trang Blog

hoaoaihuong44Tham gia: 17/09/2009
  • TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU -TRỌNG THỦY
    Sáng Tác
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU -TRỌNG THỦY

    BIÊN BẢN BÀI HỌC LƯU HÀNH NỘI BỘ

    TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU -TRỌNG THỦY

    I.Tìm hiểu chung

    1. Truyền thuyết:

    - Khái niệm: là loại truyện dân gian, kể về các sự kiện, nhân vật lịch sử, thể hiện nhận thức, quan điểm của nhân dân về lịch sử.

    - Đặc trưng nổi bật của thể truyền thuyết: có sự hoà quyện giữa tưởng tượng và lịch sử, không quá chú trọng đến tính chân thực, xây dựng những hình tượng độc đáo.

    2. Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thuỷ

    - Xuất xứ : trong truyện “Rùa vàng”, in trong quyển “Lĩnh Nam chích quái” (thế kỉ XV)

    - Bố cục: 2 phần

    • An Dương Vương là vua Âu Lạc xây thành , chế nỏ , giữ nước thành công.
    • Bi kịch tình yêu của Mị Châu gắn liền bi kịch mất nước của An Dương Vương.

    - Tóm tắt: An Dương Vương xây thành Cổ Loa, xây mãi vẫn đổ, nhờ có Rùa Vàng giúp đỡ mới xây xong. Thần Rùa cho nhà vua lẫy nỏ, nhờ đó mà đánh bại quân xâm lược Triệu Đà. Triệu Đà cầu hoà, cho con trai Trọng Thuỷ sang kết thân với Mị Châu, con gái An Dương Vương và ở rể trong thành Cổ Loa. Trọng Thuỷ ăn cắp lẫy nỏ, Triệu Đà liền cử quân sang tái xâm lược Âu Lạc. An Dương Vương thua trận, đem theo Mị Châu chạy trốn. Đến bờ biển, Rùa Vàng hiện lên kết tội Mị Châu, vua chém đầu con gái rồi rẽ nước xuống biển. Trọng Thuỷ tiếc nhớ Mị Châu, tự vẫn ở giếng trong thành Loa. Mị Châu chết, máu thành ngọc trai, xác thành ngọc thạch, ngọc đem rửa nước giếng trong thành thì sáng hơn.

    - Chủ đề: Thông qua việc kể lại một giai đoạn lịch sử bi hùng của dân tộc thời Âu Lạc, truyện đưa ra bài học giữ nước và bài học mất nước của An Dương Vương đồng thời bộc lộ thái độ với các nhân vật liên quan.

    - Dấu tích lịch sử: Quần thể di tích ở làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội: đền thờ An Dương Vương, am thờ Mị Châu, giếng Trọng Thủy, thành Cổ Loa chín vòngxoáy trôn ốc.

    II. Đọc – hiểu văn bản

    1. Nhân vật An Dương Vương

    a. Trong quá trình giữ nước.

    - An Dương Vương trong những năm đầu đã làm được những việc trọng đại, thu được những thành công to lớn: chuyển đô từ miền núi về đồng bằng , xây được thành cao hào sâu, chế được nỏ bách phát bách trúng, chiến thắng Triệu Đà, bảo vệ độc lập chủ quyền đất nước. => Nhà nước Âu Lạc vững mạnh dưới sự trị vì của An Đương Vương

    - Nguyên nhân thành công: được sự ủng hộ của cả người và thần, và hơn cả là do sự anh minh của ADV.

    + do An Dương Vương kiên trì, quyết tâm, không nản chí trước khó khăn, thất bại tạm thời.

    + do An Dương Vương thành tâm cầu tài: lập đàn cầu.

    + do ADV được sự trợ giúp của cả người và thần linh (cụ già và Rùa vàng) =>  sự ủng hộ của nhân dân.

    + vua có tinh thần cảnh giác cao, có sự lo tính, chuẩn bị sẵn sàng đối phó với nguy cơ xâm lược của kẻ thù  (xây thành, chế nỏ).

    => Nhận xét : ADV là vị vua anh hùng biết trưng cầu dân ý và trọng người tài, là thủ lĩnh sáng suốt của người Âu Lạc, có trách nhiệm và lòng yêu nước sâu sắc, tinh thần cảnh giác cao độ.

