Tập thơ của mình, Ngày lạ (NXB Hội nhà văn) được in từ hồi đầu năm 2009. Đây thực sự là tập thơ đầu tay mà mình dành rất nhiều tình cảm cho nó. Tập thơ gồm 36 bài, tập hợp những bài thơ được viết trong 4 năm theo học tại trường.

In cũng lâu lâu rồi nhưng không ngờ là đến bây giờ vẫn nhận được sự quan tâm của rất nhiều người. Chính điều ấy làm cho mình hạnh phúc vô cùng.

Chân thành cảm ơn cô Minh Hương và đặc biệt là em Minh Đức, dù chưa gặp mặt nhau nhưng đã gặp nhau ở tấm lòng, sự đồng cảm với thi ca. Khoe với mọi người bài viết của em Minh Đức về Ngày lạ, cũng là đề tài nghiên cứu khoa học mà em ấy đã bảo vệ ở trường và được xếp loại 2. Hi hi

Còn đây là nguyên văn bài viết của Vũ Minh Đức:

BỨC TRANH ĐỒNG QUÊ TRONG “NGÀY LẠ” CỦA HỒ HUY SƠN

Vũ Minh Đức – K48 ĐHSP Ngữ Văn, ĐH Tây Bắc.

(Link http://blog.yume.vn/xem-blog/buc-tranh-dong-que-trong-tap-tho-ngay-la-cua-ho-huy-son-phan-tiep.thaygiaovanchuong.35CE7D73.html)

Tập thơ Ngày lạ (Hồ Huy Sơn, NXB Hội Nhà văn, 2009)

Tóm tắt. Đề tài đồng quê là đề tài mang tính truyền thống của thơ ca Việt Nam. Nhưng ở những sáng tác của các cây bút thế hệ 7X, 8X lại chủ yếu khai thác đến những vấn đề riêng tư, những cảm xúc cá nhân, mảng đề tài đồng quê khá vắng bóng trên diễn đàn văn học. Trong bối cảnh ấy, Hồ Huy Sơn – nhà thơ thuộc thế hệ 8X - với tập thơ Ngày lạ là một hiện tượng văn học độc đáo. Tập thơ thành công khi khai thác đề tài đồng quê như một cảm hứng bao trùm.

Vì vậy, việc tìm hiểu bức tranh đồng quê trong tập thơ Ngày lạ là điều cần thiết, góp phần có cái nhìn đầy đủ, chính xác hơn tình hình văn học hiện nay qua sáng tác của những cây bút trẻ.

1. Bức tranh làng quê trong thơ ca Việt Nam.

Làng quê Việt Nam vốn đi vào thơ văn như một mạch nguồn cảm hứng sáng tạo thơ ca muôn đời. Làng quê hiện lên trong thơ ca Việt Nam với những hình ảnh giản dị, mộc mạc, lam lũ nghèo khó nhưng những con người thôn quê sống rất giàu nghĩa tình và truyền thống văn hóa. Đã có không ít nhà thơ gặt hái được thành công trong mảng đề tài này, như: Nguyễn Khuyến (nhà thơ của làng quê Việt Nam), Nguyễn Bính, Anh Thơ, Tế Hanh, Hoàng Cầm, Đỗ Trung Quân… Với họ thì quê hương trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tình cảm mà Tế Hanh đã từng gọi là “mảnh hồn làng” và Đỗ Trung Quân đã chiêm nghiệm:

Quê hương mỗi người chỉ một

Như là chỉ một mẹ thôi

Quê hương nếu ai không nhớ

Sẽ không lớn nổi thành người

(Quê hương – Đỗ Trung Quân)

Tìm hiểu và theo dõi đời sống văn học trong một vài năm trở lại đây, với sự xuất hiện của những cây bút trẻ đã làm cho đời sống văn học nước nhà thêm phong phú về đề tài và tiếng nói tự nhiên, chân thành trong thơ của các cây bút trẻ, như các gương mặt: Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư, Lê Vĩnh Tài, Trần Hoàng Thiên Kim, Nguyễn Thế Hoàng Linh, Bình Nguyên Trang, Nguyễn Vĩnh Tiến, Đoàn Ngọc Thu, Lê Thiếu Nhơn…vv. Nhìn chung, đề tài chủ yếu trong những sáng tác của những cây bút trẻ ấy là đề tài về tình yêu và sự đánh thức bản năng con người. Thơ của họ - tiêu biểu cho thế hệ 7X, 8X hiện nay - là sự bày tỏ những khát khao mãnh liệt với những bản năng trong tình yêu, bản năng tính dục, yếu tố “sex” trong thơ trẻ rất đậm nét. Chẳng hạn những câu thơ của cây bút trẻ Vi Thùy Linh mang một cái tôi nổi loạn đầy cá tính, khát khao cuồng nhiệt và mang màu sắc nhục cảm, luôn hướng tới những đề tài nóng về tình yêu. “Chị công khai những cảm giác, những cảm xúc libido có ở mỗi con người, những xúc cảm đang bị nhiều người hắt hủi, xua đuổi, cái tôi bộc lộ không giấu giếm đã lấn át cả chất thơ, làm cho một số bài hơi thô về mặt diễn đạt, gây phản cảm cho người đọc” (Lê Thị Hằng), Chị đã từng viết:

Đắm hai màu trắng đen thân thể nàng

Một đêm cực diệu tinh khí anh tròn nơi bụng em Tương lai

Sư tử buồn của em !

