?c th? gi?i. Ð?n noi r?i, li?n th?y A Di Ðà Ph?t... Ngu?i ?y t? th?y mình sanh trong hoa sen, du?c Ph?t th? ký. Ðu?c th? ký xong, tr?i vô s? tram ngàn v?n ?c na-do-tha ki?p, kh?p trong b?t kh? thuy?t b?t kh? thuy?t th? gi?i ? mu?i phuong, dùng s?c trí hu? tùy lòng chúng sanh mà làm l?i ích... Có th? ? trong bi?n phi?n não d?i kh? c?u v?t chúng sanh khi?n cho h? du?c thoát lìa, d?u du?c vãng sanh th? gi?i C?c L?c c?a A Di Ðà Ph?t).

    Hon n?a, nguy?n th? mu?i là “ph? giai h?i hu?ng” hi?n th? nghia ch? “Ph?”. T? nguy?n l? kính ban d?u d?n nguy?n th? chín “h?ng thu?n chúng sanh” hi?n th? ý nghia ch? Hi?n.

    Do dó, mu?i d?i nguy?n hi?n th? ý nghia danh xung Ph? Hi?n. Hi?n là theo chi?u d?c t?t cùng ba d?i, Ph? là bao hàm tr?n v?n không sót.

    Thanh Luong S? nói: “V?i qu? không gì ch?ng d?t d?n cùng t?t là Ph?, ch?ng b? tu nhân là Hi?n”. Rõ ràng, Ph? Hi?n trong kinh này là V? H?u Ph? Hi?n, cung t?c là nhu Thi?n Ð?o d?i su nói là tu?ng t? Qu? hu?ng d?n Nhân.

    Hon n?a, bài k? c?a Ph? Hi?n có câu: Ngã ký vãng sanh b? qu?c di, hi?n ti?n thành t?u th? d?i nguy?n… Ph? nguy?n tr?m n?ch chu chúng sanh, t?c vãng Vô Lu?ng Quang Ph?t sát” (Tôi dã vãng sanh cõi kia r?i, hi?n ti?n thành t?u d?i nguy?n này... Nguy?n t?t c? các chúng sanh dang b? chìm d?m, chóng sanh v? cõi Ph?t Vô Lu?ng Quang),dúng là ngài Ph? Hi?n t? nói: Tôi dã vãng sanh cõi C?c L?c kia r?i, thành t?u mu?i d?i nguy?n dã phát, bèn dùng công d?c h?nh nguy?n thù th?ng h?i hu?ng cho chúng sanh d?u cùng sanh sang C?c L?c.

    “Ph? giai h?i hu?ng” thành t?u nghia Ph?. B?n muoi tám nguy?n c?a Ph?t Di Ðà thâu tóm h?t th?y chúng sanh chính là b?n nguy?n “ph? giai h?i hu?ng”. Mu?i d?i nguy?n vuong c?a Ph? Hi?n chính là s? di?n gi?ng r?ng rãi d?i nguy?n th? ba muoi lam c?a Ph?t Di Ðà. Nguy?n r?ng: Sanh ngã qu?c gi?, c?u cánh t?t chí Nh?t Sanh B? X?. Tr? k? b?n nguy?n v? chúng sanh c?, b? ho?ng th? kh?i, giáo hóa nh?t thi?t h?u tình giai phát tín tâm, tu B? Tát h?nh, hành Ph? Hi?n d?o” (K? sanh trong nu?c ta ?t r?t ráo ch?ng Nh?t Sanh B? X?, tr? nh?ng ai do b?n nguy?n d? chúng sanh, m?c giáp ho?ng th?, giáo hóa h?t th?y h?u tình cho h? d?u phát tín tâm, tu B? Ð? h?nh, hành Ph? Hi?n d?o). Do dó th?y du?c r?ng: Ða s? thánh chúng trong h?i dã t?ng sanh C?c L?c m?c giáp ho?ng th?, du hóa th?p phuong giúp Ph?t ho?ng hóa. L?n lu?t giáo hóa, l?n lu?t d? thoát nhu th?. Vì v?y, trong kinh này, vô lu?ng vô biên h?t th?y các B? Tát d?u tuân theo d?c c?a Ph? Hi?n Ð?i Si.

    “C? túc vô lu?ng h?nh nguy?n, an tr? nh?t thi?t công d?c pháp trung” (Ð?y d? vô lu?ng h?nh nguy?n, an tr? trong h?t th?y các pháp công d?c): Hai câu này khen ng?i th?t d?c c?a Ð?i Si. “Vô lu?ng” là l?n, nhi?u, không cách nào do lu?ng n?i thì g?i là “vô lu?ng”. Sách Nhi?p Ð?i Th?a Lu?n Thích gi?ng: “Ch?ng th? dùng thí d? so sánh d? bi?t n?i thì là vô lu?ng”.

    “H?nh” là các d?i h?nh nhu L?c Ð?, T? Nhi?p v.v... “Nguy?n” là các nguy?n thù th?ng: T? Ho?ng Th?, mu?i d?i nguy?n v.v... Nguy?n d? d?n d?t H?nh. H?nh d? viên mãn Nguy?n. H?nh nhu chân, Nguy?n nhu m?t, nuong d?a l?n nhau.

    “C? túc” là viên mãn không thi?u sót. H?nh Nguy?n Ph?m chép: “Van th? nguy?n vuong, d?c, t?ng, thu t?… th? chu nhân d?ng u nh?t ni?m trung, s? h?u h?nh nguy?n giai d?c thành t?u” (Nghe nguy?n vuong này, d?c, t?ng, biên chép... thì nh?ng ngu?i ?y trong kho?ng m?t ni?m t?t c? h?nh nguy?n d?u du?c thành t?u) chính là t? qu? hu?ng v? nhân, dùng phuong ti?n thi?n x?o c?a Ph?t Di Ðà d? gia trì h?i hu?ng thành t?u vô lu?ng h?nh nguy?n siêu xu?t các thánh v? (d?a v? thánh nhân) c?a Th?p Ð?a.

    “An tr? nh?t thi?t công d?c pháp trung” (An tr? trong h?t th?y pháp công d?c): “Nh?t thi?t công d?c pháp” (h?t th?y pháp công d?c) ch? công d?c vô t?n c?a Ph?t qu?. Nhân Vuong Kinh S? gi?ng: “T?ng cho chúng sanh g?i là Công, quy v? mình g?i là Ð?c”. T?nh ?nh S? gi?ng: “Công là công nang, các h?nh d?u có công nang l?i ích nên g?i là Công. Công này là gia d?c (d?c v?n t? có s?n) c?a thi?n h?nh nên g?i là công d?c. Th? c?a d?c g?i là pháp”.

    “Pháp”: Ti?ng Ph?n là Ð?t Ma, ch? chung cho h?t th?y các th? ch?ng lu?n là l?n hay nh?, h?u hình, vô hình, chân th?t hay hu v?ng, là s? v?t hay là d?o lý... d?u g?i là Pháp.

    Duy Th?c Lu?n nói: “Pháp là qu? trì”. Qu? (?) là khuôn phép có th? giúp cho chúng sanh kh?i lên ki?n gi?i. Ví d?: “Vô thu?ng” khi?n cho chúng sanh kh?i lên ki?n gi?i vô thu?ng. “Trì” (?) là gìn gi?, ch?ng b? t? tu?ng. H?t th?y các pháp m?i th? d?u có tu?ng c?a nó.

    Câu “an tr? nh?t thi?t” (an tr? h?t th?y)du?c H?i S? gi?ng nhu sau: “An tr? nghia là b?t d?ng. Ð?c thành ch?ng thoái nên b?o là an tr?. Không d?c nào ch?ng d? nên nói là h?t th?y”.

    Trong do?n H?nh Nguy?n ph?m v?a d?n ? trên, câu “u nh?t ni?m trung, s? h?u h?nh nguy?n giai d?c thành t?u” (trong kho?ng m?t ni?m, t?t c? h?nh nguy?n d?u du?c thành t?u) ý nói: Trong m?t ni?m viên thành h?nh nguy?n nên có th? an tr? trong h?t th?y pháp công d?c c?a Nhu Lai Ph?t qu?.

    “Du b? th?p phuong, hành quy?n phuong ti?n”: Hai câu này khen ng?i quy?n d?c c?a Ð?i Si.

    “Du b?”(??)có nghia là du hành và du hóa. “Th?p phuong” là b?n phuong Ðông, Tây, Nam, B?c và b?n góc Ðông Nam, Ðông B?c, Tây Nam, Tây B?c h?p thành tám phuong; k? c? hai phuong trên, du?i thành ra mu?i phuong. Ch? “th?p phuong” bi?u th? h?t th?y noi ch?n trong không gian. “Du b? th?p phuong” là th?n thông du hý c?a Ð?i Si, du hành t? t?i, hóa d? h?t th?y chúng sanh trong mu?i phuong th? gi?i.

    Trong câu “hành quy?n phuong ti?n”, ch? Quy?n là d?i v?i Th?t mà nói.

    Quy?n (?) có nghia là “quy?n nghi” hay “quy?n bi?n”, ngu?i d?i hay nói: “Thông quy?n d?t bi?n”. Quy?n là tên khác c?a Phuong Ti?n. Sách Pháp Hoa Van Cú gi?ng: “Phuong là pháp, Ti?n là dùng”. Nói m?t cách thô thi?n, Phuong (?) là phuong pháp, Ti?n (?) là ti?n l?i.

    Xét trong Ph?t giáo, ch? Phuong Ti?n có nghia nhu kinh Ð?i T?p d?y: “Nang di?u chúng sanh, t?t linh thú hu?ng A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð?, th? danh phuong ti?n” (Có th? di?u ph?c chúng sanh khi?n cho h? d?u hu?ng d?n Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác thì g?i là Phuong Ti?n).

    L?i nhu sách Pháp Hoa Huy?n Tán gi?ng: “Th?c hành, t?o tác là Phuong, khéo phù h?p co nghi là Ti?n”.

    L?i nhu T?nh ?nh S? gi?ng: “Hóa h?nh (h?nh giáo hóa) khéo léo, thích nghi v?i t?ng chúng sanh mà hi?n ra các th? khác nhau thì g?i là Quy?n phuong ti?n”.

    T?ng h?p ý ki?n c?a nh?ng kinh lu?n trên, ta th?y r?ng: Dùng phuong pháp khéo léo, ?n th?a, ti?n l?i, khéo kh? h?p can co c?a chúng sanh d? d?n d?t h? hu?ng d?n Qu? Giác C?u Cánh thì g?i là “hành quy?n” ho?c “hành phuong ti?n”.

    “Nh?p Ph?t pháp t?ng, c?u cánh b? ng?n” (Nh?p pháp t?ng c?a Ph?t, r?t ráo d?n b? kia): Ngài Gia Tu?ng gi?ng ch? Nh?p (?) là “kh? gi?i tông nguyên”, T?nh ?nh S? gi?ng: “Ch?ng h?i là Nh?p”. Có th? th?y du?c r?ng Nh?p là kh? h?i, ch?ng nh?p, cung chính là ch? Nh?p trong câu “nh?p Ph?t tri ki?n” c?a kinh Pháp Hoa. Gia Tu?ng s? gi?ng ch? “Ph?t pháp t?ng” nhu sau: “G?i Lý là T?ng”, nghia là: Ph?t pháp t?ng là Lý Th? c?a pháp tánh. Pháp tánh hàm tàng vô lu?ng tánh d?c nên g?i là Ph?t pháp t?ng.

    Hon n?a, pháp tánh hàm ch?a, bao g?m h?t th?y Ph?t pháp nên g?i là “Ph?t pháp t?ng”. Vì v?y, ý nghia câu “nh?p Ph?t pháp t?ng” gi?ng nhu câu “thi?n nh?p Ph?t hu?, thông d?t d?i trí” (khéo nh?p Ph?t hu?, thông d?t d?i trí) c?a kinh Pháp Hoa.

    Ngoài ra, sách Bình Gi?i can c? trên ý nghia t? nhân hu?ng d?n qu?, gi?ng nhu sau: “T?ng báu h?t th?y công d?c c?a Nhu Lai là công d?c c?a Ph?t qu?. Bi?n báu l?n công d?c ?y g?i là Ph?t pháp t?ng, t?c là Nh?t Th?a mà Ph?t dã s? d?c”.

    Lu?n thuy?t c?a sách Bình Gi?i ch? rõ: Các v? B? Tát trong h?i này d?u là b?c d?i quy?n th? hi?n t? qu? hu?ng d?n nhân, dã nh?p Nh?t Th?a qu? h?i c?a Nhu Lai, nhung ch?ng b? nhân h?nh nên d?n h?i này nh?m tán tr? d?c Thích Ca.

    “C?u cánh”(? ?) nghia là d?t d?n cùng c?c. Trí Ð? Lu?n gi?ng ch? “b? ng?n” (b? kia) nhu sau: “Ch? Ba-la, Hán d?ch là b? ng?n”. L?i nói: “Coi sanh t? là b? bên này, Ni?t Bàn là b? bên kia”. Kinh Ni?t Bàn cung chép: “B? ng?n gi?, d? Nhu Lai dã” (B? kia là d? cho Nhu Lai).

    Vì v?y, su T?nh ?nh gi?ng ch? “c?u cánh Ni?t Bàn” nhu sau: “Nêu rõ qu? t?t cánh, d?t d?n b? kia Ni?t Bàn thì g?i là c?u cánh” (ý l?i s? nói: Th? hi?n rõ ràng giác qu? cùng c?c mà mình dã ch?ng d?c, d?t d?n b? kia Ni?t Bàn thì g?i là “c?u cánh”).

    Theo sách Bình Gi?i thì [c?u cánh Ni?t Bàn] l?i là ch?ng nh?p bi?n báu Nh?t Th?a d?i công d?c, kh? h?p v?i Ni?t Bàn mà Ph?t dã ch?ng d?c. Các v? Ð?i Si này dã viên ch?ng qu? d?c, t? qu? hu?ng d?n nhân, tuân theo Ph? Hi?n d?c, hi?n kh?p mu?i phuong, d?n trong pháp h?i d? cùng ho?ng duong T?nh pháp.

    Cu si Bành T? Thanh nói: “Hành quy?n phuong ti?n, nh?p Ph?t pháp t?ng, r?t ráo d?n b? kia, ý nghia c?a ba câu này bao tr?n pháp môn T?nh Ð?. H?t th?y s? h?nh c?a B? Tát ch?ng r?i phuong ti?n. Do phuong ti?n nên gi? l?y T?nh Ð?, thu?ng du?c th?y Ph?t. Do th?y Ph?t, nghe pháp, tu hành, nh?p Ph?t pháp t?ng nên viên mãn giác tâm, d?t d?n b? kia m?t cách r?t ráo. N?u không có phuong ti?n thì vô lu?ng h?nh môn tr?n ch?ng thành t?u nhu kinh Ð?i Bát Nhã d?y: ‘Th? B? Tát do d? Bát Nhã Ba La M?t Ða tuong ?ng c?, tùng th? x? m?t, sanh du Ph?t d?. Tùng nh?t Ph?t qu?c, chí nh?t Ph?t qu?c, t?i t?i sanh x?, thu?ng d?c tr? ng? chu Ph?t Th? Tôn, cúng du?ng cung kính, tôn tr?ng tán thán, nãi chí Vô Thu?ng Chánh Ð?ng B? Ð?, chung b?t ly Ph?t” (B? Tát này do tuong ?ng v?i Bát Nhã Ba La M?t nên t? ch?n này ch?t di, sanh trong cõi Ph?t khác. T? m?t cõi Ph?t này d?n cõi Ph?t khác, noi noi, ch?n ch?n, thu?ng du?c g?p g? chu Ph?t Th? Tôn d? cung kính, cúng du?ng, tôn tr?ng, tán thán, cho d?n khi thành Vô Thu?ng Chánh Ð?ng B? Ð? tr?n ch?ng r?i Ph?t). Nên bi?t: Mu?n ch?ng r?i Ph?t, ph?i l?y Ni?m Ph?t làm nhân nhu Th?p Ð?a trong kinh Hoa Nghiêm, th?y chung ch?ng r?i ni?m Ph?t”.

    Theo ông Bành, B? Tát d? sanh c?n ph?i có phuong ti?n. Phuong ti?n t?i th?ng là d?y ngu?i ta ni?m Ph?t. Ni?m Ph?t sanh v? Ph?t qu?c, th?y Ph?t, nghe pháp, tr?n ch?ng r?i Ph?t, nên nh?p du?c Ph?t pháp t?ng, r?t ráo d?n b? kia. Ông Bành bàn nhu v?y ch?ng t? dã lãnh h?i sâu xa ý ch? kinh này.

    Chánh kinh:

    ??????????????,???,????,????,????,?????????,?????????,?????????,?????????,?????????,?????????,????????,???,???,????????,?????????,?????????,????,?????????????????,?????????

    Nguy?n u vô lu?ng th? gi?i thành Ð?ng Chánh Giác, x? Ðâu Su?t, giáng vuong cung, khí v? xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o. Tác tu th? hi?n, thu?n th? gian c?. Di d?nh hu? l?c, hàng ph?c ma oán, d?c vi di?u pháp, thành t?i Chánh Giác. Thiên nhân quy ngu?ng, th?nh chuy?n pháp luân. Thu?ng di pháp âm, giác chu th? gian, phá phi?n não thành, ho?i chu d?c ti?m, t?y tr?c c?u ô, hi?n minh thanh b?ch. Ði?u chúng sanh, tuyên di?u lý, tr? công d?c, th? phu?c di?n. Di chu pháp du?c, c?u li?u tam kh?. Thang quán d?nh giai, th? B? Ð? ký. V? giáo B? Tát, tác A Xà Lê, thu?ng t?p tuong ?ng vô biên chu h?nh, thành th?c B? Tát vô biên thi?n can. Vô lu?ng chu Ph?t hàm c?ng h? ni?m.

    Nguy?n trong vô lu?ng th? gi?i thành Ð?ng Chánh Giác. B? Ðâu Su?t, giáng h? vuong cung, b? ngôi v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o. Th? hi?n nhu th? d? thu?n theo th? gian. Dùng s?c Ð?nh Hu? hàng ph?c ma oán, d?c vi di?u pháp thành Chánh Giác cao t?t. Thiên nhân quy ngu?ng, th?nh chuy?n pháp luân. Thu?ng dùng pháp âm giác ng? các th? gian, phá thành phi?n não, ho?i các hào d?c, r?a s?ch c?u ô, hi?n minh thanh b?ch. Ði?u ng? chúng sanh, tuyên di?u lý, tr? công d?c, bày phu?c di?n. Dùng các pháp du?c c?u ch?a ba kh?. Lên d?a v? quán d?nh, th? ký cho B? Tát. Ð? d?y B? Tát bèn làm A Xà Lê, thu?ng tu t?p vô biên các h?nh tuong ?ng, thành th?c B? Tát vô biên thi?n can, vô lu?ng chu Ph?t d?u cùng h? ni?m.

    Gi?i:

    Hai câu cu?i c?a do?n tru?c: “Nh?p Ph?t pháp t?ng, c?u cánh b? ng?n” (Nh?p Ph?t pháp t?ng, r?t ráo d?n b? kia)là l?n th? hai khen ng?i Th?t Ð?c c?a b?c Ð?i Si. Ðo?n kinh van này và hai do?n ti?p theo sau l?i khen ng?i Quy?n Ð?c c?a B? Tát: Trong kh?p mu?i phuong, th? hi?n tám tu?ng thành d?o thù th?ng.

    Nguy?n u vô lu?ng th? gi?i thành Ð?ng Chánh Giác” (Nguy?n trong vô lu?ng th? gi?i thành Ð?ng Chánh Giác): Nguy?n (?)là th? nguy?n. Sách Pháp Qu?t vi?t: “Mong c?u d?o xu?t th? là Nguy?n”.