    - Thái độ của nhân dân: tôn vinh, ngưỡng mộ ADV. Hình ảnh Rùa Vàng và nỏ thần mà nhân dân sáng tạo ra chính là sự kỳ ảo hoá, thần thánh hoá, bất tử hoá sự nghiệp dựng, giữ nước chính nghĩa, hợp lòng dân của ADV. Nỏ thần là sự kỳ ảo hoá vũ khí tinh xảo của người Việt xưa, đồng thời thể hiện khát vọng đánh thắng mọi thế lực xâm lược.

    b. Trong quá trình mất nước:

    - Nguyên nhân mất nước:

    + do ADV lơ là cảnh giác, không nhận ra dã tâm nham hiểm của Triệu Đà.

    + Vua liên tiếp mắc sai lầm: nhận lời cầu thân của Triệu Đà, cho phép Trọng Thuỷ ở rể trong thành mà không chút đề phòng, dạy dỗ con gái không nghiêm, lơ là trong việc phòng thủ bảo vệ nước, chủ quan khinh địch, sớm có mong muốn hưởng nhàn. => Hành động dĩ hòa vi quý, lấy hòa hiếu làm trọng “rước rể về thành” thực chất lại hóa ra hành động “cõng rắn cắn gà nhà”.

    => Nhận xét : ADV đã tự đánh mất mình, tự mãn, thiếu sáng suốt, cảnh giác, khinh suất, không hiểu bản chất nham hiểm của kẻ thù nên chuốc thất bại thảm hại . Ông thua là thua ở mưu kế hiểm độc, do bị phá ngầm bên trong chứ không phải thua do kém binh kém tướng.

    - Kết cục của ADV: Nhà vua rơi vào bi kịch nước mất nhà tan. Ông chỉ tỉnh ngộ khi thành đã mất, lâm vào bước đường cùng, phía sau lưng là giặc, phía trước mặt là biển khơi mênh mông, không lối thoát; tự tay ông phải chém đầu con gái yêu (hành động vì nghĩa diệt thân, đặt lợi ích dân tộc quốc gia lên trên tình phụ tử) và kết thúc cuộc đời mình. Đó là hành động trừng phạt nghiêm khắc, đích đáng, đau đớn, đầy bi kịch.

    - Thái độ của nhân dân với ADV:

    + Một mặt nêu ra bài học đắt giá cho người thủ lĩnh mất cảnh giác, để mất nước một cách bi thảm. Đó là sự trừng phạt nghiêm khắc của lịch sử.

    + Mặt khác nhân dân vẫn kính trọng những việc ông đã làm cho đất nước nên đã giảm nhẹ tội cho ông bằng cách sáng tạo ra lỗi lầm của Mị Châu và để ông cầm sừng tê đi xuống lòng biển về với Lạc Long Quân bất tử.

    + Nếu so sánh với cách hoá thân của Thánh Gióng, cách hoá thân của An Dương Vương có ý nghĩa răn dạy vô cùng sâu sắc . Thánh Gióng có công cứu nước , khi hoá thì bay lên trời khiến người đời sau nhớ đến thì ngước nhìn lên ngưỡng vọng. ADV mang tội đánh mất nước , có cách hoá đi xuống lòng biển khiến người đời sau khi nhớ đến ông phải cúi nhìn sâu vào mà luôn cảnh giác với chính bản thân mình.

    2. Mối tình Mị Châu-Trọng Thuỷ: oan tình đau buồn và bi kịch đẫm nước mắt

    Mâu thuẫn chung của Mị Châu-Trọng Thủy: Nghĩa vụ với đất nước >< Tình cảm vợ chồn. Tuy nhiên mỗi nhân vật lại có cách lụa chọn khác nhau… Dẫu sao họ vẫn chỉ là những con cờ trên bàn cờ chính trị.

