"Này Thiện tri thức! Trong mỗi niệm tự thấy được bản tánh thanh tịnh, tự tu, tự hành, tự thành Phật Đạo". Lục Tổ.

CHƯƠNG I

NGHI VẤN

Một hôm Vi Thứ Sử vì Tổ thiết đại hội trai; trai xong, Thứ Sử thỉnh Tổ đăng tòa, quan liêu sĩ thứ đều thành kính lễ bái, hỏi rằng : Đệ tử nghe Hòa Thượng thuyết pháp, thật không thể nghĩ bàn, nay có một ít nghi, cúi mong Ngài đại từ đại bi đặc biệt vì giải nói.

Tổ bảo rằng: Có nghi liền hỏi, tôi sẽ vì các ông mà nói.

Thứ Sử thưa rằng: Hòa Thượng nói pháp đâu không phải là tông chỉ của Tổ Đạt Ma ư?

Tổ bảo: Đúng vậy!

Thứ Sử thưa: Đệ tử nghe Tổ Đạt Ma khi mới đến vua Lương Võ Đế, Võ Đế hỏi rằng: “Trẫm một đời cất chùa độ Tăng, bố thí thiết trai có những công đức gì?” Tổ Đạt Ma bảo: “Thật không có công đức”. Đệ tử chưa thấu được lẽ này, cúi mong Hòa Thượng vì nói.

Tổ bảo: Thật không có công đức, chớ nghi lời của bậc tiên thánh. Vũ Đế tâm tà, không biết chánh pháp, cất chùa độ Tăng, bố thí, thiết trai đó gọi là cầu phước, chớ không thể đem phước đổi làm công đức. Công đức là ở trong pháp thân, không phải do tu phước mà có được.

Tổ lại nói: Thấy tánh ấy là công, bình đẳng ấy là đức. Mỗi niệm không ngưng trệ, thường thấy bản tánh, chân thật diệu dụng gọi là công đức. Trong tâm khiêm hạ ấy là dựng lập muôn pháp là công, bên ngoài hành lễ phép ấy là đức. Tự tánh dựng lập muôn pháp là công, tâm thể lìa niệm ấy là đức; không lìa tự tánh ấy là công, ứng dụng không nhiễm ấy là đức. Nếu tìm công đức pháp thân, chỉ y nơi đây mà tạo, ấy là chơn công đức. Nếu người tu công đức, tâm đức không có kinh, thường hành khắp kỉnh. Tâm thường khinh người, ngô ngã không dứt tức là không công, tự tánh hư vọng không thật tức tự không có đức, vì ngô ngã tự đại thượng khinh tất cả. Này Thiện tri thức ! (Mỗi niệm không có gián đoạn ấy là công, tâm hành ngày tháng ấy là đức) tự tu tánh ấy là công, tự tu thân ấy là đức. Này Thiện tri thức ! Công đức phải là nơi tự tánh mà thấy, không phải do bố thí cúng dường mà cầu được. Ấy là phước đức cùng với công đức khác nhau. Võ Đế không biết chân lý, không phải Tổ Sư ta có lỗi.

Thứ Sử lại hỏi rằng: Đệ tử thường thấy Tăng niệm Phật A Di Đà, nguyện sanh Tây phương, thỉnh Hòa Thượng nói được sanh nơi cõi kia chăng ? Nguyện vì phá cái nghi này.

Tổ bảo: Sử quân khéo lắng nghe, Huệ Năng sẽ nói. Thế Tôn ở trong thành Xá Vệ nói kinh văn Tây phương dẫn hóa, rõ ràng cách đây không xa. Nếu luận về tướng mà nói, lý số có mười muôn tám ngàn tức là trong thân có mười ác và tám tà, liền là nói xa, nói xa là vì kẻ hạ căn, nói gần là vì những người thượng trí. Người có hai hạng nhưng pháp không có hai thứ, mê ngộ có khác thấy có mau chậm. Người mê niệm Phật cầu sanh về cõi kia, người ngộ tự tịnh tâm mình.

Sở dĩ Phật nói: Tùy tâm tịnh liền được cõi Phật tịnh. Sử quân, người phương Đông chỉ tâm mình tịnh liền không có tội, tuy người phương Tây tâm không tịnh cũng có lỗi. Người phương Đông tạo tội niệm Phật cầu sanh về phương Tây, còn người phương Tây tạo tội, niệm Phật cầu sanh cõi nào? Phàm ngu không rõ tự tánh, không biết trong tâm Tịnh độ, nguyện đông, nguyện tây, người ngộ đạo ở chỗ nào cũng vậy.

Sở dĩ Phật nói: Tùy chỗ mình ở hằng được an lạc. Sử quân, tâm địa chỉ không có cái bất tiện thì Tây phương cách đây không xa. Nếu ôm lòng chẳng thiện, niệm Phật vãng sanh khó đến.