    “Th? gi?i”: Th? (?) ch? th?i gian, Gi?i (?) ch? không gian. Kinh Th? Lang Nghiêm nói: Th? vi thiên luu, gi?i vi phuong v?. Nh? kim duong tri, Ðông, Tây, Nam, B?c, Ðông Nam, Tây B?c, thu?ng h? vi Gi?i. Quá kh?, v? lai, hi?n t?i vi Th?” (Th? là d?i chuy?n, Gi?i là phuong v?. Nay ông nên bi?t: Ðông, Tây, Nam, B?c, Ðông Nam, Tây B?c, thu?ng, h? là Gi?i. Quá kh?, v? lai, hi?n t?i là Th?)

    “Ð?ng Chánh Giác”(???)là ch? trong b?n Ðu?ng d?ch, là cách d?ch theo ki?u Tân d?ch. B?n Ng?y d?ch ghi là Ð?ng Giác, dó là C?u d?ch. Ð?ng Giác có hai nghia:

    - Ð?ng Giác là d?a v? cùng t?t c?a B? Tát, s? d?c Di?u Giác Ph?t qu?. Công d?c, trí hu? c?a b?c này g?n tuong duong v?i Di?u Giác nên g?i là Ð?ng Giác. Ð?i su Ðàm Loan nói: “So v?i Di?u Giác còn kém m?t b?c nên g?i là Ð?ng Giác”.

    - Ð?ng Giác là Ph?t qu?. Sách Vãng Sanh Lu?n Chú gi?ng: “Do các pháp bình d?ng nên các Nhu Lai bình d?ng. Vì v?y, chu Ph?t Nhu Lai g?i là Ð?ng Giác”.

    Trí Ð? Lu?n cung vi?t: “Chu Ph?t bình d?ng nên g?i là Ð?ng Giác”. Sách H?i S? nói: “Ð?ng Giác có hai nghia: M?t là Nhu Lai g?i là Ð?ng Giác. Hai là d?a v? Nh?t Sanh B? X?”.

    Do dó, các nhà chú gi?i kinh d?i v?i do?n kinh này cung có hai cách gi?i thích:

    - M?t, B? Tát tr? d?a v? Ð?ng Giác trong mu?i phuong th? hi?n tám tu?ng thành d?o.

    - Hai, d?y chính là Ph?t qu?: T? qu? hu?ng nhân, th? hi?n tám tu?ng cho d?n l?c d?ng sau khi dã thành Ph?t.

    Nói tóm l?i, Ð?i Giác di?u d?ng ch?ng th? nghi bàn, ch?ng nên d?i v?i hai thuy?t này cu?ng ch?p m?t thuy?t. Áp d?ng c? hai thuy?t ch?ng tr? ng?i nhau vì chúng B? Tát dông d?o ?t h?n c?nh gi?i c?a h? ch?ng ph?i ch? có m?t.

    “X? Ðâu Su?t, giáng vuong cung, khí v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o…” (B? Ðâu Su?t, giáng h? vuong cung, b? ngôi v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o) là tám tu?ng thành d?o. Do d?a v? ch?ng ch? có m?t nên thành ra nam th?. Sách Bình Gi?i vi?t:

    “1. Nhu ph?m Hi?n Th? kinh Hoa Nghiêm và Kh?i Tín Lu?n có nói: B? Tát tr?n v?n d?a v? Th?p Tín, th? hi?n tám tu?ng. Kinh Chiêm Sát nói trong b?n lo?i thành Ph?t, lo?i th? nh?t là Tín Mãn s? làm Ph?t.

    2. Nhu trong kinh Ð?i T?p, Quán Ð?nh Tr? B? Tát (B? Tát dã viên mãn các d?a v? thu?c Th?p Tr?) có th? ? trong th? gi?i không có Ph?t th? hi?n tám tu?ng. Kinh Chiêm Sát nói lo?i th? hai thành Ph?t là Gi?i Mãn s? thành Ph?t.

    3. Ph?m Giáo Hóa B? Tát c?a kinh Nhân Vuong nói tám tu?ng c?a b?c So Ð?a. Lo?i th? ba thành Ph?t trong kinh Chiêm Sát là Ch?ng Mãn s? làm Ph?t.

    4. Kinh Nh?p Nhu Lai Trí Ð?c B?t Tu Ngh? nói C?u Cánh Ð?a (Nh?t Sanh B? X?) th? hi?n tám tu?ng. Lo?i th? tu thành Ph?t trong kinh Chiêm Sát là h?t th?y công d?c h?nh mãn s? thành Ph?t.

    5. Ph?m B?t Tu Ngh? kinh Hoa Nghiêm nói d?n trí xu?t sanh trong m?i ni?m c?a chu Ph?t. Ðó là H?u Ð?c Trí c?a Ph?t xu?t sanh th? hi?n tám tu?ng.

    Trong nam lo?i này, b?n lo?i tru?c là t? noi nhân th? hi?n. Lo?i th? nam là nghi?p d?ng sau khi dã thành Ph?t.

    Ða s? các su cho r?ng tám tu?ng th? hi?n du?c nói d?n trong kinh này là lo?i th? tu (B? X?) thành Ph?t. N?u can c? theo tông c?a kinh [Vô Lu?ng Th?] dây thì tám tu?ng thành d?o không th? thu?c lo?i th? tu. Do du?c t?o thành b?i phuong ti?n h?i hu?ng khéo léo c?a Ph?t Di Ðà cho nên nhân qu? d?u ch?ng th? nghi bàn. N?u cu?ng lu?n, may ra ch? có lo?i th? nam (dã thành Ph?t) là phù h?p”.

    Do nh?ng ý ki?n trên, ta th?y: Ngu?i th? hi?n tám tu?ng thành d?o có d?n nam d?a v?. M?t khuynh hu?ng cho r?ng d?y là tu?ng th? hi?n c?a b?c Nh?t Sanh B? X? thành Ph?t, sách Bình Gi?i thiên tr?ng ý ki?n “dã thành Ph?t”.

    Các thuy?t ch?ng mâu thu?n nhau, nam d?a v? cùng t?n t?i nào tr? ng?i d?n nhau? Do có vô lu?ng vô biên B? Tát mu?i phuong d?n nhóm h?i, nên xét v? m?t bình d?ng, d?u d?a v? c?a h? sai bi?t cung nào có tr? ng?i gì. Thêm n?a, “tám tu?ng thành d?o” là l? thu?ng th? hi?n thành d?o c?a B?n Su Thích Ca Mâu Ni Ph?t và h?t th?y chu Ph?t. Hi?m vì các kinh lu?n tách ra hay g?p l?i khác nhau nên thành khác bi?t: Ho?c nói b?y tu?ng, cho d?n chín tu?ng, mu?i tu?ng. ? dây ch? nói tám tu?ng là di?u du?c da s? các kinh, lu?n d? c?p.

    Ngay c? trong tám tu?ng, n?i dung tám tu?ng trong m?i kinh, lu?n cung ch?ng gi?ng nhau:

    - Ð?i Th?a Kh?i Tín Lu?n nói tám tu?ng là: T? tr?i Ðâu Su?t giáng h?, nh?p thai, tr? thai, xu?t thai, xu?t gia, thành d?o, chuy?n pháp luân, nh?p Ni?t Bàn.

    - Nhung trong T? Giáo Nghi, tám tu?ng l?i là: T? tr?i Ðâu Su?t giáng h?, gá thai, sanh ra, xu?t gia, hàng ma, thành d?o, chuy?n pháp luân, nh?p Ni?t Bàn.

    So sánh hai thuy?t này thì sách T? Giáo Nghi tách tu?ng “thành d?o” c?a lu?n Kh?i Tín ra làm hai: hàng ma và thành d?o, g?p hai tu?ng “nh?p thai” và “tr? thai” c?a lu?n Kh?i Tín thành “gá thai”. Rõ ràng, hai thuy?t này ch? vì tách ra hay g?p l?i nên thành ra b?t d?ng, ch? n?i dung ch?ng khác.

    Gia Tu?ng S? d?a theo sách T? Giáo Nghi phán d?nh tám tu?ng thành d?o r?t phù h?p v?i b?n h?i t?p kinh này; do v?y, tôi dùng thuy?t c?a Gia Tu?ng S?:

    “X? Ðâu Su?t” (B? cõi tr?i Ðâu Su?t) là tu?ng th? nh?t. “Giáng vuong cung” là tu?ng th? hai và th? ba. “Khí v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o” (B? ngôi v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o) là tu?ng th? tu. “Hàng ph?c ma oán” là tu?ng th? nam. “Thành t?i Chánh Giác” là tu?ng th? sáu. “Th?nh chuy?n pháp luân, thu?ng di pháp âm, giác chu th? gian” (Th?nh chuy?n pháp luân, thu?ng dùng pháp âm, giác ng? các th? gian) cho d?n các câu ti?p theo dó là tu?ng th? b?y. Trong do?n k? ti?p, câu “u th? trung h?, nhi hi?n di?t d?” (trong h?ng trung h? can, hi?n di?t d?) là tu?ng th? tám.

    “X? Ðâu Su?t” là tu?ng th? nh?t: T? tr?i Ðâu Su?t giáng h?.

    Ðâu Su?t (Tushita) ho?c Ðâu Thu?t, Ð? S? Ða v?n là m?t ch?, ch? d?ch âm sai khác, có nghia là Di?u Túc, Tri Túc, H? Túc v.v... Ðó là t?ng tr?i th? tu trong D?c gi?i, n?i vi?n hi?n là T?nh Ð? c?a Di L?c Ð?i Si. Ngo?i vi?n là ch?n d?c l?c c?a thiên chúng. Ph?m Thuy?t Pháp Môn c?a kinh Ph? Di?u nói:

    K? Ðâu Thu?t thiên, h?u d?i thiên cung, danh vi?t Cao Tràng, qu?ng tru?ng nh? thiên ngu bách l?c th?p lý, B? Tát thu?ng t?a, v? chu thiên nhân, phu di?n kinh pháp” (Tr?i Ðâu Thu?t có d?i thiên cung tên là Cao Tràng r?ng l?n hai ngàn nam tram sáu muoi d?m. B? Tát thu?ng ng? ? dó, vì các v? tr?i phô di?n kinh pháp). Quy?n th? nam Ph?t Ð?a Lu?n chép: “H?u thân B? Tát giáo hóa trên tr?i Ð? S? Ða”. H?u thân B? Tát t?c là Nh?t Sanh B? X? B? Tát. Trong th? gi?i này, quá kh?, v? lai hi?n t?i, tam th? b? x? Ð?i Si d?u t? cõi tr?i này giáng h?.

    “Giáng vuong cung” là giáng sanh vào vuong cung, g?p c? tu?ng th? hai “gá thai” và tu?ng th? ba “xu?t sanh”. Kinh Nhân Qu? chép d?c B?n Su Thích Ca gá thai nhu sau:

    U th?i, Ma Da phu nhân u miên ng? chi t?, ki?n B? Tát th?a l?c nha tu?ng, d?ng không nhi lai, tùng h?u hi?p nh?p. Thân hi?n u ngo?i, nhu x? luu ly” (Khi ?y, Ma Gia phu nhân trong khi ng? say th?y B? Tát cu?i voi tr?ng sáu ngà t? trên không h? xu?ng, chui vào hông ph?i. Thân hi?n bóng ra ngoài nhu dang ? trong luu ly). Còn nhu khi sanh ra thì nhu kinh Ni?t Bàn t?: Tùng m?u Ma Da nhi sanh, sanh di, t?c châu hành th?t b?” (T? m? là Ma Gia mà sanh. Sanh xong, li?n bu?c kh?p noi, m?i noi b?y bu?c”. “Châu hành” là bu?c d? c? mu?i phuong: b?n góc, trên, du?i…

    T?nh ?nh S? gi?ng: “Trong th?p phuong, m?i phuong d?u bu?c b?y bu?c, th? hi?n s?c tru?ng phu ph?n t?n, trong mu?i phuong d?c xu?t vô úy”.

    B?n Ng?y d?ch còn chép: “Tùng h?u hi?p sanh” (Sanh t? hông ph?i). Sách Thích Ca Ph? cung chép: “ B? Tát ti?m ti?m tùng h?u hi?p sanh” (B? Tát du?c d?n d?n sanh ra t? hông ph?i c?a m?) .

    “Khí v?, xu?t gia, kh? h?nh h?c d?o” là tu?ng xu?t gia th? tu. B?n Ng?y d?ch chép t? m?, nguyên van nhu sau:

    Hi?n x? cung trung s?c v? chi gian, ki?n lão b?nh t?, ng? th? phi thu?ng, khí qu?c tài v?, nh?p son h?c d?o, ph?c th?a b?ch mã, b?o quan, anh l?c, di chi linh hoàn, x? trân di?u y, nhi tru?c pháp ph?c. Th? tr? tu phát, doan t?a th? h?, c?n kh? l?c niên, hành nhu s? ?ng” (Th? hi?n s?ng trong vuong cung, trong kho?ng s?c v?[34]. Th?y già, b?nh, ch?t, hi?u d?i vô thu?ng, b? d?t nu?c, c?a c?i, ngôi v?, vào núi h?c d?o, cu?i ng?a tr?ng. Mão báu, chu?i ng?c, sai ngu?i dem tr? v?. B? áo quý d?p d? khoác pháp ph?c, g?t s?ch râu tóc, ng?i doan nghiêm du?i c?i cây, siêng kh? sáu nam, th?c hành di?u nên làm).

    Kinh Ph? Di?u chép: Nhi th?i Thái T? nh?t ph?c nh?t ma, nh?t m?ch, l?c niên chi trung, k?t già phu t?a” (Khi ?y, Thái T? ngày an m?t h?t mè, m?t h?t lúa m?ch. Trong sáu nam, ng?i x?p b?ng)tu t?p h?nh gian nan siêng kh?.

    “Tác tu th? hi?n, thu?n th? gian c?” (Th? hi?n nhu th? d? thu?n theo th? gian): Câu này xu?t phát t? b?n Ðu?ng d?ch, hi?n th? sâu xa huy?n ch? kinh Pháp Hoa. Ph?m Th? Lu?ng kinh Pháp Hoa chép:

    Nh?t thi?t th? gian thiên nhân c?p A Tu La, giai v? kim Thích Ca Mâu Ni Ph?t, xu?t Thích th? cung, kh? Già Da thành b?t vi?n, t?a u d?o tràng, d?c A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð?, nhiên thi?n nam t?, ngã th?t thành Ph?t di lai, vô lu?ng vô biên, bách thiên v?n ?c na-do-tha ki?p… T? tùng di lai, ngã thu?ng t?i th? Sa Bà th? gi?i, thuy?t pháp giáo hóa, di?c u du x?, bách thiên v?n ?c na-do-tha A-tang-k? qu?c, d?o l?i chúng sanh… Nhu Lai ki?n chu chúng sanh, nh?o u ti?u pháp, d?c b?c, c?u tr?ng gi?, v? th? nhân thuy?t, ngã thi?u xu?t gia, d?c A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð?. Nhiên ngã thành Ph?t di lai, c?u vi?n nhu?c tu. Ð?n di phuong ti?n giáo hóa chúng sanh, linh nh?p Ph?t d?o, tác nhu th? thuy?t” (H?t th?y th? gian tr?i, ngu?i, A Tu La d?u cho r?ng Thích Ca Mâu Ni Ph?t nay b? cung h? Thích d?n thành Già Gia ch?ng xa, ng?i d?o tràng d?c Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác. Nhung này thi?n nam t?! Th?t ra, ta t? khi thành Ph?t d?n nay dã là vô lu?ng vô biên tram ngàn v?n ?c na-do-tha ki?p... T? d?y tr? di, ta thu?ng tr? trong th? gi?i Sa Bà này thuy?t pháp giáo hóa, cung ? noi khác, trong tram ngàn v?n ?c na-do-tha a-tang-k? cõi, d?y d? l?i ích chúng sanh.... Nhu Lai th?y các chúng sanh ua thích pháp nh?, d?c m?ng, c?u n?ng, nên vì k? ?y nói: ‘Ta xu?t gia không lâu li?n d?c Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác’. Nhung th?t ra t? khi ta thành Ph?t d?n nay dã lâu xa du?ng ?y, ch? vì phuong ti?n giáo hóa chúng sanh cho h? nh?p Ph?t d?o mà nói nhu th?). Ð?i chi?u hai kinh, tin ch?c d?c B?n Su th? hi?n tám tu?ng thành d?o ch? vì tùy thu?n can co c?a chúng sanh trong th? gian, hành phuong ti?n quy?n bi?n khi?n cho kh?p t?t c? d?u du?c d? thoát mà thôi. Th?t ra, d?c Thích Tôn dã thành Ph?t t? r?t lâu.

    “Di Ð?nh Hu? l?c, hàng ph?c ma oán” (Dùng s?c Ð?nh Hu? hàng ph?c ma oán): Câu này cung trích t? b?n Ðu?ng d?ch, là tu?ng hàng ma th? nam. Ma là ti?ng g?i t?t c?a ch? Ph?n “Ma La” (Mara), Hán d?ch là Chu?ng Ng?i vì nó hay gây chu?ng ng?i cho ngu?i tu d?o, cung d?ch là Sát Gi? (k? gi?t chóc) vì làm h?i s? lành c?a ngu?i ta, và cung b?i do nó thu?ng hành phóng d?t, do?n hu? m?ng. Ma La còn d?ch là Ác Gi? (k? ác) vì l?m ái d?c. Có b?n loài ma, ngài T?nh ?nh nói:

    “M?t là Phi?n Não Ma t?c là tham, sân v.v... hay h?i thi?n pháp. Hai là ?m Ma, t?c là thân Ngu ?m ho?i di?t l?n nhau. Ba là T? Ma ho?i du?c m?ng can. B?n là Thiên Ma thích h?y ho?i s? lành c?a ngu?i khác”. Loài ma b? hàng ph?c trong kinh này là Thiên Ma.

    Bà Sa Lu?n (t?c T? Bà Sa Lu?n) chép: “Xua kia, B? Tát ? du?i g?c B? Ð?, d?u dêm ma n? d?n qu?y nhi?u, n?a dêm ma quân cùng d?n b?c não... Trong kho?nh kh?c, [B? Tát] quán sát th?y v?y, li?n nh?p Ð?nh khi?n cho binh chúng c?a ma tan b?i, d?a l?c”.

    Sách Tây V?c Ký cung chép: “Nhóm các th?n chúng, t? ch?nh ma quân, s?p bày quân ngu, kéo d?n b?c bách B? Tát. B? Tát ngay khi ?y nh?p d?i t? d?nh. Binh khí c?a chúng d?u bi?n thành hoa sen, quân ma ho?ng lo?n, th?t b?i, rùng rùng thua ch?y”.

    Các do?n trích d?n trên d?u nói v? d?nh l?c c?a B? Tát.

    L?i nhu Trí Ð? Lu?n chép: “B? Tát do s?c trí hu? d?i phá ma quân” là nói v? hu? l?c c?a B? Tát. Vì v?y, kinh này chép: “Di Ð?nh Hu? l?c, hàng ph?c ma oán” (Dùng s?c Ð?nh Hu? hàng phá ma oán). Ch? “oán” ch? oán gia.

    “Ð?c vi di?u pháp, thành t?i chánh giác”:Hai câu này là tu?ng thành d?o th? sáu.

    “Vi di?u” là nhu kinh Duy Ma nói: Vi di?u th? B? Ð?, chu pháp nan tri c?” (Vi di?u là B? Ð? vì các pháp khó bi?t). B? Ð? là tri ki?n c?a Ph?t, cung chính là Th?t T? Lý Th?, là t? tánh c?a duong nhân. Kinh d?y: Phi th? ng? ngôn phân bi?t chi s? nang tri” (Ch?ng ph?i do ng? ngôn, phân bi?t mà hòng bi?t du?c n?i) nên nói là “vi di?u khó bi?t”“vi di?u th? B? Ð?” (vi di?u là B? Ð?). T?nh ?nh S? cung vi?t: “Lý là di?u pháp, do d?c pháp này nên thành Chánh Giác”. Lý ch? cho Th?t T? Lý Th? nên ý câu này cung gi?ng v?i do?n kinh v?a nêu trên. Thêm n?a, kinh Tru?ng A Hàm nói: “Nhu Lai d?i trí, vi di?u d?c tôn” (Ð?i trí c?a Nhu Lai vi di?u d?c tôn).