    Mị Châu

    Trọng Thủy

    Vì tình cảm vợ chồng:

    + Cho Trọng Thủy xem nỏ thần

    + Rắc lông ngỗng chỉ đường cho giặc

    => Trọn đạo vợ chồng quên nghĩa vụ với đất nước

    => Bi kịch:

    + Nước mất, nhà tan

    + Bị kết tội phản  quốc và bị cha chém chết

    => Kết luận:

    vNhẹ dạ, cả tin, đặt tình cảm cá nhân lên trên vận mệnh quốc gia, dân tộc

    vLà một người con gái đáng thương hơn đáng giận

    Vì nghĩa vụ với đất nước:

    + Lừa Mị Châu đánh tráo nỏ thần

    + Dẫn binh xâm lược đất nước của vợ

    => Vì đất nước mà quên nghĩa phu thê

    => Bi kịch:

    + Mất người yêu

    + Bị lên án là kẻ gián điệp, phản bội; phải tự tử

    vCó tình yêu với Mị Châu nhưng vẫn đặt nghĩa vụ đối với quốc gia lên hàng đầu

    vVừa là nạn nhân vừa là thủ phạm của âm mưu xâm lược

    a. Mị Châu: Nhi nữ ngây thơ và họa diệt quốc

    - Có vị trí cao trong đất nước (công chúa) lẽ ra phải ý thức sâu sắc được trách nhiệm cá nhân của mình với đất nước nhưng lại chỉ biết đắm chìm trong hạnh phúc lứa đôi cá nhân.

    - Nàng ngây thơ cả tin đến mức sử dụng bí mật quốc gia cho tình riêng, để bảo vật giữ nước bị đánh tráo mà không hay biết. tình yêu chồng là không sai nhưng việc nước là tuyệt mật. Tình yêu không có tội nhưng vì yêu mà để “cơ đồ đắm biển sâu” thị lại thành trọng tội.

    - Nàng tin rằng Trọng Thủy đến với nàng bằng cả tấm lòng mà không ý thức được rằng khi Trọng Thủy sang Âu Lạc đã không chỉ mang theo sính lễ cầu hôn mà còn mang theo cả những toan tính cướp nước, những âm mưu đáng khinh. Nàng mù quáng đến mức không nhận ra hàm ý binh biến loạn lạc, mối họa đao binh trong câu nói của chồng trước khi chia tay về thăm cha.

    - Khi nước đã mất vào tay Triệu Đà, trên đường chạy trốn, vẫn ngây thơ rắc lông ngỗng đánh dấu đường cho chồng, để nên nỗi hai cha con bị dồn vào đường cùng không lói thoát. => Nếu có lấy việc nàng vì xa chông lâu ngày, và như bao nhiêu người vợ nhớ chồng khát khao đoàn tụ sum họp, thì đó vẫn là hành động đỉnh điểm của sự mù quáng.

    - Hậu quả của sự ngây thơ, thiếu ý thức trách nhiệm: Mị Châu bị kết tội là giặc, tình yêu, niềm tin tan vỡ, bị vua cha chặt đầu. => sự trừng phạt nghiêm khắc của lịch sử. Mị Châu phải trả giá đắt cho tội lỗi của mình

    - Thái độ của nhân dân với Mị Châu:

    + Một mặt đưa ra bản án nghiêm khắc, đích đáng trừng trị tội lỗi của nàng, tội phản quốc dù là vô tình thì vẫn là vẫn phải chết. Từ bi kịch của Mị Châu, nhân dân muốn nhắc nhở con cháu, đặc biệt là thế hệ trẻ cần có thái độ đúng đắn trong việc giả quyết mối quan hệ giữa nước và nhà, chung và riêng.

    + Một mặt thương cho nàng, bao dung cho nàng vì nàng có tâm hồn trong sáng, phạm tội do vô tình chứ không phải cố ý. Vì vậy , nhân dân đã sáng tạo ra chi tiết ngọc trai giếng nước với lời khấn của Mị Châu Nếu có lòng phản nghịch, mưu hại cha thì chết đi hóa thành cát bụi. Nếu một lòng trung hiếu mà bị người phản bội thì chết đi thành châu ngọc để rửa sạch mối nhục thù” => Lời khấn nguyện trước lúc lâm chung linh nghiệm: máu nàng biến thành ngọc trai, xác nàng biến thành ngọc thạch.=> Tấm lòng trinh bạch của Mị Châu.

    “Trung tín thệ tâm thân hóa thạch

    Hưng vong sái lệ tỉnh trầm châu”.

    => Mị Châu đã chỉ vẹn chữ tình mà khôn trọn chữ trung chữ hiếu.