Nay khuyên Thiện tri thức trước nên dẹp trừ thập ác tức là đi được mười muôn, sau trừ tám cái tà bèn qua được tám ngàn, mỗi niệm thất tánh thường hành bình đẳng, đến như trong khảy móng tay, liền thấy đức Phật A Di Đà. Sử quân, chỉ hành mười điều thiện đâu cần lạy nguyện vãng sanh, không đoạn cái tâm thập ác thì Phật nào đón tiếp.

Nếu ngộ được đốn pháp vô sanh, thấy Tây phương chỉ trong khoảng sát na. Còn chẳng ngộ, niệm Phật cầu sanh thì con đường xa làm sao đến được! Huệ Năng vì mọi người đời cõi Tây phương trong khoảng sát na ở trước mắt khiến cho qúi vị được thấy, quí vị có muốn thấy hay chăng?

Chúng đều đảnh lễ thưa rằng: Nếu ở cõi nầy mà thấy được thì đâu cần phải nguyện vãng sanh, nguyện Hòa Thượng từ bi liền hiện Tây phương khiến cho tất cả được thấy.

Tổ bảo rằng: Nầy đại chúng! Người đời tự sắc thân là thành, mắt tai mũi lưỡi là cửa, ngoài có năm cửa, trong có cửa ý. Tâm là đất, tánh là vua, vua ở trên đất tâm, tánh còn thì vua còn, tánh đi mất thì vua mất; tánh ở thì thân tâm còn, tánh đi thì thân tâm hoại. Phật nhằm ở trong tánh mà tạo, chớ không hướng ra ngoài mà cầu.

Tự tánh mê tức là chúng sanh, tự tánh giác tức là Phật, từ bi tức là Quan Thế Âm, hỷ xả gọi là Đại Thế Chí , hay tịnh tức là Đức Thích Ca, bình trực tức là Phật Di Đà .

Nhơn ngã ấy là Tu Di, tà tâm là biển độc, phiền não là sóng mòi, độc hại là rồng dữ; hư vọng là quỉ thần, trần lao là rùa tranh, tham sân là địa ngục, ngu si là súc sanh.

Nầy Thiện trí thức! Thường làm mười điều lành thì thiên đường liền đến, trừ nhơn ngã thì núi Tu Di ngã, dẹp được tham dục thì biển nước độc khô, phiền não không thì sóng mòi mất, độc hại trừ thì rồng cá đều dứt.

Ở trên tâm địa mình là giác tánh Như Lai phóng đại quang minh, ngoài chiếu sáu cửa thanh tịnh hay phá sáu cõi trời dục, tự tánh trong chiếu ba độc tức liền trừ địa ngục ..v.v.. các tội một lúc điều tiêu diệt, trong ngoài sáng tột, chẳng khác với cõi Tây phương, không chịu tu như thế nầy làm sao đến được cõi kia?

Đại chúng nghe nói rồi đều rõ ràng thấy được tự tánh, thảy đều lễ bái, đều tán thán: Lành thay!

Thưa rằng: Khắp nguyện pháp giới chúng sinh nghe nói có một thời liền ngộ hiểu.

Tổ bảo: Nầy Thiện trí thức! Nếu muốn tu hành, tại gia cũng được, không cần chùa, người ở tại gia mà hay hành như người ở phương Đông mà tâm được thiện, còn người ở chùa mà không tu cũng như người ở phương Tây mà tâm ác. Chỉ tâm thanh tịnh tức là tự tánh Tây phương.

Thứ Sử Vi Cừ lại hỏi rằng: Người tại gia làm sao tu hành? Cúi xin Ngài chỉ dạy.

Tổ bảo: Tôi vì đại chúng làm một bài tụng Vô Tướng, chỉ y đây mà tu, thường cùng tôi đồng ở không khác, nếu không tu như thế nầy dù có cạo tóc xuất gia đối với đạo cũng không có ích gì.

Tụng rằng:

Tâm bình không nhọc giữ giới
Nhân thì nuôi dưỡng cha mẹ
Nhường thì trên dưới hòa
Nếu hay dùi cây ra lửa
Đắng miệng tức là thuốc hay
Sửa lỗi ắt sanh trí tuệ
Mỗi ngày thường làm lợi ích
Bồ đề chí hướng tâm tìm
Nghe nói y đây tu hành
Hạnh thẳng không cần tu thiền
Nghĩa thì trên dưới thương nhau
Nhẫn thì các ác không tồn
Trong bùn quyết mọc sen hồng
Nghịch tai là lời ngay thẳng
Giữ quấy trong tâm không hiền
Thành đạo không do thí tiền,
Đâu nhọc hướng ngoại cầu huyền
Cực lạc chỉ ngay trước mắt.

Tổ lại bảo: Nầy Thiện tri thức! Thảy phải y kệ đây mà tu hành, nhận lấy tự tánh, thẳng đó thành đạo, Pháp không đợi nhau, mọi người hãy giải tán, tôi trở về Tào Khê, chúng nếu có nghi, lại đến hỏi nhau.

Khi ấy Thứ Sử quan liêu ở trong hội, kẻ thiện nam tín nữ mỗi người đều được khai ngộ, tin thọ vâng làm.