    G?p t?t c? các ý trên thì “d?c vi di?u pháp” là kh? h?p v?i Ph?t Trí c?a d?c Th? Tôn, nh?p di?u lý Th?t Tu?ng, ch?ng B? Ð? chánh chân nên thành Chánh Giác. Chánh Giác là Th?t Trí c?a Nhu Lai. Vì v?y, thành Ph?t là thành Chánh Giác.

    “T?i Chánh Giác” là s? giác ng? vô thu?ng c?u cánh viên mãn c?a Ph?t nhu sách Thích Ca Ph? gi?ng: “Ð?c d?o vô thu?ng chánh chân là T?i Chánh Giác”. Sách H?i S? gi?i: “Giác ng? t?t b?c nên nói là thành T?i Chánh Giác”. Thành T?i Chánh Giác là r?t ráo thành Ph?t.

    Câu “thiên nhân quy ngu?ng, th?nh chuy?n pháp luân” và các câu ti?p theo dó là tu?ng th? b?y.

    “Thiên nhân” là nh?ng k? thu?c thiên d?o. “Quy” (?) là quy kính, “ngu?ng” (?) là khâm ngu?ng.

    Trí Ð? Lu?n chép: “Ngay sau khi d?c Thích Ca Van Ph?t thành d?o, trong nam, b?y ngày im l?ng ch?ng thuy?t pháp, t? nh?: ‘Pháp ta r?t sâu, khó hi?u, khó bi?t, h?t th?y chúng sanh b? pháp th? t?c trói bu?c nên ch?ng th? hi?u n?i, chi b?ng ta yên l?ng nh?p ni?m vui Ni?t Bàn’. Ngay khi ?y, các v? B? Tát và Thích Ð? Hoàn Nhân, Ph?m thiên vuong, chu thiên ch?p tay kính l?, th?nh Ph?t vì các chúng sanh chuy?n pháp luân l?n d?u. Khi dó, d?c Ph?t im l?ng nh?n l?i th?nh, d?n r?ng Nai noi thành Ba La N?i chuy?n pháp luân”.

    Kinh Pháp Hoa cung chép: Nhi th?i chu Ph?m vuong c?p chu thiên Ð? Thích, H? Th? t? thiên vuong, c?p Ð?i T? T?i thiên, t?nh chu du thiên chúng, quy?n thu?c bách thiên v?n, cung kính hi?p chu?ng l?, th?nh ngã chuy?n pháp luân” (Khi ?y, các Ph?m vuong, và các tr?i Ð? Thích, H? Th? T? thiên vuong, cùng Ð?i T? T?i thiên và các chúng tr?i khác, quy?n thu?c tram ngàn v?n, cung kính ch?p tay l?, th?nh ta chuy?n pháp luân).

    Ch? “Pháp Luân” ch? giáo pháp c?a Ph?t. Di?n thuy?t giáo pháp c?a Ph?t g?i là Chuy?n Pháp Luân. “Luân” (?) chính là luân b?o (bánh xe báu) c?a Chuy?n Luân Thánh Vuong xoay chuy?n trong t? thiên h?, dè b?p các oán d?ch. Vì v?y, nó thu?ng du?c ví v?i giáo pháp c?a Ph?t: cung luu chuy?n trong h?t th?y chúng sanh gi?i, phá tr? các phi?n não.

    Sách Pháp Hoa Van Cú vi?t: “Chuy?n pháp hóa d? ngu?i khác t? noi tâm Ph?t khi?n cho nó l?t vào tâm ngu?i khác g?i là Chuy?n Pháp Luân”. Su Gia Tu?ng nói: “T? mình dem d?n ngu?i khác nên nói là Chuy?n”. Ngoài ra, sách Thám Huy?n Ký gi?ng ch? “pháp luân” nhu sau:

    “Pháp nghia là Qu? Trì, nói chung có b?n nghia là Giáo, Lý, H?nh, Qu?. Luân là cái du?c thành t?u, cung có b?n nghia:

     1. Viên mãn: Do ch?ng khuy?t gi?m.

    2. Ð?c d?y d?: Do các tu?ng: vành, dùm, cam... d?u d?y d?.

    3. H?u d?ng: Do nghi?n nát các Ho?c chu?ng.

    4. Chuy?n d?ng: Nghia là t? dây t?i kia, t?c là t? Ph?t chuy?n t?i chúng sanh. Cung có nghia là t? kia hu?ng d?n dây, t?c là t? chúng sanh d?t d?n Ph?t qu?”.

    Thu?ng di pháp âm giác chu th? gian” (Thu?ng dùng pháp âm giác ng? các th? gian): T? câu này tr? di, cho d?n tru?c câu “u th? trung h?, nhi hi?n di?t d?” (trong h?ng trung, h? ?y mà hi?n di?t d?) d?u nói v? tu?ng Chuy?n Pháp Luân.

    “Pháp âm” ch? chung t?t c? giáo pháp c?a Nhu Lai ch?ng gi?i h?n trong thanh âm, ngôn ng?. ?y là vì d?c Th? Tôn thuy?t pháp thì vi tr?n nói, ho?c cõi nu?c nói, nói m?t cách m?nh m?, nói không gián do?n, lúc nói là thuy?t pháp, mà lúc im l?ng cung là thuy?t pháp, ch?ng ph?i ch? h?u tình nói mà vô tình cung nói. Vì v?y, ch?ng th? cho r?ng pháp âm ch? thu h?p trong ngôn giáo c?a d?c Th? Tôn.

    Ð?i su La Th?p gi?ng ch? “th? gian” nhu sau: “Th? gian là tam gi?i”, t?c là D?c Gi?i, S?c Gi?i, Vô S?c Gi?i. Ð?c Th? Tôn sau khi nh?n l?i th?nh, c? m?t d?i di?n gi?ng d? các pháp Ð?i, Ti?u, Quy?n, Th?t, Thiên, Viên d? dánh th?c h?t th?y chúng sanh trong tam gi?i, nên nói là: “Thu?ng di pháp âm giác ng? chu th? gian”. Ðây chính là t?ng tu?ng c?a Chuy?n Pháp Luân.

    Câu phá phi?n não thành” (phá thành phi?n não)trích t? b?n Ðu?ng d?ch. Phi?n Não là tham, sân, si v.v... phi?n tâm não thân nên g?i là “phi?n não”. Hon n?a, mu?i th? tham, sân, si, m?n, nghi, thân ki?n, biên ki?n, tà ki?n, ki?n th?, gi?i th? du?c g?i là mu?i phi?n não. Tông Thiên Thai g?i ba th? Ho?c: Ki?n Tu, Tr?n Sa, Vô Minh, là ba phi?n não. Trí Ð? Lu?n chép: “Phi?n não khi?n cho tâm phi?n vì nó gây não lo?n”.

    “Thành” (?) là thành trì. Ph?t di?n di?u pháp phá tan thành luy phi?n não trong thân tâm chúng sanh nên kinh nói: “Phá phi?n não thành”.

    T?nh ?nh S? gi?ng câu ho?i chu d?c ti?m” (ho?i các hào d?c)nhu sau: “Tâm ái d?c sâu th?m khó vu?t du?c nên g?i là Hào, d?y do?n tr? [tâm ái d?c] khi?n cho nó tan nát”.

    Sách Bình Gi?i vi?t: “Ho?i chu d?c ti?m (ho?i các hào d?c) là b? d?c tâm. Ái d?c là g?c các kh?. Dòng d?c sâu r?ng chúng sanh chìm d?m trong ?y khó vu?t qua du?c nên g?i là Hào. Sách T? Uy?n gi?ng: ‘Ti?m (?) là muong nu?c l?n bao quanh thành’. Guom Ph?t pháp ch?t nát tan hào luy d?c”.

    Sách H?i S? gi?ng câu “t?y tr?c c?u ô, hi?n minh thanh b?ch” (r?a s?ch c?u ô, hi?n minh thanh b?ch) nhu sau:

    “Coi ái phi?n não du?ng nhu c?u ô (b?n th?u), Không Hu? tr? du?c [phi?n não] nên cung nhu là ‘t?y tr?c’ (r?a s?ch). Tr? tà hi?n chánh là ‘hi?n minh’. Do gìn gi? pháp thành nên b?o là ‘thanh b?ch’. Vu?t kh?i các h?y báng nên nói là thanh b?ch”.

    Ch? “pháp thành” trong do?n van trên ám ch? Trí Ðo?n Qu? nhu sách H?p Tán vi?t: “Trí do?n qu? g?i là pháp thành”. Gia Tu?ng S? ghi: “Tr? b? mê c?u nên nói là t?y tr?c… Hi?u du?c vô tu?ng là vô l?u minh, vì v?y b?o là thanh b?ch”.

    Sách Bình Gi?i cung vi?t: “R?a s?ch c?u ô, hi?n minh thanh b?ch là d?c tính c?a mua x?i. Mua có kh? nang r?a s?ch b?i nho c?a các v?t, có d?c tính hi?n hi?n cái Th? thanh b?ch. Pháp luân c?a Nhu Lai r?a s?ch b?i nho tr?n lao, khai hi?n t?nh th? s?n có”.

    So v?i hai cách gi?i thích trên dây c?a Gia Tu?ng S? và sách Bình Gi?i thì cách hi?u ch? “thanh b?ch” c?a sách H?p Tán hay hon. T?ng h?p các cách gi?i thích trên thì “thanh b?ch” là Trí Ðo?n Qu?, là vô l?u minh, là t?nh th? v?n có. N?u nhìn theo quan di?m Thi?n môn, “t?y tr?c c?u ô” chính là “h?i thoát can tr?n” (thoát kh?i Can và Tr?n), “hi?n minh thanh b?ch” là “linh quang d?c di?u”. Quy v? T?nh Tông: “Ðô nhi?p l?c can” (cùng nhi?p sáu can) là “t?y tr?c c?u ô”, “t?nh ni?m ti?p n?i” và “t? du?c tâm khai” là “hi?n minh thanh b?ch”. Vì “m?t ti?ng Ph?t hi?u là m?t ti?ng tâm”, Ni?m Ph?t chính là Th? Giác h?p v?i B?n Giác v?y.

    “Ði?u chúng sanh, tuyên di?u lý”: “Ði?u” (?) là di?u hòa. “Chúng sanh” là h?t th?y h?u tình. Tuyên (?) là ch? bày. “Di?u lý” là Lý Th? c?a Th?t Tu?ng, cung chính là “Ph?t tri ki?n” c?a kinh Pháp Hoa. Khai Ph?t tri ki?n, th? Ph?t tri ki?n chính là “tuyên di?u lý” khi?n cho h?t th?y h?u tình ng? Ph?t tri ki?n; nh?p Ph?t tri ki?n là “di?u chúng sanh”. Ði?u hòa dây dàn khi?n nó phát ra dúng âm thanh, di?u hòa chúng sanh khi?n h? kh? h?p Trung Ð?o. Pháp môn T?nh Ð? là tri ki?n Ph?t, trì danh ni?m Ph?t là hòa h?p vào Trung Ð?o.

    “Tr? công d?c, th? phu?c di?n”: “Tr?” (?) là tích ch?a. “Phu?c di?n”: Ru?ng gieo lúa c?a th? gian g?i là “d?o di?n” (??: Ru?ng c?y lúa), dùng ngay hình ?nh ?y làm thí d?, ch? d? chúng sanh gieo phu?c thì g?i là “phu?c di?n”. T?nh ?nh S? vi?t:

    “Tích ch?a nhi?u d?c g?i là ‘tr? công d?c’. Th? hi?n nh?n lãnh v?t cúng du?ng nên g?i là Th? (?). Sanh phu?c thi?n cho d?i nhu ru?ng sanh ra các v?t nên g?i là Phu?c Ði?n”.

    Sách Bình Gi?i vi?t: “Phu?c Ði?n là cúng du?ng Nhu Lai, v?t thí tuy nh? nhung du?c phu?c r?ng l?n; gi?ng nhu ru?ng t?t, tuy gieo ít gi?ng, thâu h?t r?t nhi?u. Kinh B? Ð? B?n Sanh nói: ‘ S? di Ph?t vi phu?c di?n, tr? vô thu?ng công d?c c? dã’ (S? di Ph?t là phu?c di?n là vì ch?a công d?c vô thu?ng)”.

    Các cách gi?i thích trên dây d?u phù h?p ý kinh này. Hon n?a, lu?n Câu Xá nói có b?n th? phu?c di?n:

    - Thú di?n: t?c là súc sanh.

    - Kh? di?n: ngu?i b?n cùng kh?n kh?.

    - Ân di?n nhu cha m? v.v…

    - Ð?c di?n: thánh hi?n trong tam th?a.

    Ð?y là nghia r?ng c?a phu?c di?n.

    “Di chu pháp du?c, c?u li?u tam kh?” (Dùng các pháp du?c, c?u ch?a ba kh?): Chu Ph?t d? sanh theo b?nh cho thu?c. Thu?c ví v?i di?u pháp c?a Nhu Lai, b?nh ví cho chúng sanh t?t kh? nhu kinh Ni?t Bàn nói: “Ð? chúng sanh c?, v? thuy?t vô thu?ng vi di?u pháp” (Vì d? chúng sanh nên nói pháp du?c vi di?u vô thu?ng).

    “Tam kh?” là:

    1. Kh? kh?: Do vi?c kh? x?y d?n nên sanh phi?n não.

    2. Ho?i kh?: Do pháp vui m?t di mà sanh kh? não.

    3. Hành kh?: Hành (?) nghia là d?i chuy?n. Do h?t th?y d?u d?i chuy?n, vô thu?ng nên sanh kh? não.

    Gia Tu?ng S? vi?t: “S? kh? trong tam h?u (t?c là sanh t? trong ba cõi) g?i là tam kh?”. Sách Bình Gi?i cho r?ng l?i gi?i thích c?a su Gia Tu?ng th?a dáng vì tr? di?t cái kh? sanh t? trong ba cõi r?t phù h?p v?i tông ch? c?a T?nh tông.

    Sách Bình Gi?i gi?ng do?n van trên nhu sau: “Nhu Lai d?i y vuong bi?t du?c b?nh, tùy theo b?nh cho thu?c, tr? cái kh? trong ba cõi. B?nh có nhi?u lo?i nên pháp du?c cung nhi?u. Vì v?y, nói là các pháp du?c”.

    “Thang quán d?nh giai” (Lên d?a v? quán d?nh - Câu này trích t? b?n Ðu?ng d?ch): “Giai” (?) là d?a v?. Quán Ð?nh là ? ?n Ð? vào th?i c?, khi qu?c vuong lên ngôi, l?y nu?c b?n bi?n ru?i[35] lên d?nh d?u vua. M?t Giáo cung gi?ng nhu th?, có pháp Quán Ð?nh. Quán Ð?nh có nhi?u lo?i, nói gi?n lu?c thì có hai th?:

    1. K?t Duyên Quán Ð?nh: Ð? hành nhân c?u pháp du?c k?t duyên v?i Ph?t, d?n hành nhân vào dàn, truy?n cho ?n và chân ngôn c?a B?n Tôn[36]. T? d?y tr? di, hành nhân có th? nuong theo l?i d?y, tùy s?c tu t?p. Ðó là K?t Duyên Quán Ð?nh.

    2. Th? Ch?c Quán Ð?nh: Ð? b?c tích ch?a công h?nh dúng pháp du?c phép truy?n th? bí pháp, nên làm pháp Quán Ð?nh. Ðu?c quán d?nh xong, ngu?i ?y kham làm th?y d?y, làm b?c A Xà Lê trong M?t pháp. Ð?y là Th? Ch?c (ho?c truy?n giáo) Quán Ð?nh.

    Ðó ch? là phân chia m?t cách d?i lu?c. N?u bàn t? m? thì v?i hai lo?i Quán Ð?nh v?a nói trên, l?i có b?n cách Quán Ð?nh thu?ng du?c s? d?ng:

    1. Bình quán: Ðu?c tùy ý tu t?p cách sanh kh?i theo th? l?p.

    2. M?t quán: Ðu?c tùy ý tu t?p v? các khí m?ch, minh di?m[37].

    3. Hu? quán: Ðu?c t? t?i tu trì B? Ð? tâm quy?t.

    4. Ð?i Th? ?n quán: Ðu?c t? t?i tu trì pháp môn Ð?i Th? ?n (Mahamudra).

    M?t Giáo d?t n?ng v?n d? truy?n th?a: Chua qua Quán Ð?nh ch?ng du?c t? ti?n tu t?p; các nghi qu?, kinh di?n cung ch?ng du?c t? ti?n d?c.

    Ngoài ra, Quán Ð?nh còn phân bi?t gi?a So V? và H?u V? nhu quy?n th? mu?i lam Ð?i Nh?t Kinh S? gi?ng:

    “Ví nhu dòng Sát-l?i trong th? gian mu?n k? t?c ngôi v? d? dòng vua ch?ng d?t, ph?i quán d?nh cho dích t?: L?y nu?c b?n bi?n d?ng vào b?n cái bình báu... gi?i lên d?u Thái T?. Gi?i nu?c ?y xong, l?n ti?ng xu?ng ba l?n: ‘M?i ngu?i nên bi?t: ‘Thái T? dã nh?n lãnh d?a v? xong. T? nay tr? di, v?i t?t c? m?nh l?nh c?a Ngài d?u ph?i ph?ng hành’. Nay d?ng Nhu Lai Pháp Vuong cung gi?ng nhu v?y, mu?n cho dòng Ph?t ch?ng do?n, nên dùng cam l? pháp th?y ru?i lên d?nh Ph?t t?... T? dây tr? di, h?t th?y thánh chúng d?u ph?i kính ngu?ng, cung ph?i bi?t r?ng ngu?i này r?t ráo ch?ng thoái th?t vô thu?ng B? Ð?, quy?t d?nh k? t?c d?a v? Pháp Vuong c?a Nhu Lai”.

    Cách gi?i thích trong do?n s? van trên dây là xét theo hành nhân thu?c So V?.

    Còn v?i h?ng H?u V? thì nhu sách Bí M?t Ký gi?ng: “B? Tát t? So Ð?a d?n Ð?ng Giác lúc g?n d?t qu? Ph?t c?u cánh, chu Ph?t dùng nu?c d?i bi quán d?nh, t? h?nh li?n viên mãn, ch?ng d?c Ph?t qu? là nghia c?a ch? Ð?nh”.

    Quy?n b?y c?a sách Bí T?ng Ký Sao vi?t: “Quán nghia là d?i bi h? ni?m. Ð?nh nghia là Ph?t qu? cao t?t nh?t. Chu Ph?t h? ni?m làm cho tr? noi Ph?t d?nh d?u g?i là Quán Ð?nh”.

    Nay kinh này chép: “Thang Quán Ð?nh giai” (Lên d?a v? Quán Ð?nh), n?u xét v? các b?c Ð?i Si trong h?i thì là H?u V?, còn v? phía chúng sanh du?c d?y d? thì ngu?i du?c Quán Ð?nh là So V?.

    “Th? B? Ð? ký”: Th? (?) nghia là trao cho. Ký (?) là ghi bi?t, cung có nghia là huy?n ký. Ph?t d?i v?i chúng sanh dã phát d?i tâm trao l?i huy?n ký “tuong lai quy?t d?nh thành Ph?t” thì g?i là “th? ký”.

    Ngài C?nh Hung b?o: “Ð?c thánh nói duong qu? (qu? trong tuong lai) khi?n cho bi?t du?c nhân l?i (cái l?i do tu nhân) thì g?i là th? ký”. Nghia là: Ð?c Ph?t tiên doán tuong lai s? thành qu? Ph?t khi?n cho hành nhân ngay khi ?y bi?t du?c cái l?i c?a vi?c tu nhân c?a chính mình, làm cho hành nhân bi?t du?c r?ng cái nhân B? Ð? hi?n t?i quy?t d?nh tr? thành cái qu? thành Ph?t, nên g?i là Th? Ký.