    => Nàng đã bị tình yêu che mắt, bị trái tim mù quáng đưa đường, vì một người (chồng) mà phụ tấm lòng của muôn dân. Giá như nàng khước từ yêu cầu xem nỏ thần của chồng thì nàng chỉ làm phật lòng một người mà được lòng cả thiên hạ, và như thế mới đúng đạo quân thần phụ tử. Dẫu có lấy câu “tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu”, dẫu có lấy cái cớ của người con gái khi yêu thường tin tưởng mù quáng, dẫu có lấy cả tâm lý học hiện đại ngày hôm nay ra để biện minh “Ta thường làm những việc điên rồ khi ta đang yêu”, dẫu cho ai đó có thể vì quá thương nàng mà biện minh rằng nàng sinh ra trong nhung lụa, lớn lên trong ấm êm mà không biết đến éo le của cuộc đời, đến thế sự đa đoan… thì nàng cũng không thể thoát được sự trừng phạt nghiêm khắc của nhân dân. Bản án lịch sử dù đau đớn nhưng giang sơn Âu Lạc đã vì nàng mà mất đi… Thế mới thấy” nước mắt chính là mặt trái của lòng tin…

    => Nàng là tội nhân của đất nước nhưng đồng thời cũng là nạn nhân của tham vọng con người. Tấm lòng trong sáng thơ ngây của nàng đã bị âm mưu toan tính của con người làm cho hoen ố.

    => Nhưng suy cho cùng, MC không muốn là kẻ phản quốc và sẽ chẳng bao giờ là người như vậy nếu nàng không quá cả tin và ngây thơ.

    => Dù đáng trách thật nhiều, thì Mị Châu cũng vẫn là một cô gái đáng thương. => Nàng công chúa xinh đẹp, dẫu rơi đầu vẫn đẹp trong lòng người đọc nhiều thế hệ.

    => Bài học: Tình yêu là có thật, nhưng nó chỉ đẹp khi là sự hòa điệu của hai trái tim chân thành chứ không thể đi đôi với những toan tính thấp hèn

    Tôi kể ngày xưa chuyện Mị Châu

    Trái tim lầm chỗ đễ trên đầu

    Nỏ thần vô ý trao tay giặc

    Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu

    (Tố Hữu)

    TRƯỚC ĐÁ MỊ CHÂU  - TRẦN ĐĂNG KHOA
    Ở bãi biển Thanh Hoá nổi lên một phiến đá hình cô gái cụt đầu. Nhân dân cho đó là nàng Mỵ Châu bị cha chém chết, hoá đá nên đã dùng võng đào đưa “ nàng” về Đền Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội.

    Người dân nào xưa đưa em về đây
    Cho em gặp bố
    Người bố mất nỏ thần, giận em, ruồng bỏ
    Nhưng nhân dân mình không nỡ bỏ em ...

    Nhân dân mình không nỡ bỏ em
    Không nỡ bỏ đứa con bị bỏ
    Để chiều nay trong gian đình cổ
    Tôi đứng lặng trước em

    Tôi đứng lặng trước em
    Không phải trước nỗi lầm
    biến em thành đá cuội
    Nhớ vận nước có một thời chìm nổi
    Bắt đầu từ một tình yêu

    Em hoá đá ở trong truyền thuyết
    Cho bao cô gái sau em
    Không còn phải hoá đá trong đời

    Có những lỗi lầm phải trả bằng cả
    một kiếp người
    Nhưng lỗi lầm em lại phải trả bằng
    máu toàn dân tộc
    Máu vẫn thấm qua từng trang tập đọc
    Vó ngựa Triệu Đà còn đau đến hôm nay....

    Người dân nào xưa đưa em về đây
    Như muốn nhắc một điều gì ...
    Đền Cổ Loa nhạt nắng
    Lừng lẫy bóng chiều đi ....
    (Cổ Loa 12-3-1974)


     



     

    Thiếp hóa loài châu ngọc

    Chàng về với giếng khơi

    Tình ngàn thu không trọn

    Người đời ai xót thương?!

     (đ.đ.a)

    Cha ơi! Cha chọn rể 

    Cha đắp lũy xây thành

    Mà sao khi nước mất

    Cha xử con tội hình?