    Ý c?a câu “th? B? Ð? ký” trong kinh là các b?c Ð?i Si trong h?i d?u du?c th? ký quy?t d?nh s? thành Ph?t. L?i còn hàm ý: Các v? Ð?i Si này r?ng vì chúng sanh th? ký thành Ph?t.

    “V? giáo B? Tát, tác A Xà Lê, thu?ng t?p tuong ?ng vô biên chu h?nh” (Vì d?y B? Tát mà làm A Xà Lê, thu?ng tu t?p vô biên các h?nh tuong ?ng): A Xà Lê (Acarya) d?ch là Giáo Th?, cung d?ch là Qu? Ph?m Su, là b?c khuôn phép v? chánh h?nh, là ti?ng tôn xung b?c mô ph?m cho chúng Tang, thu?ng dùng d? ch? b?c d?y d? pháp lành.

    Trong kinh này, n?u nói theo ý câu “thang Quán Ð?nh giai” (lên d?a v? Quán Ð?nh) thì A Xà Lê là b?c A Xà Lê ch? d?y chân ngôn, cung g?i là “Kim Cang A Xà Lê” do v? này k? t?c d?a v? t? su Kim Cang Tát Ð?a. A Xà Lê là ti?ng tôn xung b?c truy?n pháp Quán Ð?nh.

    “Tuong ?ng” nghia là kh? h?p, nhu: Tam m?t tuong ?ng, c?nh trí tuong ?ng v.v... M?t Tông l?y ý ch? “tam m?t tuong ?ng” làm di?u c?t lõi ngõ h?u ba nghi?p thân, kh?u, ý c?a chúng sanh mau chóng kh? h?p v?i tam m?t c?a Nhu Lai, cho nên thành Ph?t ngay noi thân này. Vì v?y, M?t Tông còn g?i là Tuong ?ng Tông.

    Câu này và câu “thang Quán Ð?nh giai” (lên d?a v? Quán Ð?nh) ? trên bi?u th? sâu xa ý ch? “T?nh, M?t ch?ng hai”, ng? ý: Các Ð?i Si trong h?i do ho?ng truy?n M?t th?a, do d?y d? các B? Tát thành Kim Cang A Xà Lê nên b?n thân luôn luôn tu t?p vô lu?ng vô biên h?nh tuong ?ng.

    “Thành th?c B? Tát vô biên thi?n can, vô lu?ng chu Ph?t hàm c?ng h? ni?m” (Thành th?c B? Tát vô biên thi?n can. Vô lu?ng chu Ph?t d?u cùng h? ni?m): Thi?n can là s? lành noi ba nghi?p thân, mi?ng, ý. V?ng ch?c ch?ng th? lay d?ng n?i thì g?i là Can. Thêm n?a, s? lành sanh ra di?u qu?, sanh ra các di?u lành khác nên g?i là Can.

    “H? ni?m” là gi? gìn, ?c ni?m. Sách H?i S? gi?ng: “H? (?) là che ch?, gìn gi?. Ni?m (?) là nghi nh?”. T?nh ?nh S? gi?ng: “Gi? gìn (h?) khi?n cho lìa ác, ni?m khi?n cho tang tru?ng thêm lên”. Vì v?y, hai câu trên là l?i khen ng?i chung các v? Ð?i Si trong h?i tuân tu Ph? Hi?n d?c, khi?n cho các B? Tát d?u thành th?c vô biên thi?n can. Do dó, chu Ph?t d?u cùng h? ni?m.

    Chánh kinh:  

    ?????????????,????,????,?????????,?????????,?????????,?????????,?????????,?????????????,???????????????,?????

    Chu Ph?t sát trung, giai nang th? hi?n. Thí thi?n huy?n su, hi?n chúng d? tu?ng. U b? tu?ng trung, th?c vô kh? d?c. Th? chu B? Tát, di?c ph?c nhu th?, thông chu pháp tánh, d?t chúng sanh tu?ng, cúng du?ng chu Ph?t, khai d?o qu?n sanh, hóa hi?n k? thân, do nhu di?n quang, li?t ma ki?n võng, gi?i chu tri?n phu?c, vi?n siêu Thanh Van, Bích Chi Ph?t d?a, nh?p Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n pháp môn, thi?n l?p phuong ti?n, hi?n th? tam th?a.

    Trong các cõi Ph?t d?u có th? th? hi?n ví nhu huy?n su gi?i hi?n các tu?ng l?. Trong các tu?ng ?y, th?t không có gì d? du?c. Các v? B? Tát này cung l?i nhu th?: Thông các pháp tánh, d?t chúng sanh tu?ng, cúng du?ng chu Ph?t, ch? d?y qu?n sanh, hóa hi?n thân mình t?a nhu ánh ch?p, xé rách lu?i Ki?n Ho?c c?a ma, c?i các trói bu?c, vu?t xa d?a v? Thanh Van, Bích Chi Ph?t, nh?p pháp môn Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n, khéo l?p phuong ti?n hi?n th? tam th?a.

    Gi?i:

    Ðo?n kinh van trên ti?p t?c nói v? tu?ng th? b?y: Chuy?n pháp luân. Tên c?a ph?m này là Ð?c Tuân Ph? Hi?n th?t phù h?p v?i ý nghia Ph? Hi?n B? Tát du?c k? làm Thu?ng Th?. Kinh này là Viên Giáo, t? qu? kh?i nhân, nên k? ngay sau ngài Ph? Hi?n là Van Thù. Ph? Hi?n tu?ng trung cho H?nh, Van Thù tu?ng trung cho Trí.

    Không có trí thì ch?ng th? kh?i h?nh nên l?i ph?i k? rõ tên ngài Van Thù, dúng nhu sách Vô Lu?ng Th? Kinh Kh?i Tín Lu?n nh?n d?nh:

    Ch?ng qua kh?i n?i bi?n trí Van Thù thì khó nh?p Ph? Hi?n h?nh môn vì ch?ng bi?t rõ: M?t ni?m viên d?n, bình d?ng chánh tánh, phàm l?n thánh cùng có, không sai khác chút nào. Do ch?ng hi?u rõ nên t?t c? h?nh nguy?n d?u ch?ng d?y d?. Vì sao v?y? Do t? bên ngoài tâm mà kh?i tu nên thành h?u l?u. Do vô biên công d?c ch?ng ngoài t? tâm, tùy thu?n Chân Nhu tu h?t th?y pháp thì d?y d? du?c vô biên công d?c”.

    Vì v?y, t? câu “chu Ph?t sát trung, giai nang th? hi?n” (trong các cõi Ph?t, d?u có th? th? hi?n) tr? di là nói v? trí d?c c?a Van Thù, ch?ng h?n nhu nh?ng câu “thí thi?n huy?n su, hi?n chúng d? tu?ng. U b? tu?ng trung, th?c vô kh? d?c” (ví nhu huy?n su gi?i hi?n các tu?ng l?. Trong các tu?ng ?y, th?t không có gì d? du?c) v.v… d?u bi?u th? ý nghia: T? Van Thù di?u trí tu t?p viên mãn h?nh Ph? Hi?n thù th?ng.

    Tám câu t? ch? “chu Ph?t sát trung” (trong các cõi Ph?t) tr? di d?u hi?n th? trí d?c c?a các B? Tát trong h?i. Câu “chu Ph?t sát trung, giai nang th? hi?n” (trong các cõi Ph?t d?u có th? th? hi?n - Câu này trích t? b?n Ðu?ng d?ch) bi?u th? ph?m d?c Ph? Môn th? hi?n c?a các Ð?i Si: Ch?ng ch? riêng trong cõi nu?c này th? hi?n tám tu?ng mà còn ? trong mu?i phuong th? gi?i hi?n tr?n tám tu?ng.

     “Huy?n su” là thí d?, Trí Ð? Lu?n nói: “Phuong Tây có nhà huy?n thu?t có th? hóa hi?n h?t th?y cung di?n, thành quách, nhà vi?n, th?t khan thành th?, bi?n dai thành r?n... các th? bi?n hi?n”. Vì v?y, kinh này mu?n tài huy?n hóa c?a nhà ?o thu?t d? ví cho Ð?i Si ph? môn th? hi?n. Do dó, kinh chép: “Thí thi?n huy?n su, hi?n chúng d? tu?ng” (Ví nhu huy?n su gi?i, hi?n các tu?ng l?).

    R?i nói: U b? tu?ng trung, th?c vô kh? d?c” (Trong các tu?ng ?y, th?t không có gì d? du?c - Câu này trích t? b?n Ðu?ng d?ch) vì th?t s? bi?t [các tu?ng ?y] là huy?n nên v?i huy?n ch?ng mê, nhu trong kinh B?o Tích, H?c Huy?n Thái T? nói k? khen ng?i Ph?t r?ng: “Nhu huy?n su huy?n hóa, u huy?n b?t mê, di tri huy?n hu c?, Ph?t quán th? di?c nhiên” (Nhu huy?n su huy?n hóa, t? ch?ng mê noi huy?n, vì bi?t huy?n hu v?ng, Ph?t xem d?i cung th?).

    Ðây cung chính là nhu kinh Viên Giác d?y: Tri huy?n t?c ly, ly huy?n t?c giác” (Bi?t huy?n li?n lìa, lìa huy?n chính là Giác). Vì v?y, d?i v?i huy?n tu?ng ch?ng ch?p, ch?ng d?c. Kinh van nhi?u l?n khen ng?i t? m? Th?t Ð?c và Quy?n Ð?c c?a Ð?i Si: “Giai nang th? hi?n” (Ð?u có th? th? hi?n) là Quy?n Ð?c, “th?c b?t kh? d?c” (th?t ch?ng th? du?c) là Th?t Ð?c. Các Ð?i Si trong h?i d?u tr?n v?n hai d?c Quy?n, Th?t này nên nói r?ng: “B? chu B? Tát di?c ph?c nhu th?” (Các B? Tát ?y cung l?i gi?ng nhu th?).

    “Thông chu pháp tánh, d?t chúng sanh tu?ng”: Pháp Tánh cung g?i là Th?t Tu?ng, Pháp Gi?i, Ni?t Bàn, Th?t T? v.v... “Tánh” là Th?. T? th? c?a h?t th?y pháp g?i là “pháp tánh” nhu Kh?i Tín Lu?n Nghia Ký gi?ng: “Pháp tánh nghia là hi?u rõ chân th? này ph? bi?n... thông v?i h?t th?y pháp làm tánh”.

    L?i n?a, sách Duy Th?c Thu?t Ký gi?ng: “Tánh là Th?. Th? c?a h?t th?y pháp g?i là pháp tánh”. Sách Ð?i Th?a Nghia Chuong, quy?n m?t, cung vi?t: “Th? tánh c?a pháp g?i là pháp tánh”.

    Vì v?y, pháp tánh là Th? c?a v?n pháp, dù trong pháp nhi?m hay t?nh, dù noi h?u tình hay noi vô tình, tánh c?a nó ch?ng h? bi?n d?i nên g?i là Pháp Tánh.

    L?i n?a, Pháp Tánh chính là Chân Nhu, cung chính là Th?t Tu?ng. Quy?n th? nam c?a b? Gia Tu?ng Pháp Hoa S? vi?t: “Pháp tánh chính là Th?t Tu?ng, tam th?a d?c d?o không ai ch?ng do nó”.

    Quy?n m?t sách Ch? Quán cung chép: “Pháp tánh g?i là Th?t Tu?ng, còn ch?ng ph?i là c?nh gi?i c?a Nh? Th?a, hu?ng h? phàm phu”.

    Hoa Nghiêm Tông cho r?ng Chân Nhu có hai nghia là b?t bi?n và tùy duyên. V? m?t tùy duyên, do nó t?o ra h?t th?y các pháp nên g?i Chân Nhu là pháp tánh. L?i do ch?ng b?t bi?n nên tuy tùy duyên t?o ra nhi?m hay t?nh, h?u tình hay vô tình v?n pháp mà Chân Nhu ch?ng d?i, ch?ng bi?n. Ví d?: Nu?c bi?n thành sóng mà ch?ng bi?n m?t tánh nu?c. Pháp tánh Chân Nhu thu?n thi?n ch?ng nhi?m, ch? do duyên mà có nhi?m hay t?nh, nhung pháp b? bi?n d?i thì l?i có nhi?m hay t?nh khác bi?t.

    Sách H?i S? l?i vi?t: “B? Tát có hai th? trí làm can b?n cho h?t th?y h?nh tu. Nh?ng gì là hai?

    - M?t là Nhu Lý Trí chi?u soi b?n tánh các pháp ch?ng m?t, ch?ng khác, ch?ng sanh, ch?ng di?t thì g?i là thông các pháp tánh.

    - Hai là Nhu Lu?ng Trí chi?u soi tu?ng khác bi?t c?a chúng sanh, mê, ng?, phàm, thánh d?u khác. Ðây g?i là d?t chúng sanh tu?ng”.

    Nhu v?y, “thông chu pháp tánh” là Can B?n trí, “d?t chúng sanh tu?ng” là Sai Bi?t trí.

    “Cúng du?ng chu Ph?t”: Cúng du?ng có hai lo?i:

    - M?t là tài cúng du?ng: Cúng du?ng huong hoa th?c an, tài v?t....

    - Hai là pháp cúng du?ng: Ðúng nhu l?i d?y tu hành, l?i ích chúng sanh.

    L?i có ba lo?i cúng du?ng:

    1. L?i cúng du?ng: Dùng huong, hoa, th?c an v.v..

    2. Kính cúng du?ng: Khen ng?i, cung kính

    3. H?nh cúng du?ng: Th? trì, tu hành di?u pháp.

    Sách Bình Gi?i vi?t: “Có th? di qua vô lu?ng cõi Ph?t, kh?i lên cúng du?ng nhi?u nhu mây nên b?o là cúng du?ng chu Ph?t”.

    “Khai d?o qu?n sanh” là nhu kinh Duy Ma chép: Tuy tri chu Ph?t qu?c c?p chúng sanh không, nhi thu?ng tu T?nh Ð?, giáo hóa chúng sanh” (Tuy bi?t các cõi Ph?t và chúng sanh là không mà thu?ng tu T?nh Ð? giáo hóa chúng sanh)thì g?i “khai d?o qu?n sanh”.

    “Hóa hi?n k? thân, do nhu di?n quang” (Hóa hi?n thân mình ví nhu ánh ch?p): Duy Th?c Lu?n quy?n mu?i chép: “Th?n l?c khó nghi lu?ng nên có th? hóa hi?n”. Các Ð?i Si nh?m d? chúng sanh, hóa hi?n các th? thân hình, hành d?ng nhanh chóng gi?ng nhu ánh ch?p, d?n kh?p mu?i phuong cõi nu?c, trên cúng du?ng, du?i hóa d?, bình d?ng ph? chi?u; cung ch?ng phân bi?t: uu, li?t, thân, so, v?t, ngã, kia, dây...

    Sách H?i S? chép: “Ánh ch?p g?m b?n ý nghia: M?t là r?t nhanh chóng, hai là phá t?i tam, ba là ch?ng tr?, b?n là ch?ng phân bi?t. B? Tát trong m?t ni?m, m?t th?i, d?n kh?p t?t c? mu?i phuong th? gi?i, trên cúng du?ng chu Ph?t, du?i l?i ích qu?n sanh, ch?ng có tu?ng xu?t nh?p, tru?c sau l? làng nhu ánh ch?p. B? Tát có th? chi?u các Ph?t h?i, phá t?i tam cho chúng sanh nhu ánh ch?p tr? t?i. B? Tát hi?n ra vô lu?ng thân ?ng hi?n trong các cõi nu?c nhi?u nhu vi tr?n, ch?ng có tr? x?, ch?ng có d?u v?t nhu ánh ch?p nháng trên không, ch?ng bi?t t? dâu d?n, di, cung không có d?u tích nh?t d?nh. B? Tát bình d?ng, không có phân bi?t tru?c, sau, dây, kia... nhu ánh ch?p soi sáng m?i v?t ch?ng phân bi?t tru?c, sau, dây, kia”. (Ðo?n trên dây nói trong m?t ni?m B? Tát d?n kh?p mu?i phuong, nên s? th?n t?i ?y nhanh hon t?c d? ánh sáng vô lu?ng ?c l?n).

    “Li?t ma ki?n võng” (Xé lu?i Ki?n Ho?c c?a ma): “Li?t” (?: xé) là phá ho?i. Ma thì nhu Trí Ð? Lu?n gi?ng: “Ðo?t hu? m?ng, ho?i d?o pháp và g?c lành công d?c nên g?i là Ma”.

    “Ki?n” (?) là suy nghi, tìm c?u, quy?t d?nh v.v… bao hàm c? chánh l?n tà. Sách Ch? Quán, quy?n nam vi?t: “H?t th?y phàm phu chua d?t thánh d?o h? kh?i lên m?t ni?m nh? nhi?m thì d?u là Ki?n”. Sách Ð?i Th?a Nghia Chuong, quy?n nam l?i gi?ng: “Suy c?u g?i là Ki?n”. Trên dây là nghia r?ng: Phàm có suy nghi, so sánh, phân bi?t, suy c?u v.v... d?u g?i là Ki?n.

    Sách Ch? Quán, quy?n mu?i l?i vi?t: “Có tri gi?i quy?t d?nh thì g?i là Ki?n”, nghia này khá h?p vì ch? xét t?i tri gi?i có tánh quy?t d?nh. Ki?n có chánh, tà, các lo?i ki?n: h?u, vô, t?m, thu?ng... d?u là tà ki?n.

    “Ma ki?n võng” (Lu?i Ki?n Ho?c c?a ma) là tà ki?n b?i b?i dan r?i vào nhau khi?n ngu?i khó thoát ly, gi?ng nhu lu?i r?p nên g?i là “tà ki?n võng” (lu?i tà ki?n). Kinh Hoa Nghiêm d?y: Ngã m?n khái quán, ki?n võng tang tru?ng” (N m?n tu?i t?m, lu?i ki?n tang tru?ng).

    Trí Ð? Lu?n, quy?n mu?i m?t cung vi?t: “Vào trong lu?i tà ki?n, phi?n não phá chánh trí”.

    “Ma ki?n võng” (Lu?i Ki?n Ho?c c?a ma) chính là lu?i tà ki?n. Trí Ð? Lu?n, quy?n tám vi?t: “H?u ni?m d?a lu?i ma, vô ni?m thì thoát du?c” cho th?y: Kh?i tâm d?ng ni?m d?u d?a lu?i ma, ch? có t?nh ni?m n?i ti?p, vô ni?m mà ni?m m?i xu?t ly du?c.

    “Gi?i chu tri?n phu?c” (C?i các tri?n phu?c): Tri?n (?) là v?n vít. Phu?c (?) là trói bu?c.

    Theo d?i su C?nh Hung, “tri?n phu?c chính là tám tri?n ba phu?c” (Các v? khác da s? cho r?ng có mu?i Tri?n, b?n Phu?c. ? dây, tôi theo thuy?t c?a su C?nh Hung). Tám Tri?n là: vô tàm, vô quý, ganh ghét, keo ki?t, làm vi?c ác, ham ng?, lao chao, hôn tr?m. Ba Phu?c là tham, sân, si.

    T?nh ?nh S? vi?t: “Cung có th? hi?u r?ng các Phi?n Não K?t g?i chung là Tri?n Phu?c. B? Tát d?y ngu?i do?n lìa chúng thì b?o là Gi?i (c?i g?)”. Hai câu trên dây ý nói các B? Tát trong h?i do “thông chu pháp tánh, d?t chúng sanh tu?ng”, d?y d? Can B?n Trí và Sai Bi?t Trí nên có th? vì chúng sanh phá lu?i ma ki?n khi?n h? lìa b? tà nghi?p, có th? vì h?u tình gi?i tr? các tri?n phu?c cho h? du?c thoát phi?n não.