     Thần Rùa biết cơ trời

    Cớ sao còn tặng nỏ

    Sao nỡ trỏ vào em  - Giặc ngồi sau vua đó!

     Chàng đã phụ đời ta

    Từ khi chưa gặp mặt

    Chuyện tình thành Cổ Loa 

    Đau trước ngày thứ nhất.

     Sống cũng chẳng được nào

    Nước mất tình cũng tan

    Nhưng chết dưới gươm cha

    Thì nghìn năm oan nghiệt!

     Nỗi oan này hóa ngọc

    Dưới chín tầng bể sâu

    Thần với người đâu cả

    Bao giờ thì biết yêu?

     (Trích ý thơ Lời Mị Châu – Đỗ Trung Lai)

    b. Nhân vật Trọng Thuỷ:

    - Là nhân vật truyền thuyết khá phức tạp, có nhiều mâu thuẫn.

    + trong thời kỳ đầu, Trọng Thuỷ đóng vai trò gián điệp, theo lệnh vua cha sang dò la bí mật quốc gia của Âu Lạc, đánh cắp lẫy nỏ.

    + trong quá trình sống chung với Mị Châu, có thể Trọng Thuỷ - hoàng tử bên giặc đã bị tình yêu cảm hóa và yêu nàng thực sự. Câu nói trước lúc chia tay MC về nước phàn nào thể hiện chân tình, sự lo lắng của Trọng Thuỷ về sự tan vỡ của hạnh phúc. Khi Mị Châu chết, Trọng Thuỷ ôm xác vợ khóc lóc, sau đó thì tự tử.

    - Cái chết của Trọng Thuỷ: cho thấy sự bế tắc, sự ăn năn day dứt ân hận muộn màng của y. Trọng Thuỷ vừa là kẻ thù của nhân dân Âu Lạc vừa là nạn nhân trong tham vọng bá quyền của Triệu Đà. Trọng Thuỷ bị kẹt giữa 2 tham vọng quyền lực và hạnh phúc lứa đôi. Lệnh cha khó cãi, nghĩa phu thê cũng không thể lãng quên. Hai tham vọng đó không dung hoà được với nhau, tạo nên mâu thuẫn không thể giải quyết trong chính con người Trọng Thuỷ. Do đó, y chỉ còn mỗi cách kết liễu cuộc đời vì bế tắc.

    - Thái độ nhân dân với Trọng Thuỷ:

    + Một mặt nhân dân ta vẫn kết tội cướp nước của Trọng Thuỷ, cái chết vì mâu thuẫn giằng xé là cái giá hắn phải trả.

    + Mặt khác, nhân dân ta vẫn bao dung vì dù sao Trọng Thuỷ đã hối lỗi và phải trả giá (đánh kẻ chạy đi chứ không ai đánh người chạy lại), nên đã sáng tạo ra chi tiết ngọc trai biển Đông nơi Mị Châu chết sẽ sáng hơn nếu đem vào rửa nước giếng nơi Trọng Thuỷ tự vẫn, đó có thể coi như sự tha thứ của Mị Châu cho hắn.

    III. Tổng kết:

    - Truyện nêu ra bài học sâu sắc, thấm thía về ý thức cảnh giác trong dựng, giữ nước, bài học về cách xử lý mối quan hệ giữa nước và nhà.

    - Truyện có sự kết hợp hài hoà giữa yếu tố thần kỳ và cốt lõi lịch sử, sáng tạo nhân vật giàu tính tư tưởng, sử dụng nhiều hình ảnh ấn tượng.

    - Bài học rút ra:

    • Từ việc ADV bị mất nước => bài học về sự chủ quan, mất cảnh giác trong việc giữ nước.
    • Từ bi kịch hôn nhân của Mị Châu & Trọng Thủy rút ra bài học về cách giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân & trách nhiệm công dân.
    • Trong cách ứng xử (nhất là chuyện quốc sự), nên lấy hòa hiếu làm trọng, tránh xung đột đổ máu chiến tranh.

    Anh cũng như em muốn nhắc Mị Châu

    Đời còn giặc xin đừng quên cảnh giác

    Nhưng nhắc sao được người hai ngàn năm trước

    Nên em ơi! Ta đành tự nhắc mình.

    (Anh Ngọc) 

    TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU -TRỌNG THỦY