    Vi?n siêu Thanh Van, Bích Chi Ph?t d?a, nh?p Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n pháp môn” (Vu?t xa d?a v? Thanh Van, Bích Chi Ph?t, nh?p pháp môn Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n - Câu này th?y trong b?n Ðu?ng d?ch): Hai câu này l?i khen ng?i Th?t Ð?c c?a các v? Ð?i Si trong h?i: S? giác (nh?ng di?u các ngài giác ng?) thù th?ng vu?t xa d?a v? Thanh Van, Bích Chi Ph?t.

    “Thanh Van”(Sravaka) là d? t? theo pháp Ti?u Th?a c?a Ph?t, nghe giáo pháp c?a Ph?t ng? lý T? Ð?, do?n hai ho?c Ki?n và Tu, thoát kh?i ph?n do?n sanh t?[38] nh?p Ni?t Bàn. T?nh ?nh S? nói: “Ngôn giáo c?a d?c Ph?t thuy?t g?i là Thanh. Nghe ti?ng gi?i ng? nên g?i là Thanh Van”.

    “Bích Chi Ph?t”(Pratyekabuddha): Bích Chi (Pratyeka)là ti?ng Ph?n, Hán d?ch là Nhân Duyên. Ph?t (Buddha) nghia là Giác. Vì v?y, c?u d?ch Bích Chi Ph?t là Duyên Giác, tân d?ch là Ð?c Giác. Theo Ð?i Th?a Nghia Chuong, Duyên Giác có hai cách hi?u:

    - M?t là quán mu?i hai nhân duyên, do?n Ho?c ch?ng Chân, t? duyên mà giác ng? nên g?i là Duyên Giác.

    - Hai là do các duyên s? tu?ng c?a ngo?i gi?i nhu gió th?i cây d?ng v.v... mà du?c giác ng? nên b?o là Duyên Giác.

    Tông Thiên Thai l?i phân chia hai danh t? này nhu sau:

    - Ra d?i g?p nh?m lúc Ph?t xu?t hi?n, quán mu?i hai nhân duyên du?c giác ng? là Duyên Giác.

    - Ra d?i nh?m lúc không có Ph?t, th?y ngo?i duyên: gió th?i cây d?ng, lá r?ng, hoa bay… mà thành d?o thì là Ð?c Giác.

    Hai th?a Thanh Van, Bích Chi Ph?t nói trên d?u là b?c h? can trong hàng d? t? Ph?t.

    Nay các Ð?i Si dây vu?t xa hon b?n h? nhu sách Bình Gi?i nói: “Nh? Th?a tuy d?c ba Không môn, nhung chìm d?m noi Thiên Không. B? Tát ch?ng gi?ng nhu v?y, th?u d?t lu?i huy?n, d?c pháp bình d?ng. Vì v?y, tuy tr? ba Không môn mà ch?ng tr? vô vi, cho nên d?u làm Thanh Van, làm Duyên Giác l?i siêu vi?t d?a v? Thanh Van, Duyên Giác”.

    Hon n?a, kinh Ð?i B?o Tích, pháp h?i Thi?n Ð?c Thiên T? có chép:

    Di Thanh Van pháp giáo hóa chúng sanh, c? ngã th? Thanh Van. Di Bích Chi Ph?t pháp hóa ích chúng sanh, c? ngã th? Bích Chi Ph?t dã. Di d?i bi pháp giáo hóa chúng sanh, c? ngã th? B? Tát. U nh?t thi?t pháp d?c gi?i thoát, nh?t thi?t vô ng?i c?, tùng s? hóa chúng sanh, ho?c di Thanh Van pháp hóa ích, ho?c di Bích Chi Ph?t pháp hóa ích, ho?c di B? Tát pháp hóa ích. C? ngã th? Thanh Van, ngã th? Duyên Giác, ngã th? B? Tát dã” (Dùng pháp Thanh Van giáo hóa chúng sanh nên ta là Thanh Van. Dùng pháp Bích Chi Ph?t giáo hóa, t?o l?i ích cho chúng sanh nên ta là Bích Chi Ph?t. Dùng pháp d?i bi giáo hóa chúng sanh nên ta là B? Tát. Trong h?t th?y pháp du?c gi?i thoát vì h?t th?y vô ng?i. Ð?i v?i chúng sanh du?c ta hóa d?, ho?c dùng pháp Thanh Van giáo hóa d? làm l?i ích, ho?c dùng pháp Bích Chi Ph?t giáo hóa d? làm l?i ích, ho?c dùng pháp B? Tát giáo hóa d? làm l?i ích, nên ta là Thanh Van, ta là Duyên Giác, ta là B? Tát).

    Câu này nói d?n phuong ti?n khéo léo c?a các Ð?i Si: Tùy co d? sanh th? hi?n làm Nh? Th?a, ch?ng b? hình tu?ng Thanh Van, Bích Chi Ph?t nên b?o là “vi?n siêu” (vu?t xa). Ch? Ð?a trong chánh kinh là d?a v?, là c?nh gi?i.

    Ch? “Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n” du?c T?nh ?nh S? gi?ng nhu sau: “Chúng sanh và pháp d?u không có t? tánh nên g?i là Không. Cho d?n nhân duyên cung ch?ng có tu?ng nên b?o là Vô Tu?ng. Do vu?t kh?i cái b? l?y (s? th?), xa lìa tâm ch?p l?y nên b?o là Vô Nguy?n”.

    Trí Ð? Lu?n l?i nói: “Vô Nguy?n nên ch?ng t?o nghi?p sanh t?, nên cung g?i là Vô Tác”.

    L?i vi?t: “Quán các pháp không g?i là Không. Trong cái Không dó ch?ng th? gi? l?y tu?ng, ngay khi ?y, chuy?n du?c cái Không nên g?i là Vô Tu?ng. Trong Vô Tu?ng, ch?ng có th? gì du?c làm ra d? sanh trong tam gi?i nên ngay khi ?y chuy?n du?c Vô Tu?ng nên g?i là Vô Tác (t?c là Vô Nguy?n).

    Ví nhu cái thành có ba c?a, m?t thân ngu?i ch?ng th? cùng lúc vào du?c ba c?a. N?u mu?n vào thành, ph?i theo m?t c?a mà vào. Th?t tu?ng c?a các pháp là Ni?t Bàn thành. Thành có ba c?a: Không, Vô Tu?ng, Vô Tác.

    N?u ngu?i theo c?a Không mà vào, ch?ng th?y là Không, cung ch?ng ch?p tu?ng, thì ngu?i ?y ngay khi dó dã xong vi?c, ch?ng c?n d?n hai c?a kia n?a.

    N?u ai vào c?a Không l?i ch?p tu?ng cho r?ng mình d?c cái Không ?y, cho nên ngu?i ?y ch?ng qua n?i kh?i c?a, du?ng thông hóa ngh?n. N?u tr? du?c tu?ng Không thì theo c?a Vô Tu?ng mà vào.

    N?u tâm ch?p tru?c tu?ng Vô Tu?ng sanh hí lu?n thì d? tr? tu?ng Vô Tu?ng, ph?i vào c?a Vô Tác”.

    Ý nói: Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n ví nhu ba cái c?a. Do pháp môn này kh? nh?p thành Ni?t Bàn Th?t Tu?ng c?a các pháp. N?u ai t? c?a Không di vào nhung ch?ng th?y Không tu?ng li?n vào th?ng ngay tòa thành Ni?t Bàn. N?u th?y có tu?ng Không thì ch?ng th? vào n?i. N?u tr? du?c tu?ng Không thì li?n có th? theo c?a Vô Tu?ng mà vào. N?u nhu ch?p “tu?ng c?a Vô Tu?ng th?t s? là tu?ng c?a Vô Tu?ng” thì cung ch?ng th? vào du?c. Ð? tr? tu?ng Vô Tu?ng này, c?n ph?i t? c?a Vô Tác (t?c là Vô Nguy?n) vào th?ng trong thành. Vì v?y, kinh d?y: “Nh?p Không, Vô Tu?ng, Vô Nguy?n pháp môn”.

    “Thi?n l?p phuong ti?n, hi?n th? tam th?a” (Khéo l?p phuong ti?n, hi?n th? tam th?a): Phuong là phuong pháp, Ti?n là ti?n d?ng. Sách Pháp Hoa Van Cú gi?ng: “Phuong là phuong pháp, Ti?n là dùng”. Sách Pháp Hoa Huy?n Tán ghi: “T?o tác, th?c hành thì là Phuong. Khéo thích ?ng can co là Ti?n”.

    Sách Pháp Hoa Nghia S? vi?t: “Phuong ti?n là tên khác c?a thi?n x?o. Thi?n x?o là công d?ng c?a trí”.

    Kinh Ð?i T?p d?y: Nang di?u chúng sanh t?t linh thú hu?ng A N?u Ða La Tam Mi?u Tam B? Ð?, th? danh phuong ti?n” (Có th? di?u ph?c chúng sanh khi?n cho h? quy hu?ng Vô Thu?ng Chánh Ð?ng Chánh Giác thì g?i là Phuong Ti?n).

    H?i S? cung nói: “Kinh Ni?t Bàn chép: ‘Trí d? B? Tát m?u, phuong ti?n di vi ph?’ (Bát Nhã Ba La M?t là m? c?a B? Tát, Phuong Ti?n là cha). Hi?u th?u su?t Không, Vô Tu?ng là d?i trí. Tùy nghi s?p bày, thi hành là phuong ti?n. Phuong ti?n có hai th?: M?t là hi?u sâu Không mà ch?ng ch?p tu?ng th? ch?ng. Hai là do lý Th?t Tu?ng th?m sâu không ai tin nh?n n?i nên ph?i dùng phuong ti?n d? d?n qu?n sanh khi?n cho h? giác ng? d?n d?n. Ð?c ?y r?ng l?n ch? có B?t Nh? Th?a (t?c là không thu?c hàng Nh? Th?a) m?i làm n?i. Vì th?, b?o là khéo l?p”.

    Ch? Th?a (?) trong “tam th?a” là c? xe. Sách T? Giáo Nghi T?p Chú gi?ng: “Th?a có nghia là chuyên ch?, ch? ra kh?i tam gi?i tr? v? Ni?t Bàn”. Hon n?a, Th?a ví nhu công c? chuyên ch? khi?n cho ngu?i ng? trên th?a (c? xe) ?y d?u d?t t?i qu? d?a.

    Kinh Pháp Hoa dùng ba lo?i xe dê, nai và trâu d? ví cho ba th?a Ti?u, Trung, Ð?i. Ti?u là Thanh Van Th?a. Trung là Duyên Giác Th?a. Ð?i là B? Tát Th?a. Ph?m Thí D? kinh Pháp Hoa chép:

    Nhu Lai h?u vô lu?ng trí hu?, l?c vô s? úy, chu pháp chi t?ng. Nang d? nh?t thi?t chúng sanh d?i th?a chi pháp, d?n b?t t?n nang th?. Xá L?i Ph?t! Di th? nhân duyên, duong tri chu Ph?t phuong ti?n l?c c?, u nh?t Ph?t th?a, phân bi?t thuy?t tam” (Nhu Lai có vô lu?ng trí hu?, l?c, vô s? úy, các pháp t?ng, có th? ban cho h?t th?y chúng sanh pháp Ð?i Th?a (ch? cho nh?t Ph?t th?a), nhung h? ch?ng th? lãnh nh?n h?t n?i. Này Xá L?i Ph?t! B?i nhân duyên dó, ph?i bi?t r?ng: Chu Ph?t do s?c phuong ti?n nên noi m?t Ph?t th?a phân bi?t thành ba).

    Sách Pháp Hoa Van Cú cung nói: “Phuong ti?n là c?a... Th? nh?p du?c chân th?t, hi?n l? du?c chân th?t toàn là do công c?a phuong ti?n. Theo cách gi?i thích này, Ti?u Th?a là cái c?a d? vào du?c Ð?i Th?a nên Ti?u Th?a du?c g?i là giáo pháp phuong ti?n. Hon n?a, tam th?a thông v?i Nh?t Th?a nên tam th?a cung g?i là Phuong Ti?n Giáo”.

    Nh?ng do?n kinh, lu?n trên th?t dã t? rõ du?c y?u ch? “thi?n l?p phuong ti?n, hi?n th? tam th?a” (Tu?ng th? b?y “chuy?n pháp luân” d?n dây dã xong).

    Chánh kinh:

    ????,?????

    U th? trung h?, nhi hi?n di?t d?.

    Trong h?ng trung can, h? can ?y, th? hi?n di?t d?.

    Gi?i:

    (Ch? “trung h?” can c? theo b?n Ng?y d?ch trong Tích Sa Ð?i T?ng[39] và Cao Ly Ð?i T?ng) Ðây là tu?ng th? tám c?a tám tu?ng thành d?o: Bát Ni?t Bàn.

    Ni?t Bàn, c?u d?ch là Di?t Ð?, tân d?ch là Viên T?ch. “Di?t d?” là di?t nhân qu? sanh t?, di?t h?t dòng lu sanh t?. Kinh Ni?t Bàn d?y: Di?t chu phi?n não, danh vi Ni?t Bàn. Ly chu h?u gi?, nãi vi Ni?t Bàn” (Di?t các phi?n não g?i là Ni?t Bàn. Lìa các h?u (tam gi?i) m?i là Ni?t Bàn).

    Sách Tâm Kinh Lu?c S? c?a ngài Hi?n Th? ghi: “Ni?t Bàn, Hán d?ch là Viên T?ch, ý nói: Không d?c gì ch?ng d? nên b?o là Viên, không chu?ng nào ch?ng t?n nên nói là T?ch”.

    Sách Bình Gi?i cung vi?t: “Nghia d?y ?p pháp gi?i, d?c d?y d? nhu cát sông H?ng là Viên. Th? cùng t?t chân tánh, d?t tuy?t hoàn toàn s? vu?ng m?c vào hình tu?ng là T?ch”.

    Các kinh lu?n trên dây d?u nói v? b?c Pháp Thân Ð?i Si chuyên chí Ph?t qu?, ch?ng tr? vào di?t t?n nhu tro tàn, nhung vì d? nhiêu ích (làm l?i ích) hai th?a Trung và H?, nên dùng phuong ti?n khéo léo th? hi?n tu?ng di?t d?. Nhu ph?m Th? Lu?ng kinh Pháp Hoa chép:

    Nhu?c Ph?t c?u tr? u th?, b?c d?c chi nhân b?t ch?ng thi?n can, b?n cùng h? ti?n, tham tru?c ngu d?c, nh?p u ?c tu?ng v?ng ki?n võng trung. Nhu?c ki?n Nhu Lai thu?ng t?i b?t di?t, ti?n kh?i kiêu t?, nhi hoài y?m dãi, b?t sanh nan tao chi tu?ng, cung kính chi tâm… Th? c? Nhu Lai tuy b?t th?c di?t, nhi ngôn di?t d?” (N?u d?c Ph?t tr? lâu dài trong cõi d?i thì k? d?c m?ng ch?ng gieo tr?ng can lành, b?n cùng, h? ti?n, tham d?m ngu d?c, b? vu?ng vào lu?i ?c tu?ng v?ng ki?n, n?u th?y Nhu Lai thu?ng tr? b?t di?t s? kh?i ý kiêu ng?o, phóng túng, sanh lòng m?i nhác, lu?i bi?ng, ch?ng th? sanh n?i ý tu?ng khó g?p Ph?t và tâm cung kính du?c... Vì v?y, Nhu Lai tuy th?t s? ch?ng di?t, l?i nói là di?t d?).  

    Ch?ng ph?i là di?t d? l?i hi?n có di?t d? nên b?o là “th? hi?n”. Th? hi?n nhu v?y là d? d? can co trung, h?. N?u là thu?ng can thì th?y Nhu Lai ch?ng t? dâu d?n, cung không di v? dâu. V?n dã thoát kh?i sanh di?t thì nào có Ni?t Bàn? Vì v?y, Trí Gi? d?i su d?i Tùy khi d?c d?n ph?m Du?c Vuong c?a kinh Pháp Hoa th?y m?t h?i Linh Son nghi?m nhiên chua tan.

    Chánh kinh:

    ?????????,?????????????????,?????????????,???????????,???????

    Ð?c vô sanh vô di?t chu tam ma d?a, c?p d?c nh?t thi?t dà-ra-ni môn, tùy th?i ng? nh?p Hoa Nghiêm tam-mu?i, c? túc t?ng trì bách thiên tam-mu?i, tr? thâm Thi?n Ð?nh, t?t d? vô lu?ng chu Ph?t. U nh?t ni?m kho?nh, bi?n du nh?t thi?t Ph?t d?.

    Ð?c các tam-ma-d?a vô sanh vô di?t, và d?c h?t th?y dà-ra-ni môn, tùy th?i ng? nh?p Hoa Nghiêm tam-mu?i, d?y d? t?ng trì, tram ngàn tam-mu?i, tr? Thi?n Ð?nh sâu, d?u th?y vô lu?ng chu Ph?t. Trong kho?ng m?t ni?m, qua kh?p h?t th?y cõi Ph?t.

    Gi?i:

     Tam-ma-d?a (Samadhi) là ti?ng Ph?n, xua phiên âm là Tam-mu?i, Tam-ma-d?, Tam-ma-d? v.v... d?ch nghia là Ð?nh, Chánh Ð?nh, Chánh Th?, Ði?u Nghi Ð?nh, Chánh Tâm H?nh X?, Ð?ng Trì v.v...

    Trí Ð? Lu?n gi?ng: “Tâm khéo tr? m?t ch? ch?ng d?ng g?i là tam-mu?i” và: “H?t th?y Thi?n Ð?nh cung g?i là Ð?nh, cung g?i là tam-mu?i”, và: “Các h?nh hòa h?p d?u g?i là tam-mu?i”, “h?t th?y Thi?n Ð?nh nhi?p tâm d?u g?i là Tam-ma-d?, Hán d?ch là Chánh Tâm H?nh X?”.

    Thêm n?a, sách Pháp Hoa Huy?n Tán vi?t: “Ti?ng Ph?n là Tam-ma-d?a, Hán d?ch là Ð?ng Trì. Bình d?ng gìn gi? cái tâm d? ti?p xúc v?i c?nh thì chính là Ð?nh”.

    Ngài Thiên Thai gi?ng: “Dùng Không hu? chi?u soi các pháp môn Thi?n Ð?nh, xu?t sanh cho d?n vô lu?ng tam-mu?i”.

    Trong kinh dây, ti?p ngay theo câu “nhi hi?n di?t d?” (mà hi?n di?t d?) là câu “d?c vô sanh vô di?t chu tam-ma-d?a” (d?c các tam-ma-d?a vô sanh vô di?t) là ý nói: Các Ð?i Si tuy th? hi?n tu?ng Ni?t Bàn, nhung th?t s? ch?ng sanh ch?ng di?t, bình d?ng thu?ng tr? Nhu Nhu Pháp Thân. Các v? Ð?i Si này d?u tuân theo Ph? Hi?n d?c, t? qu? hu?ng d?n nhân.

    “Ðà-ra-ni” (Dharani) là ti?ng Ph?n, Hán d?ch là Trì, Nang Trì, Nang Giá. Trí Ð? Lu?n gi?ng: “Ðà-ra-ni, Hán d?ch là Nang Trì ho?c Nang Giá.

    1. Nang Trì là nhóm h?p các thi?n pháp, gìn gi? khi?n cho chúng ch?ng tan, ch?ng m?t; ví nhu d? d?ng hoàn h?o dem d?ng nu?c, nu?c ch?ng rò r? m?t.

    2. Nang Giá là có th? ngan ch?n khi?n cho ác tâm b?t thi?n ch?ng sanh. N?u toan gây t?i ác thì khi?n cho ch?ng th?c hi?n du?c. Do v?y, g?i là dà-ra-ni”.

    Lu?n còn vi?t: “B? Tát d?c h?t th?y các tam-mu?i: Tam th? vô ng?i minh v.v… ?y thì v?i m?i m?t tam-mu?i s? d?c vô lu?ng A-tang-k? dà-ra-ni. Các th? ?y hòa h?p thành ra nam tram dà-ra-ni môn. Ð?y là thi?n pháp công d?c t?ng c?a B? Tát”.

    Nhu v?y, tam-mu?i là Ð?nh. S? d?c do d?nh l?c phát hu? g?i là dà-ra-ni, nhu sách Trí Ð? Lu?n gi?ng: “Tu hành tam-mu?i này ph?i tu hành lâu r?i m?i thành du?c dà-ra-ni. Các tam-mu?i ?y cùng trí hu? Th?t Tu?ng c?a các pháp sanh ra dà-ra-ni”.

    Sách còn nói: “Tam-mu?i ch? là pháp tuong ?ng v?i tâm. Ðà ra ni l?i ch?ng tuong ?ng v?i tâm, tâm ch?ng tuong ?ng v?i dà-ra-ni. Tâm ch?ng tuong ?ng v?i dà-ra-ni là n?u nhu có ngu?i d?c van trì dà-ra-ni, tuy tâm có nóng gi?n, dà-ra-ni cung ch?ng tan m?t, thu?ng theo hành nhân nhu bóng theo hình”.

    Nhu v?y thì theo Trí Ð? Lu?n, tam-mu?i ph?i do tâm tuong ?ng m?i hi?n h?u; nhu bình, chén chua nung, tuy có hình d?ng bình, chén mà ch?ng d?ng du?c nu?c. Ðà-ra-ni nhu bình, chén dã qua l?a nung nên gìn gi? du?c vô lu?ng công d?c c?a B? Tát. Tuy có lúc tâm ch?ng tuong ?ng (ch?ng h?n nhu khi tâm sanh phi?n não), dà-ra-ni v?n thu?ng theo hành nhân nhu bóng theo thân.

    Trí Ð? Lu?n còn vi?t: “Ðà-ra-ni d?i d?i thu?ng theo B? Tát, còn các tam-mu?i ch?ng du?c nhu v?y, h? d?i thân li?n b? m?t”. Vì v?y, dà-ra-ni m?t phen dã d?t du?c là vinh vi?n du?c, hon h?n tam-mu?i.

    Hoa Nghiêm tam-mu?i là tên g?i khác c?a Ph?t Hoa Nghiêm tam-mu?i: Dùng Nh?t Chân pháp gi?i vô t?n duyên kh?i làm lý thú. Th?u d?t lý thú ?y thì li?n t? tri gi?i kh?i ra v?n h?nh, trang nghiêm Ph?t qu? nên g?i là Hoa Nghiêm. Do nh?t tâm tu nên g?i là tam-mu?i.

    T?nh ?nh S? vi?t: “Nhu kinh Hoa Nghiêm nói, tam-mu?i này th?ng nhi?p h?t th?y Ph?t pháp trong pháp gi?i vào trong b?n thân nó”.

    Kinh Bát Th?p Hoa Nghiêm chép: “Nhi th?i, Ph? Hi?n B? Tát nh?p qu?ng d?i tam-mu?i, danh Ph?t Hoa Nghiêm” (Lúc ?y, Ph? Hi?n B? Tát nh?p tam-mu?i r?ng l?n tên là Ph?t Hoa Nghiêm).

    Kinh L?c Th?p Hoa Nghiêm l?i chép: “Ph? Hi?n B? Tát chánh th? tam-mu?i, k? tam-mu?i danh Ph?t Hoa Nghiêm” (Ph? Hi?n B? Tát chánh th? tam-mu?i, tam-mu?i ?y tên là Ph?t Hoa Nghiêm).

    Sách Pháp Gi?i Ký vi?t:

    “Hoa Nghiêm tam-mu?i du?c gi?i thích nhu sau: Hoa là v?n h?nh c?a B? Tát, vì sao? Do công d?ng c?a hoa là có th? k?t trái (ch? qu? d?c), h?nh có kh? nang c?m du?c qu?. Tuy là pháp n?i, ngo?i khác nhau, nhung l?c d?ng sanh c?m tuong t?.

    Dùng s? d? t? bày pháp nên g?i là Hoa. Nghiêm là h?nh thành, qu? mãn, kh? h?p tuong ?ng, c?u chu?ng vinh vi?n tiêu tr?, ch?ng lý viên mãn. D?a trên D?ng d? khen ng?i Ð?c nên g?i là Nghiêm. Tam-mu?i là lý trí vô nh?, tri?t d? dung h?i, dây, kia d?u ch?ng còn, nang, s? d?t b?t nên nói là tam-mu?i”.

    Kinh Hoa Nghiêm l?i chép: “Nh?t thi?t t? t?i nan tu ngh?, Hoa Nghiêm tam-mu?i th? l?c c?” (H?t th?y t? t?i khó nghi bàn là do th? l?c c?a Hoa Nghiêm tam-mu?i v?y).

    Sách H?p Tán l?i vi?t: “Pháp gi?i duy tâm g?i là Ph?t Hoa Nghiêm. Dùng hoa nhân h?nh trang nghiêm khi?n cho tu?ng tr?ng c?a qu? d?c du?c hi?n hi?n. Nh?p tam-mu?i này s? th?y th?p phuong Ph?t và cõi Ph?t trong hi?n t?i”.

    Gia Tu?ng S? l?i vi?t: “Tam-mu?i này dùng d? trang hoàng Pháp Thân nên g?i là Hoa Nghiêm”.

    Các thuy?t nhu trên d?u t? rõ ý nghia c?a Hoa Nghiêm tam-mu?i.

    Thuy?t “pháp gi?i duy tâm g?i là Ph?t Hoa Nghiêm” c?a sách H?p Tán ng? ý: Nh?t Chân pháp gi?i ch? là t? tâm. Th?u d?t du?c di?u này thì dó chính là Hoa Nghiêm tam-mu?i. Còn thuy?t “tam-mu?i này dùng d? trang hoàng Pháp Thân” c?a Gia Tu?ng S? ng? ý: Tam-mu?i d?u dùng d? trang nghiêm Pháp Thân, Pháp Thân chính là tâm di?u minh v?n có, cung chính là t? tâm. Vì v?y, h?t th?y các pháp không pháp nào ch?ng t? pháp gi?i luu xu?t, l?i cung quy v? pháp gi?i ?y.

    “T?ng trì” là dà-ra-ni. “C? túc” là tr?n v?n, ý nói: H?t th?y dà-ra-ni, không môn nào ch?ng d?y d?. Ðà-ra-ni có b?n lo?i:

    1. Pháp dà-ra-ni: Còn g?i là van dà-ra-ni, t?c là v?i giáo pháp c?a Ph?t, nghe, gi? ch?ng quên.

    2. Nghia dà-ra-ni: Ð?i v?i nghia c?a các pháp, t?ng trì ch?ng quên.

    3. Chú dà-ra-ni: Ð?i v?i các chú, t?ng trì ch?ng quên. Chú là câu nói bí m?t, có oai l?c th?n d? không lu?ng n?i do Ph?t, B? Tát t? trong Thi?n Ð?nh phát ra, nên g?i là chú dà-ra-ni. D?ch theo ý nghia thành ra b?n tên: minh, chú, m?t ng?, chân ngôn. Sách Bí M?t Ký vi?t: “Phàm phu, Nh? Th?a ch?ng th? bi?t du?c n?i nên g?i là M?t Ng?. Chân ngôn c?a Nhu Lai th?t ch?ng hu v?ng, nên g?i là Chân Ngôn”.

    4. Nh?n dà-ra-ni: An tr? trong th?t tu?ng c?a pháp g?i là Nh?n. Gi? cái Nh?n dó là nh?n dà-ra-ni.

    Sách H?i S? gi?ng câu “bách thiên tam mu?i” (tram ngàn tam-mu?i” r?ng: “Tram ngàn tam-mu?i là chúng sanh vô lu?ng, tâm h?nh b?t d?ng, có l?i can, có d?n can. V?i các ki?t s?, có k? sâu dày, có k? m?ng nh?. Vì v?y, B? Tát th?c hành tram ngàn các tam-mu?i d? do?n tr? tr?n lao cho h?. Gi?ng nhu mu?n làm cho nh?ng k? nghèo du?c giàu có l?n thì ph?i chu?n b? d? các tài v?t. Ð? h?t th?y v?t d?ng r?i, sau d?y m?i có th? c?u giúp nh?ng k? nghèo. L?i nhu mu?n tr? các b?nh, ph?i chu?n b? d? các th? thu?c, sau dó m?i tr? du?c”.

    L?i nhu Trí Ð? Lu?n nói: “T? Th? Lang Nghiêm tam-mu?i cho d?n Hu Không T? Vô S? Tru?c Gi?i Thoát tam-mu?i, l?i nhu Ki?n Nh?t Thi?t Ph?t tam-mu?i cho d?n Nh?t Thi?t Nhu Lai Gi?i Thoát Tu Quán Su T? T?n Thân v.v... vô lu?ng A-tang-k? tam-mu?i c?a B? Tát. V?i các tam-mu?i nhu th? ?y, không môn nào ch?ng d?y d? nên nói là: Ð?y d? thành t?u tram ngàn tam-mu?i”.

    Trong lu?n còn vi?t: “Trong m?i m?t tam-mu?i d?c vô lu?ng dà-ra-ni”. Ðà ra ni chính là t?ng trì. Vì v?y, kinh d?y: “C? túc t?ng trì, bách thiên tam-mu?i” (Ð?y d? t?ng trì tram ngàn tam-mu?i).

    “Tr? thâm Thi?n Ð?nh, t?t d? vô lu?ng chu Ph?t” (Tr? Thi?n Ð?nh sâu, d?u th?y vô lu?ng chu Ph?t): Tr? thâm Thi?n Ð?nh là an tr? trong Thi?n Ð?nh thâm di?u. Sách H?i S? gi?ng: “Thi?n Ð?nh sâu là tr? trong tam-mu?i vi di?u, sâu xa, u huy?n, ch?ng ph?i là pháp Nh? Th?a và so tâm B? Tát có th? th?c hành n?i”.

    Sách Bình Gi?i l?i vi?t: “B?n Ðu?ng d?ch ghi là ‘nh?t thi?t ch?ng th?m thâm Thi?n Ð?nh’. Nh?t thi?t ch?ng là Nh?t Thi?t Ch?ng Trí. Do h?t th?y S? là Lý nên b?o là th?m thâm”. Vì v?y, thâm d?nh th?t ra là Lý Ð?nh, ch?ng ph?i ch? là S? Ð?nh.

    T?nh ?nh S? l?i vi?t: “Tr? thâm d?nh môn làm ch? y c? d? kh?i h?nh. Tâm không có d?n di, dùng ngay s?c c?a pháp môn tam-mu?i d? kh?i h?nh nên ph?i tr? d?nh. Ti?p dó, nói d?n kh?i h?nh: ‘T?t d? hi?n t?i vô lu?ng chu Ph?t’ (Ð?u th?y hi?n t?i vô lu?ng chu Ph?t) nghia là nhi?p h?nh r?t r?ng”.

    Ý c?a ngài T?nh ?nh nói: “T?t d? chu Ph?t” (Ð?u th?y chu Ph?t) là h?nh môn. Kh?i h?nh môn này nuong vào Thi?n Ð?nh sâu, ch?ng d?i ph?i kh?i tâm d?ng ni?m, tr?c ti?p t? s?c c?a pháp môn tam-mu?i mà kh?i h?nh. Vì v?y, c?n ph?i tr? Thi?n Ð?nh th?m thâm.

    Xét trong kinh này, vi?c hành gi? du?c th?y Ph?t trong khi nh?p d?nh chính là d?i nguy?n th? b?n muoi lam c?a Ph?t Di Ðà: “Trong Ð?nh cúng Ph?t”. L?i nguy?n nhu sau: Th?p phuong Ph?t sát chu B? Tát chúng van ngã danh di, giai t?t dãi d?c thanh t?nh, gi?i thoát, Ph? Ð?ng tam-mu?i, chu thâm t?ng trì, tr? Tam Ma Ð?a, chí u thành Ph?t, Ð?nh trung thu?ng cúng vô lu?ng vô biên nh?t thi?t chu Ph?t, b?t th?t Ð?nh ý” (Các chúng B? Tát trong các cõi Ph?t mu?i phuong nghe danh hi?u c?a ta r?i d?u d?t du?c Ph? Ð?ng tam-mu?i thanh t?nh, gi?i thoát, các t?ng trì sâu, tr? tam-ma-d?a; cho d?n khi thành Ph?t, trong Ð?nh thu?ng cúng vô lu?ng vô biên h?t th?y chu Ph?t, ch?ng m?t Ð?nh ý).

    Sách Bình Gi?i gi?ng: “Ph? Ð?ng tam-mu?i là thâm d?nh môn. Tam-mu?i này do trí nguy?n c?a Ph?t Di Ðà t?o thành, r?t sâu không b? dáy, nên g?i là thâm Thi?n Ð?nh. ‘T?t d? châu bi?n’ (d?u th?y tr?n kh?p) là nói d?n nghi?p d?ng c?a nó”.

    D?a theo l?i nguy?n trên có th? th?y r?ng: Các v? B? Tát trong h?i d?u c?y vào s?c trí nguy?n c?a Ph?t Di Ðà, do nghe du?c danh hi?u Di Ðà nên d?u d?c Ph? Ð?ng tam-mu?i v.v... du?c nguy?n l?c gia trì: trong Ð?nh cúng du?ng vô lu?ng chu Ph?t. Do d?n [mu?i phuong cõi Ph?t] cúng Ph?t, nh?t d?nh th?y Ph?t, nên nói là “t?t d? vô lu?ng chu Ph?t” (d?u th?y vô lu?ng chu Ph?t).

    Kinh Bát Châu l?i nói: “Th? B? Tát b?t trì thiên nhãn tri?t th?, b?t trì thiên nhi tri?t thính, b?t trì th?n túc dáo k? Ph?t sát, b?t u th? gian chung sanh b? gian, ti?n u th? t?a ki?n chi… Ph?t (Thích Tôn) ngôn: ‘B? Tát u th? gian qu?c d?, ni?m A Di Ðà Ph?t, chuyên ni?m c? d?c ki?n chi. T?c v?n trì hà pháp d?c sanh b? qu?c? A Di Ðà Ph?t cáo ngôn: D?c lai vãng gi?, duong ni?m ngã danh”

    (B? Tát này ch?ng dùng thiên nhãn th?y t?, ch?ng dùng thiên nhi nghe su?t, ch?ng dùng th?n túc d?n cõi Ph?t kia, ch?ng t? noi dây ch?t sanh v? cõi kia, mà ? ngay noi ch? này li?n du?c th?y rõ…

    Ph?t (d?c Thích Ca) d?y: - B? Tát noi cõi nu?c th? gian này ni?m A Di Ðà Ph?t. Do chuyên ni?m nên du?c th?y. Li?n h?i: - Trì pháp gì thì du?c sanh sang cõi ?y? A Di Ðà Ph?t b?o r?ng: - Mu?n sanh v? dó thì hãy thu?ng ni?m danhhi?u ta).

    Do v?y, Ni?m Ph?t tam-mu?i du?c g?i là B?o Vuong tam-mu?i. Vì th?, môn Thi?n Ð?nh th?m thâm th?y du?c chu Ph?t ?y d?u hoàn toàn quy tr?n v? Ni?m Ph?t tam-mu?i. Vì l? dó, công d?c trì danh ni?m Ph?t ch?ng th? nghi bàn, Nh?t Th?a nguy?n h?i ch?ng th? nghi bàn.

    U nh?t ni?m kho?nh, bi?n du nh?t thi?t Ph?t d?” (Trong kho?ng m?t ni?m, qua kh?p h?t th?y cõi Ph?t): M?t ni?m ch? cho kho?ng th?i gian th?t ng?n ng?i, nhung lâu ch?ng bao nhiêu thì các thuy?t ch?ng d?ng nh?t. Nhu quy?n thu?ng kinh Nhân Vuong Bát Nhã b?o: “C?u th?p sát-na vi nh?t ni?m, nh?t ni?m trung chi nh?t sát-na, kinh c?u bách sanh di?t” (Chín muoi sát-na là m?t ni?m. M?t sát-na trong m?t ni?m tr?i qua chín tram l?n sanh di?t). Vãng Sanh Lu?n Chú quy?n thu?ng l?i chép: “M?t tram l? m?t l?n sanh di?t là m?t sát-na. Sáu muoi sát-na là m?t ni?m”.

    C? hai thuy?t cùng cho r?ng trong m?t ni?m có nhi?u sát-na (kshanas), nhung Trí Ð? Lu?n cho r?ng “trong kho?ng kh?y ngón tay có sáu muoi ni?m”. Quy?n mu?i tám sách Hoa Nghiêm Thám Huy?n Ký ghi: “Sát-na, Hán d?ch là Ni?m, trong kho?ng kh?y ngón tay có sáu muoi sát-na”. Hai thuy?t này cùng cho r?ng m?t ni?m chính là m?t sát-na. Thuy?t này gi?n d? d? nh? nên d?i sau hay dùng thuy?t này: M?t ni?m là m?t sát-na.

    Còn nhu trong m?t sát-na hay m?t ni?m mà có th? qua kh?p các cõi Ph?t thì chính là nguy?n th? mu?i m?t c?a Ph?t Di Ðà: “U nh?t ni?m kho?nh, b?t nang siêu quá ?c na-do-tha bách thiên Ph?t sát, châu bi?n tu?n l?ch, cúng du?ng chu Ph?t gi?, b?t th? Chánh Giác” (Trong kho?ng m?t ni?m, ch?ng th? vu?t qua ?c na-do-tha tram ngàn cõi Ph?t, di giáp kh?p t?t c? các ch?n cúng du?ng chu Ph?t thì ch?ng l?y Chánh Giác).

    Ðo?n kinh ? ph?n tru?c dã nói: các v? Ð?i Si này “tùy th?i ng? nh?p Hoa Nghiêm tam-mu?i”. Xét v? qu?, tam-mu?i ?y còn du?c g?i là H?i ?n tam-mu?i.

    G?i là ?n là vì dùng ?n chuong c?a th? gian d? làm thí d?. Van t? kh?c trên ?n có th? ngay l?p t?c cùng lúc hi?n ra, ch?ng có sai bi?t tru?c sau; toàn th? cùng phoi bày, ch?ng có di?m nào ?n gi?u.

    G?i là H?i vì gi?ng nhu bi?n c? d?ng th?i hi?n bóng h?t th?y các tu?ng sai bi?t. Hình tu?ng sai khác d?u muôn ngàn, Th? c?a nu?c nào khác. Muôn tu?ng kh?i lên d?y d?y nhung nu?c v?n trong l?ng. Có v?n tu?ng thì nu?c v?n nhu th?. Không có tu?ng thì nu?c v?n nhu th?. Không có th?i gian tru?c sau, nên kéo dài hay rút g?n d?u cùng m?t lúc. Ba d?i xua nay ch?ng ngoài cái ni?m hi?n ti?n, cùng hi?n trong nu?c nên r?ng, h?p t? t?i, mu?i phuong th? gi?i ch?ng ngoài ngay ch?n này.

    Kinh Hoa Nghiêm d?y: “Nh?t thi?t t? t?i nan tu ngh?, Hoa Nghiêm tam-mu?i th? l?c c?” (H?t th?y t? t?i khó nghi bàn là do th? l?c c?a Hoa Nghiêm tam-mu?i). L?i n?a, sách Bình Gi?i vi?t: “Trong kho?ng m?t ni?m di kh?p tr?n vô lu?ng cõi Ph?t là dã d?t d?n th? gi?i Vô Lu?ng Th? Nh?t Th?a thanh t?nh, quy k?t v? Ni?m Ph?t tam-mu?i”.

    Thuy?t này r?t sâu s?c! Do b?i ni?m Ph?t du?c sanh C?c L?c, li?n có th? nuong vào s?c gia b? phát xu?t t? nguy?n th? mu?i m?t trong Nh?t Th?a nguy?n h?i c?a Di Ðà Nhu Lai mà xu?t hi?n th?n thông di?u d?ng ch?ng th? nghi bàn nhu v?y, trong kho?ng m?t ni?m qua kh?p các cõi Ph?t. Ðó ch?ng ph?i là di?u Nh? Th?a có th? th?u hi?u du?c n?i.

    Chánh kinh:  

    ????,?????????????,?????????????????,??????????????????,??????????????????,????????????,???,???,???,???,????????,????,????,?????????????,????,????????????,????,?????

    Ð?c Ph?t bi?n tài, tr? Ph? Hi?n h?nh, thi?n nang phân bi?t chúng sanh ng? ngôn, khai hóa hi?n th? chân th?t chi t?, siêu quá th? gian chu s? h?u pháp, tâm thu?ng d? tr? d? th? chi d?o. U nh?t thi?t v?n v?t tùy ý t? t?i, v? chu th? lo?i tác b?t th?nh chi h?u. Th? trì Nhu Lai th?m thâm pháp t?ng, h? Ph?t ch?ng tánh thu?ng s? b?t tuy?t. Hung d?i bi, m?n h?u tình, di?n t? bi?n, th? pháp nhãn, d? ác thú, khai thi?n môn. U chu chúng sanh, th? nhu?c t? k?, ch?ng t? ph? hà, giai d? b? ng?n, t?t ho?ch chu Ph?t vô lu?ng công d?c. Trí hu? thánh minh, b?t kh? tu ngh?. Nhu th? d?ng chu d?i B? Tát, vô lu?ng vô biên, nh?t th?i lai t?p.

    Ð?c Ph?t bi?n tài, tr? Ph? Hi?n h?nh, khéo có th? phân bi?t ng? ngôn c?a chúng sanh, khai hóa, hi?n th? Chân Th?t T?, vu?t xa các pháp s? h?u c?a th? gian, tâm thu?ng tr? ch?c ch?n noi d?o d? th?. V?i h?t th?y v?n v?t tùy nghi t? t?i, vì các th? lo?i làm b?n ch?ng th?nh, th? trì pháp t?ng th?m thâm c?a Nhu Lai, h? trì ch?ng tánh c?a Ph?t khi?n cho thu?ng ch?ng do?n tuy?t. D?y lòng d?i bi, thuong xót h?u tình, di?n t? bi?n, trao pháp nhãn, l?p n?o ác, m? c?a lành. V?i các chúng sanh, xem nhu chính mình, c?u v?t, gánh vác khi?n d?u vu?t lên b? kia, d?u d?t du?c vô lu?ng công d?c c?a chu Ph?t, trí hu? thánh minh ch?ng th? nghi bàn. Các d?i B? Tát nhu v?y vô lu?ng vô biên, cùng lúc nhóm d?n.

    Gi?i:

    “Ð?c Ph?t bi?n tài”: Bi?n tài (??)là tài nang tuyên nói pháp nghia m?t cách khéo léo. Ðây chính là di?u du?c d? c?p trong T?nh ?nh S?: “Ngôn thì bi?n lu?n rành r?, ng? thì khéo léo”.

    Trong cu?n Pháp Hoa S?, ngài Gia Tu?ng gi?ng ch? Bi?n Tài nhu sau: “Ðáp ?ng nhanh chóng t?ng can co là Bi?n, l?i l? bóng b?y là Tài”.  Nhu v?y, có th? nhanh chóng thích ?ng v?i t?ng can co m?i du?c g?i là “bi?n tài”.

    Sách H?i S? gi?ng: “Ngôn âm d?t Ho?c là Bi?n, tùy co hay khéo là Tài, không di?u gì ch?ng phát xu?t t? thánh trí”. Trong ba thuy?t v?a nói, thuy?t này hay nh?t.

    T?nh ?nh S? l?i b?o Nhu Lai d?c b?n trí vô ng?i, Nhu Lai dùng trí vô ng?i hung kh?i b?n th? bi?n tài:

    1. Nghia vô ng?i bi?n: Bi?t rõ nghia lý c?a h?t th?y các pháp vì thông d?t ch?ng úng tr?.

    2. Pháp vô ng?i bi?n: Th?u d?t danh t? c?a h?t th?y các pháp vì phân bi?t ch?ng úng tr?.

    3. T? vô ng?i bi?n: Ð?i v?i danh t?, nghia lý c?a các pháp, thu?n theo ngôn ng? khác bi?t c?a h?t th?y chúng sanh ? các noi khác nhau mà vì h? di?n nói khi?n cho ai n?y d?u du?c hi?u.

    4. Nh?o thuy?t vô ng?i bi?n: Tùy theo can tánh và pháp mu?n du?c nghe c?a h?t th?y chúng sanh mà vì h? di?n thuy?t viên dung ch?ng tr?.

    Thuy?t trên dây cho r?ng các b?c Ð?i Si kh? h?p thánh trí, d?c vô ng?i bi?n tài, khéo thích ?ng can co, gi?ng gi?i r?ng rãi, bàn lu?n khéo léo nên b?o: “Ð?c Ph?t bi?n tài”.

    Sách Bình Gi?i l?i còn gi?i thích r?ng thêm nhu sau:

    “N?u y vào can b?n giáo, ch? nói m?t ch? cung là d?c Ph?t bi?n tài vì truy?n l?i chân th?t c?a Nhu Lai v?y. Ch?ng ph?i ch? nh?ng B? Tát này du?c nhu th? mà l?i c?a phàm phu nói cung d?ng nhu bi?n tài c?a chu Ph?t. Tán duong công d?c Ph?t hu? ch? nh?m d? khai hóa k? h?u duyên trong mu?i phuong mà thôi”.

    “Tr? Ph? Hi?n h?nh”: Trong ph?n tru?c, kinh nói các Ð?i Si “hàm c?ng tuân tu Ph? Hi?n Ð?i Si chi d?c” (d?u cùng tuân tu d?c c?a Ph? Hi?n Ð?i Si). ? dây, kinh chép “tr? Ph? Hi?n H?nh”, ý nói các Ð?i Si d?u an tr? d?i h?nh c?a Ph? Hi?n Ð?i Si. M?i v? d?u dùng mu?i d?i nguy?n vuong d?n d?t quy v? C?c L?c. Trong kinh Hoa Nghiêm ch? có m?t mình ngài Ph? Hi?n xu?ng xu?t, d?t dìu nhu v?y, còn trong kinh này có vô lu?ng vô biên Pháp Thân Ð?i Si có d?c h?nh nhu Ph? Hi?n d?u d?n nhóm h?i, cùng ho?ng truy?n T?nh tông.

    “Thi?n nang phân bi?t chúng sanh ng? ngôn” (Khéo hay phân bi?t ng? ngôn c?a chúng sanh): Ðây là câu trích t? b?n Ðu?ng d?ch, b?n Ng?y d?ch ghi “nh?p chúng ngôn âm, khai hóa nh?t thi?t” (nh?p các ngôn âm, khai hóa h?t th?y).

    T?nh ?nh S? gi?ng: “Nh?p có nghia là hi?u, hi?u bi?t các ngôn âm c?a chúng sanh, dùng dó d? kh?i lên các l?i nói”.

    H?i S? d?n l?i kinh M?t Tích nhu sau: “Th? tam thiên d?i thiên th? gi?i h?u bát th?p t? ?c bách thiên cai chúng sanh chi lo?i, ngôn t? các d?. K? th? nh?t thi?t giai quy nh?t nghia chí chân chi hu?, B? Tát ?ng thù xu?ng d? ngôn, thuy?t pháp khai hóa” (Tam thiên d?i thiên th? gi?i này có tám muoi tu tram ngàn cai lo?i chúng sanh, ngôn t? d?u khác bi?t (Cai là m?t tram tri?u).

    Xét ra, h?t th?y d?u quy v? vi?c ban cho chúng sanh m?t nghia chí chân. B? Tát thu?n theo các lo?i chúng sanh sai khác mà nói ra nh?ng l?i khác nhau d? thuy?t pháp, khai hóa).

    Kinh M?t Tích cung chép: Th? B? Tát nang nh?p ch?ng ch?ng ngôn âm, nang thuy?t pháp khai hóa” (B? Tát này nh?p du?c các th? ngôn âm nên có th? thuy?t pháp, khai hóa).

    Kinh Xung Tán Ð?i Th?a Công Ð?c l?i chép: “Bàng sanh qu? d?ng, di?c van Nhu Lai di tùy lo?i âm nhi thuy?t pháp” (Các loài bàng sanh, qu? v.v... cung du?c nghe d?c Nhu Lai dùng ngôn âm c?a t?ng lo?i mà thuy?t pháp).

    Do nh?ng di?u trên, chúng sanh vô biên nên ngôn ng? c?a chúng sanh cung có nhi?u th?, nhung Pháp Thân Ð?i Si d?u hi?u rành r?, thu?n theo ngôn ng? c?a t?ng lo?i mà thuy?t pháp, ?ng co tùy duyên làm l?i cho kh?p t?t c?. Chúng sanh trong du?ng ác cung du?c Nhu Lai dùng ngôn âm dúng v?i ch?ng lo?i c?a mình d? gi?ng khi?n cho h? du?c nghe pháp d?c d?. Ðo?n kinh này ch? rõ: Các Ð?i Si trong h?i d?u có trí hu? bi?n tài và công d?c oai l?c nhu th?.

    “Khai hóa hi?n th? Chân Th?t chi t?”: Khai hóa chính là ý “khai Ph?t tri ki?n” c?a kinh Pháp Hoa. “Hi?n th?” là “th? Ph?t tri ki?n”. “T?” (?)là b? mé r?t ráo. “Chân Th?t T?” chính là tri ki?n c?a Ph?t.

    Toàn th? m?t b? di?u pháp T?nh Ð? d?u là Ph?t tri ki?n, ch? nào cung là c?nh gi?i Hoa Nghiêm. Vì v?y, trong kinh này, câu nào cung là khai hóa, hi?n th? Chân Th?t T?, d?u là “khai th? ng? nh?p tri ki?n c?a Ph?t”.

    Trí Ð? Lu?n vi?t: “Nhu, Pháp Tánh, Th?t T?, c? ba [danh hi?u này] d?u là tên g?i khác nhau c?a Th?t Tu?ng c?a các pháp”. Sách Bình Gi?i vi?t: “Di?u x? Th?t Tu?ng t?n lý chí c?c g?i là T?”. Chu?n theo hai thuy?t trên, “Chân Th?t” chính là tên khác c?a Th?t Tu?ng.

    Chân Th?t T? là di?u lý Th?t Tu?ng c?u cánh chí c?c mà cung chính là tri ki?n Ph?t v?y. Sách H?i S? nói: “Khai hi?n chân th?t là hi?n th?, nghia là dem mu?i pháp gi?i quy v? Nh?t Th?a quy?t d?nh thành B? Ð?. Chân Th?t T? là dùng Nh?t Ph?t Th?a d? làm pháp t?i h?u v?y”.

    Sách Bình Gi?i l?i vi?t: “N?u y theo Ti?u Th?a thì thiên chân[40] là Th?t T?. N?u xét theo Ti?m giáo thì ly nh? biên (r?i hai bên Có và Không) là Th?t T?. N?u xét theo Thánh Ð?o Th?t Giáo thì Th?t Tu?ng c?a các pháp là Chân Th?t T?. N?u xét theo T?nh Ð?, quang xi?n[41] d?o giáo là quy?n phuong ti?n, th? nguy?n nh?t Ph?t th?a là Chân Th?t T?, là bi?n nh?t th?t Chân Nhu v?y. Thánh d?o th? lý nhung không duy lý, T?nh Ð? dùng S? nhung ch?ng ch? bi?t có S? (dây chính là S? t?c Lý, s? s? vô ng?i). N?u theo cách hi?u c?a chúng sanh thì có S?, Lý, Không, H?u sai khác, nhung n?u d?ng trên quan di?m chu Ph?t t?m t?c ng?i khen thì ch? có th? nguy?n nh?t Ph?t th?a, bi?n nh?t th?t Chân Nhu này là Chân Th?t T?”.

    Rõ ràng sách H?i S? và Bình Gi?i cùng xem Nh?t Ph?t Th?a c?a T?nh Tông là Chân Th?t T? và cung là tri ki?n c?a Ph?t v?y. Nay các Ð?i Si vì các chúng sanh tuyên di?n th? nguy?n Nh?t Ph?t Th?a du?c chu Ph?t mu?i phuong cùng khen ng?i, nên nói: “Khai hóa hi?n th? Chân Th?t T?” (n?u hi?u viên thông theo nhà Thi?n thì nhu ngài B? Ð?i Hòa Thu?ng dã nói: “Ch? giá tâm tâm tâm th? Ph?t, nh?t thi?t vô nhu tâm chân th?t” (Ch? có cái tâm tâm, tâm này là Ph?t, h?t th?y không có gì chân th?t b?ng tâm)).

    Vì v?y, Chân Th?t T? chính là t? tâm. Hi?u rõ b?n tâm c?a chính mình, th?y du?c b?n tánh c?a chính mình thì là “khai hóa, hi?n th? Chân Th?t T?”, nhung trong pháp môn Ni?m Ph?t cung l?i là b?t nh?: Tâm này là Ph?t, tâm này làm Ph?t. Vì v?y, tâm mình ni?m Ph?t chính là Chân Th?t T? nên nói r?ng: “M?t ti?ng Ph?t hi?u, m?t ti?ng tâm”. Kinh cung d?y: “Nhu?c nhân d?n ni?m A Di Ðà, th? danh vô thu?ng thâm di?u thi?n” (N?u ai ch? ni?m A Di Ðà thì g?i là vô thu?ng thâm di?u Thi?n).

    Ngoài ra, ph?m ba c?a kinh này nói Nhu Lai “d?c ch?ng qu?n manh, hu? di chân th?t chi l?i” (mu?n c?u v?t qu?n manh, ban cho h? cái l?i chân th?t). Trong ph?m th? tám, t?-kheo Pháp T?ng tr? Chân Th?t Hu?, dung mãnh tinh t?n, nh?t hu?ng chuyên chí trang nghiêm di?u d?” (tr? Chân Th?t Hu?, dung mãnh tinh t?n, m?t d? chuyên chí trang nghiêm di?u d?).

    Ba th? chân th?t sau dây: Chân Th?t T?, Chân Th?t L?i, Chân Th?t Hu? chính là cuong lãnh c?a kinh này; trong ph?m k? ti?p s? gi?ng tu?ng t?n.

    “Siêu quá th? gian chu s? h?u pháp(Vu?t xa các pháp v?n có c?a th? gian): T?nh ?nh S? gi?ng: “Nghia là vu?t kh?i h?t th?y các pháp ph?n do?n, bi?n d?ch c?a th? gian”.

    Sách H?p Tán gi?ng: “Vu?t kh?i hai th? ch?t: ph?n do?n và bi?n d?ch, an tr? trí Nh? Không xu?t th?. Ðó chính là thành t?u Trí Ð?c và Ðo?n Ð?c”[42].

    Sách H?i S? gi?ng: “Tam gi?i hu d?i d?u ch?ng thu?ng tr?, g?i chung là ‘th? gian’. Chúng sanh, cõi nu?c muôn vàn sai khác thì g?i là ‘chu s? h?u pháp’. B? Tát do d?i trí hu? th?u d?t tánh không vô tu?ng m?t cách sâu xa nên b?o là ‘siêu quá’ (vu?t kh?i)”.

    Thuy?t c?a sách Bình Gi?i hoi khác v?i hai thuy?t tru?c: “Các pháp s? h?u c?a th? gian là h?u vi, b? phá ho?i thì g?i là ‘th? gian’. Y báo, chánh báo, thi?n, ác, nhân, qu? v.v... h?t th?y các pháp h?u vi g?i là ‘s? h?u pháp’. B? Tát bi?t du?c h?t th?y tam gi?i là hu v?ng, nhung ch?ng b? h?nh th? gian nên g?i là ‘siêu quá’ (vu?t kh?i)”.

    Các thuy?t nói trên d?u dúng, nhung thuy?t c?a sách Bình Gi?i phù h?p v?i kinh này nh?t.

    “Tâm thu?ng d? tr? d? th? chi d?o”:Ð? (?) là ? yên, ch?c ch?n, Ð? (?) là ra kh?i. Câu này ý nói: Tâm thu?ng an tr? trong d?o vô vi xu?t th?.

    T?nh ?nh S? gi?ng: “Ð? là yên ?n, v?ng vàng, ý nói: Thu?ng an tr? noi d?o d? th? vô vi chân th?t”.

    Sách Bình Gi?i nói: “Xu?t h?u vi, ch?ng vô vi, nhung không ch?p vào vô vi nên b?o là ‘d? tr?’. B? Tát này tâm thu?ng tr? noi vô tr? x? Ni?t Bàn nên b?o là tâm thu?ng tr?”.

    L?i n?a, sách H?i S? vi?t: “Bi, Trí in vào nhau d? làm ch? nuong náu th?n trí nên g?i là d? tr?”.

    U nh?t thi?t v?n v?t tùy ý t? t?i”(V?i h?t th?y v?n v?t tùy ý t? t?i): Ch? “v?n v?t” ch? v?n pháp. “T? t?i” là thông d?t vô ng?i. Ph?m T? kinh Pháp Hoa có câu: “T?n chu h?u k?t, tâm d?c t? t?i” (T?n các h?u k?t[43], tâm du?c t? t?i). T? t?i còn là vi?c làm không b? úng t?c, th?n thông t? t?i. H? tâm vu?ng m?c thì b? v?t chuy?n, thành ra b? phi?n não trói bu?c. Phàm phu ch?p Có, Nh? Th?a tr? (vu?ng m?c) noi Không, d?u là d?a trong tình ch?p, d?u là tâm b? v?t chuy?n, cho nên v?i v?n v?t ch?ng du?c t? t?i. Ð?i si th?u hi?u sâu xa pháp tánh, t? ngay noi tu?ng lìa du?c tu?ng, ch?ng b? v?t chuy?n, nên không b? trói bu?c. Nhà Thi?n nói: “Ch? c?n vô tâm v?i v?n v?t, nào ng?i v?n v?t thu?ng vây quanh”.

    Ti?n lên bu?c n?a thì v?t b? tâm chuy?n nên có th? tùy ý t? t?i nhu T?nh ?nh S? vi?t: “Do thành t?u th?n thông thù th?ng, v?i h?t th?y v?t có th? bi?n hóa tùy ý, nên có th? l?i v?t[44], ?y là t? t?i”. Ð?i si th?n thông t? t?i, v?i h?t th?y v?n v?t tâm ch?ng b? câu thúc, tùy duyên bi?n hóa nhiêu ích chúng sanh: B? núi Tu Di vào trong h?t c?i, chuy?n b?n bi?n vào trong m?t d?u lông, tùy ý l?i ngu?i nên b?o là “t? t?i”.

     “V? chu th? lo?i tác b?t th?nh chi h?u”(Vì các th? lo?i làm b?n ch?ng th?nh): Th? (?) là lo?i, ph?m lo?i. “Th?” còn có nghia là chúng. “Th? lo?i” ch? chúng sanh. H?i S? gi?ng ch? “b?n ch?ng th?nh” (b?t th?nh h?u) nhu sau:

    “Chúng sanh quay lung v?i giác ng?, chìm d?m, mê mu?i, trôi n?i, sanh manh[45] không có m?t, không có lòng mong du?c thoát. B? Tát thuong xót h?, không có ý nghi m?i nhàm, thu?ng làm b?n ch?ng th?nh, tùy duyên yêu thuong, che ch?. Vì v?y kinh Ni?t Bàn có bài k? r?ng:Th? c?u y?u c?u nhân h?u d?c, Nhu Lai b?t th?nh nhi vi quy’ (Th? gian mu?n du?c c?u thì ph?i c?u xin r?i sau d?y m?i du?c c?u. Nhu Lai ch?ng du?c th?nh mà thu?ng làm ch? v? nuong)”.

    Kinh Duy Ma l?i gi?ng ch? “b?t th?nh chi h?u” th? này: “M?i ngu?i ch?ng th?nh mà v?n làm b?n d? giúp cho an ?n”. Ngài Tang Tri?u nói: “B?n th?t s? thì ch?ng d?i th?nh mà gi?ng nhu t? m?u luôn hu?ng d?n con tr?”.

    Ngài T?nh ?nh nói: “Do chúng sanh c?n du?c hóa d? không có can co c?m du?c chu thánh cho nên g?i là ‘b?t th?nh’. B? Tát cu?ng hóa nhân duyên, xung là b?n d? an ?n chúng sanh. Chúng sanh du?c hóa d? tuy có d?o co (co duyên ti?p nh?n d?o), nhung không ua thích, ch?ng bi?t c?u thánh nên g?i là ‘ch?ng th?nh’. B? Tát tùy co cu?ng hóa, nên g?i là An”.

    Th? trì Nhu Lai th?m thâm pháp t?ng” (Th? trì pháp t?ng r?t sâu c?a Nhu Lai): Câu này có hai cách gi?i thích:

    1. T?nh ?nh S? gi?ng: “Tu cho hi?u du?c rành r? r?ng Nhu Lai t?ng tánh là ‘pháp t?ng r?t sâu c?a Nhu Lai’. Ám chu?ng dã tr?, tâm mình hi?n rõ nên g?i là th? trì”. Thuy?t này cho r?ng minh tâm là “th? trì pháp t?ng r?t sâu”.

    2. Sách Bình Gi?i nói: “Nghe, trì pháp t?ng c?a h?t th?y Nhu Lai trong ba d?i, da van quy v? nh?t van, nh?t van chính là nghe m?t danh hi?u này”. Thuy?t này cho r?ng nghe danh hi?u c?a Ph?t chính là “th? trì pháp t?ng r?t sâu”. Thuy?t này r?t phù h?p v?i T?nh tông.

    “H? Ph?t ch?ng tánh thu?ng s? b?t tuy?t” (Gi? gìn Ph?t ch?ng tánh khi?n thu?ng ch?ng tuy?t): H? (?) là gi? gìn, duy trì. Gi?i thích ch? “Ph?t ch?ng tánh” có nhi?u thuy?t: Sách Thám Huy?n Ký, quy?n mu?i m?t vi?t: “S? h?nh c?a B? Tát g?i là Ph?t ch?ng”. T?nh ?nh S? l?i b?o: “Pháp gi?i chu d? th? Ph?t ch?ng tánh” (M?i pháp gi?i d?u vu?t thoát thì g?i là Ph?t ch?ng tánh).

    Th?t ra, hai thuy?t này gi?ng nhau, d?u l?y l?c d?, v?n h?nh c?a B? Tát tu hành làm Ph?t ch?ng tánh. Ch? “d?” ? dây là vu?t thoát dòng sanh t?, lên b? Ni?t Bàn. Vì v?y, “d?” là Ph?t ch?ng tánh.

    Sách H?i S? d?a vào các kinh, lu?n cho r?ng Ph?t ch?ng tánh có d?n b?n nghia, ? dây ch? nêu lên ba nghia:

    * Ph?t tánh chúng sanh cùng có: Trong tâm chúng sanh s?n có Nhu Lai tánh, b?n lai b?t bi?n, sanh ra các công d?c còn nhi?u hon cát sông H?ng, nhung b? vô minh che l?p, nên d?u có mà cung nhu không. Vì h?, B? Tát li?n kh?i s? giáo hóa, khai phát Nhu Lai t?ng mà h? s?n có. Ðó g?i là “thi?u long Ph?t ch?ng” (ti?p n?i cho dòng gi?ng nhà Ph?t du?c hung th?nh).

    * L?y B? Ð? tâm làm Ph?t ch?ng: Kinh Hoa Th? d?y: Thí nhu vô nguu, t?c vô d?-h?; nhu?c vô B? Tát phát tâm, t?c vô Ph?t ch?ng. Nhu?c h?u nguu t?c h?u d?-h?, nhu th? nhu?c h?u B? Tát phát tâm, t?c Ph?t ch?ng b?t do?n” (Ví nhu không có bò, s? ch?ng có d?-h?. N?u không có B? Tát phát tâm, s? không có Ph?t ch?ng. N?u có bò thì có d?-h?. Cung v?y, n?u có B? Tát phát tâm thì Ph?t ch?ng ch?ng do?n).

    * L?y xung danh làm Ph?t ch?ng: Kinh B?o Vân d?y: Thí nhu ch?ng th?, h?u k? ch?ng t?, ly u h? b?i, c? túc sanh nha nhân duyên. Thi?n nam t?! Van Ph?t danh gi?, d?c k? ch?ng t?, c? túc nhân duyên, ti?n d?c th? ký” (Ví nhu tr?ng cây, có h?t gi?ng không b? m?c nát c?a cây ?y, d?y d? nhân duyên m?c m?m. Này thi?n nam t?! Nghe danh hi?u Ph?t là du?c h?t gi?ng, d?y d? nhân duyên li?n du?c th? ký). Ðo?n kinh trên ý nói: Các th? h?t gi?ng n?u ch?ng m?c nát ?t có kh? nang sanh r?, n?y m?m, m?c l?n thành cây to. Nghe danh hi?u Ph?t thì gi?ng nhu có du?c h?t gi?ng, tín nguy?n trì danh chính là d?y d? nhân duyên, ?t du?c th? ký thành Ph?t, nên b?o r?ng “trì danh là Ph?t ch?ng”.

    Theo H?i S?, B? Ð? tâm và xung danh hi?u Ph?t là Ph?t ch?ng tánh; d? ch?ng minh r?ng kinh này l?y “phát B? Ð? tâm, nh?t hu?ng chuyên ni?m” làm tông, dúng là “h? Ph?t ch?ng tánh, thu?ng s? b?t tuy?t” (gìn gi? ch?ng tánh c?a Ph?t khi?n cho thu?ng tr? ch?ng tuy?t).

    Gia Tu?ng S? gi?ng ch? “thu?ng s? b?t tuy?t” là: “Mu?n làm cho pháp ch?ng c?a Nhu Lai ch?ng d?t v?y”.

    T?nh ?nh S? nói: “Gi? gìn cho lìa chu?ng, kh?i lên nh?ng di?u lành không gián do?n thì g?i là thu?ng ch?ng tuy?t”.

    Sách Bình Gi?i l?i vi?t: “Ð?i Lu?n chép: ‘Noi không Ph?t, khen ng?i danh t? Tam B?o (Tam B?o âm)’. ‘Tam B?o âm’ là th? trì, tuyên nói pháp t?ng c?a Ph?t. Chúng sanh do d?y s? gieo can lành, phát sanh trí, thành t?u nh?ng ph?m d?c kh? Lý, nên h?t gi?ng Tam B?o du?c liên t?c luu truy?n, thu?ng ch?ng b? d?t m?t”.

    C? ba thuy?t trên dây d?u h?p lý c?.

    C? mu?i câu t? “hung d?i bi” cho d?n câu ch?ng t? ph? hà, giai d? b? ng?n” (c?u v?t, gánh vác cho h? d?u vu?t lên b? kia) d?u nói v? d?c h?nh d?ng th? d?i bi, vô duyên d?i t? c?a Ð?i Si.

    “Hung d?i bi, m?n h?u tình” (D?y lòng d?i bi, thuong xót h?u tình): M?n (?) là thuong xót nghi d?n. B? Tát thuong xót chúng sanh làm cho t?t c? du?c thoát kh?, ch?ng ph?i nhu lòng bi do ái ki?n c?a Nh? Th?a, phàm phu nên g?i là “d?i bi”.

    Sách H?i S? l?i vi?t: “D?p kh? là Bi, cho d?n Bi là chân th?t bình d?ng bi, nên g?i là d?i bi”.

    L?i nhu kinh Ni?t Bàn, quy?n mu?i m?t d?y: “Tam th? chu Th? Tôn, d?i bi vi can b?n” (Tam th? chu Th? Tôn l?y d?i bi làm can b?n).

    Quy?n m?t kinh Ð?i Nh?t c?a M?t b? ghi: “B? Ð? tâm vi nhân, d?i bi vi can b?n” (B? Ð? tâm là nhân, d?i bi là can b?n). Vì v?y, các Ð?i Si d?u cùng phát tâm Ð?ng Th? Ð?i Bi.

    “Di?n t? bi?n”: Do t? tâm mà th?t lên. T?nh ?nh S? gi?ng: “Nuong lòng T? mà nói ra thì g?i là di?n t? bi?n”.

    Th? pháp nhãn” (Trao pháp nhãn): Pháp nhãn là m?t trong ngu nhãn c?a Nhu Lai. Ngu nhãn là nh?c nhãn, thiên nhãn, hu? nhãn, pháp nhãn và Ph?t nhãn. Pháp nhãn là trí hu? soi th?u su?t h?t th?y pháp môn d? d? sanh c?a B? Tát. H?i S? gi?ng: “Ph?t d?o chánh ki?n g?i là pháp nhãn”. T?nh ?nh S? gi?ng: “Trí soi chi?u pháp nên g?i là pháp nhãn”.

    Do dó, pháp nhãn là thông d?t th?u su?t các th? can khí c?a chúng sanh, khéo bi?t h?t th?y pháp c?u d?, ?ng theo can co mà ban pháp d? d? thoát h?. Trí hu? nhu v?y g?i là “pháp nhãn”. Ngài T?nh ?nh l?i vi?t: “Truy?n d?y pháp khi?n cho hi?u bi?t thì g?i là trao pháp nhãn”. D?y d? chúng sanh khi?n cho h? d?i v?i Ph?t pháp sanh hi?u bi?t dúng d?n thì cung gi?ng nhu dem pháp nhãn trao cho chúng sanh v?y.

    “Ð?(?: l?p) là làm ngh?n. “Ác thú” (??: n?o ác) là ba du?ng ác: súc sanh, qu?, d?a ng?c. Ðu?ng ác r?t kh?, mu?n cho h? du?c thoát kh?i nên d?y ngu?i khác lìa ác thì chính là dóng l?p con du?ng d?n d?n n?o ác. Trong kinh này, d?c Di Ðà có d?i nguy?n: “Lai sanh ngã sát, b?t ph?c cánh d?a ác thú” (Sanh v? cõi ta, ch?ng b? d?a trong du?ng ác n?a) th?t dúng là ý “d? ác thú” (l?p n?o ác).

    Sách H?i S? l?i gi?ng ch? khai thi?n môn”(m? c?a lành) nhu sau: “Là d?i t? d?c. Thi?n môn là c?a B? Ð? Ni?t Bàn”. Ph?m Th? L?c Vô C?c c?a kinh này chép: “T?t d?c siêu tuy?t kh?, vãng sanh vô lu?ng thanh t?nh A Di Ðà Ph?t qu?c” (?t du?c siêu tuy?t, vãng sanh cõi vô lu?ng thanh t?nh c?a A Di Ðà Ph?t) th?t chính là m? c?a lành m?t cách chân th?t v?y.

    U chu chúng sanh, th? nhu?c t? k?”(v?i các chúng sanh, xem nhu chính mình) nghia là d?ng th? d?i bi. Cái du?c ngu?i d?i yêu m?n nh?t không gì b?ng thân mình. Vì xem chúng sanh nhu thân mình nên có th? c?u d? qu?n sanh, tâm ch?ng t?m b?. Kinh Ni?t Bàn có bài k? r?ng: Nh?t thi?t chúng sanh th? d? kh?, t?t th? Nhu Lai nh?t nhân kh?” (H?t th?y chúng sanh h?ng ch?u các n?i kh? khác nhau thì cung d?u nhu là chính b?n thân Nhu Lai ch?u kh?). Vì v?y, ph? nguy?n ch?ng t? ph? hà, giai d? b? ng?n” (c?u v?t, gánh vác cho d?u vu?t lên b? kia).

    “Ch?ng”(?) là c?u giúp, “t?” (?) là d?, làm cho hoàn thành, t?o l?i ích. Do dó, “ch?ng t?” có nghia là c?u d?. Ph? (?) là gánh vác. Trong kinh Ð?i Pháp C? Ðà Ra Ni, Ph?t d?y:

    B? Tát d?m gi?, th? nguy?n hà ph? nh?t thi?t chúng sanh xu?t ly th? gian…Thí nhu tru?ng gi? gia n?i phong nhiêu, da chu trân b?o, duy h?u nh?t t?, di ái ni?m c?, tài b?o, nh?o c? t?t cai d? chi, vô h?u bì quy?n. B? Tát di?c ph?c nhu th?, nh?t thi?t nh?o c?, t?n giai d? chi. Nãi chí linh nh?p Vô Du Ni?t Bàn, th? c? danh vi hà ph? tr?ng d?m” (Trách nhi?m c?a B? Tát là th? nguy?n gánh vác h?t th?y chúng sanh xu?t ly th? gian... Ví nhu tru?ng gi? trong nhà giàu có, du d?t, nhi?u c?a c?i, ch? có m?t con. Vì thuong yêu con nên c?a c?i, v?t yêu thích d?u trao h?t cho con, ch?ng h? m?t nh?c. B? Tát cung l?i gi?ng nhu v?y: H?t th?y v?t yêu thích d?u trao h?t c? cho, cho d?n khi?n cho chúng sanh nh?p Vô Du Ni?t Bàn. Vì v?y, g?i là gánh vác gánh n?ng).

    Ðo?n kinh v?a d?n trên dã hi?n th? sâu s?c ý nghia “ch?ng t?, ph? hà”.

    “Ð?”(?) là d?n noi. “B? ng?n” (b? kia) là Ni?t Bàn. Ð?i Lu?n, quy?n mu?i hai vi?t: “N?u có th? th?ng ti?n ch?ng lui, hoàn thành Ph?t d?o thì g?i là dáo b? ng?n”, ý nói: Ð?i Si ph? d? làm cho h?t th?y chúng sanh ch?ng nh?p Vô Du Ni?t Bàn r?i chính mình m?i ch?ng Ni?t Bàn.

    T?t ho?ch chu Ph?t vô lu?ng công d?c, trí hu? thánh minh b?t kh? tu ngh?”(Ð?u d?t du?c vô lu?ng công d?c c?a chu Ph?t, trí hu? thánh minh ch?ng th? nghi bàn): Hai câu trên dây nói rõ các Ð?i Si d?y d? phu?c trí nh? nghiêm, là b?c B? Tát có d?a v? ngang v?i qu? v?, nhung t? qu? hu?ng nhân, d?u dã d?c phu?c d?c trang nghiêm c?a Nhu Lai.

    Trí hu? thánh minh b?t kh? tu ngh?” (Trí hu? thánh minh ch?ng th? nghi bàn) chính là các Ð?i Si d?u dã ch?ng d?c trí hu? trang nghiêm c?a Nhu Lai (T?nh ?nh S? và sách Bình Gi?i, H?p Tán cùng ch?p nh?n thuy?t này).

    “Thánh”(?) là chánh. Ngài Tang Tri?u nói: “Trí hu? là Th?. Thánh minh là D?ng. Không s? gì ch?ng chi?u là Thánh. B? Tát quy?n th?t linh chi?u, ch?ng th? dùng ngôn ng?, suy nghi, bàn lu?n d? hình dung n?i, nên b?o là b?t kh? tu ngh?”.

    Ý c?a Tri?u công là: Trí hu? là b?n th?, thánh minh là di?u d?ng, d?u chi?u rõ, thông d?t du?c h?t th?y s?, nên g?i là Thánh. Th?t trí và Quy?n trí c?a B? Tát phát sanh di?u d?ng sáng t? v?ng v?c d? chi?u soi, chúng sanh do phàm tình nên tr?n ch?ng th? hi?u n?i, nên b?o là “b?t kh? tu” (ch?ng th? nghi n?i). Vì h?t th?y ngôn ng? ch?ng di?n d?t n?i nên nói “b?t kh? ngh?” (ch?ng th? bàn n?i). Do ngôn ng?, phân bi?t ch?ng th? di?n d?t du?c, nên không cách chi mô t?, bàn lu?n, hình dung n?i trí hu? ?y.

    Hon n?a, “b?t kh? tu ngh?” có hai lo?i:

    - M?t là lý không: Do Ho?c tình[46] ch?ng th? th?u d?t n?i.

    - Hai là th?n k?: K? trí c?n ch?ng th? suy lu?ng du?c.   

    Trí Ð? Lu?n l?i vi?t: “Trong pháp Ti?u Th?a ch?ng h? có vi?c ch?ng th? nghi bàn, ch? trong pháp Ð?i Th?a m?i có, [ví d?] nhu [d?c Ph?t] nói kinh Pháp Hoa trong sáu muoi ti?u ki?p mà tu?ng nhu trong kho?ng b?a an”.

    Nhu th? d?ng chu d?i B? Tát vô lu?ng vô biên, nh?t th?i lai t?p” (Các v? d?i B? Tát nhu th? vô lu?ng vô biên, cùng lúc nhóm d?n h?i) là câu t?ng k?t: Các v? d?i B? Tát trên dây d?c tuân Ph? Hi?n, do nghe gi?ng, khen ng?i di?u pháp T?nh Ð?, do ho?ng truy?n r?ng rãi nguy?n vuong Ph? Hi?n, vì ph? d? th?p phuong tam th? h?t th?y h?u tình vãng sanh T?nh Ð?, r?t ráo Ni?t Bàn, d?ng d?c d?ng tâm, nên cùng lúc nhóm d?n. T?nh ?nh S? vi?t: “Vì pháp, tâm gi?ng nhau nên cùng lúc nhóm d?n”.


    Chánh kinh:

    ????????,??????,??????,???,???,??? ?,?????

    H?u h?u t?-kheo-ni ngu bách nhân, thanh tín si th?t thiên nhân, thanh tín n? ngu bách nhân, D?c gi?i thiên, S?c gi?i thiên, chu thiên Ph?m chúng, t?t c?ng d?i h?i.

    L?i có t?-kheo-ni nam tram ngu?i, thanh tín si b?y ngàn ngu?i, thanh tín n? nam tram ngu?i, tr?i D?c gi?i, tr?i S?c gi?i, chu thiên Ph?m chúng d?u cùng t?i trong d?i h?i.

    Gi?i:

    “Thanh tín si” là Uu-bà-t?c (Upasaka). “Thanh tín n?” là Uu-bà-di (Upasika). Ðo?n kinh trên ch? th?y trong b?n Hán d?ch, b?n Ng?y d?ch ch? chép chúng B? Tát và t?-kheo. Cu?i b?n T?ng d?ch chép: “T?nh thiên long bát b? nh?t thi?t d?i chúng, van Ph?t s? thuy?t, giai d?i hoan h?” (Cùng tr?i, r?ng, tám b? h?t th?y d?i chúng, nghe l?i Ph?t d?y d?u hoan h? l?n), nhu v?y d?u là ph?n nói r?ng c?a b?n Ng?y d?ch v?y (H?t ph?n Thông T?).


    B.2. BI?T T?

     Ph?m ti?p theo dây là Bi?t T?, cung là Phát Kh?i T?. Trong ph?n này, Nhu Lai hi?n tu?ng lành, phóng quang, A Nan hoan h? thua h?i, Th? Tôn dáp th?ng vào di?u nghi, di?n xu?t m?t b? pháp b?o qu?ng d?i, viên mãn, gi?n d?, nhanh t?t, phuong ti?n r?t ráo, hy h?u b?c nh?t, khó du?c g?p g? là kinh Ph?t Thuy?t Ð?i Th?a Vô Lu?ng Th? Trang Nghiêm Thanh T?nh Bình Ð?ng Giác.

    3. Ð?i Giáo duyên kh?i (????)

     Chánh kinh:

    ????????,????,????,????,?????????????????,????????????,????,????,?????????????,?????????,????,????,??