Băng qua địa cầu bằng tiếng gầm kinh động

Núi vú lại cương lên sự sống

Những cặp chân khóa chặt nhau khước từ chân lí !

(Sư tử buồn)

Trong khi đề tài tình yêu là mảnh đất hấp dẫn các cây bút trẻ thì đề tài về thôn quê Việt Nam lại trở nên mờ nhạt hơn. Trong khi các cây bút cùng thế hệ 8X chạy theo những đề tài nóng bỏng về tình yêu thì Hồ Huy Sơn lại viết về đồng quê như là mối duyên nợ trong thơ anh. Vì vậy, việc tìm hiểu Bức tranh đồng quê trong tập thơ Ngày lạ của cây bút trẻ Hồ Huy Sơn là yêu cầu cấp thiết, giúp chúng ta hiểu rõ hơn đề tài đồng quê trong đời sống văn học hiện nay.

2. Hồ Huy Sơn và tập thơ “Ngày lạ”.

2.1. Hồ Huy Sơn (02/ 09/ 1985) sinh trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Quỳnh Yên – Quỳnh Lưu – Nghệ An. Qua bài viết Còn duyên tôi còn viết, anh tâm sự: “Tôi sinh ra ở một làng quê thuần nông, làng quê ấy bình lặng, không có nhiều biến động. Bao quanh làng là cánh đồng lúa mênh mông, dòng nước trôi lặng lờ”. Anh viết văn từ năm 15 tuổi, là thành viên của bút nhóm Hoa Cát – nơi tập hợp nhiều gương mặt đam mê viết báo của tỉnh Nghệ An – và có các bài viết đăng trên các báo Thiếu niên tiền phong, Hoa học trò, Báo Nghệ An... đến nay, Hồ Huy Sơn trở thành cái tên rất quen thuộc đối với bạn đọc trẻ, là nhà thơ trẻ của thế hệ 8X đã gặt hái được nhiều thành công.

Năm 2005, Hồ Huy Sơn thi đỗ vào Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Khoa Sáng tác – Lí luận Phê bình văn học (tiền thân là Trường Viết văn Nguyễn Du). Học tập trong môi trường khá thuận lợi, được thường xuyên tiếp xúc với các nhà văn, nhà thơ tên tuổi, Hồ Huy Sơn đã trưởng thành vượt bậc. Trong thời gian là sinh viên, anh là cộng tác viên đặc biệt của báo Thiếu niên tiền phong và thường xuyên có bài đăng trên các báo, tạp chí: Tài hoa trẻ, Văn nghệ trẻ, Văn nghệ quân đội, Tiền phong, Tuổi trẻ... với các bút danh Dương Yên Lành, Hoàng Nguyệt, Hạt Cát Kều.

Không chỉ thành công ở lĩnh vực thơ ca, mà Hồ Huy Sơn còn được bạn đọc biết đến ở mảng văn xuôi. Anh đã có những tác phẩm được in: Con trai con gái (NXB Kim Đồng, 2007) và các tập truyện in chung như Hoa đuôi vàng, Vương miện cho ai (NXB Kim Đồng); Chị tổng phụ trách (NXB Lao Động).

Bằng tài năng văn chương cùng niềm say mê sáng tác và trên hết là thái độ lao động nghệ thuật nghiêm túc:

Cậu con trai 8X là tôi

Ngày miệt mài lên các trang web coppy tin tức

Đêm về paste vào máy rồi nghiền ngẫm đọc

Tôi – 8X không lảng tránh cuộc đời

(8X)

Hồ Huy Sơn đã đạt được những thành quả đáng ghi nhận với các giải thưởng văn học. Cụ thể: Giải nhất và giải Khuyến khích thơ báo Thiếu niên tiền phong (2004), giải Nhất thơ cuộc thi “Chân dung tuổi mới lớn” báo Mực Tím (2007), giải Khuyến khích thơ cuộc thi “Bút Mới” báo Tuổi Trẻ (2007), giải Khuyến khích cuộc thi “Thơ trẻ” trên web: thotre.com (2007), giải Ý tưởng cuộc thi sáng tác kịch bản phim quảng cáo truyền thông phòng chống ma túy trên truyền hình của Bộ Thông tin và truyền thông (2008)... Và anh còn là một trong những nhà thơ trẻ có vinh dự được đọc và trình diễn thơ tại Văn Miếu Quốc Tử Giám vào ngày thơ Việt Nam lần thứ V, lần thứ VI vào năm 2007, 2008.

Ngày lạ là tập thơ đầu tay đánh dấu những bước trưởng thành trong sự nghiệp thơ ca của Hồ Huy Sơn. Tập thơ được NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2009, gồm 36 bài thơ với những nỗi niềm cảm xúc khác nhau tạo nên nét đặc sắc riêng cho Ngày lạ.       

         Nội dung của tập thơ chủ yếu viết về hai mảng đề tài là: quê hương và thành thị. Trong những vần thơ viết về quê hương, chúng ta thấy hiện lên miền quê xứ Nghệ với những nét đặc trưng của một miền quê lam lũ: gió Lào, bát canh chua, gió đồng, cọng cỏ, tiếng nghé ọ... Ở những bài thơ viết về đề tài phố thị với cảnh sống ồn ào, tấp nập của chốn thị thành nhưng cũng có khi ta bắt gặp một thoáng quê hương ngay ở không gian ấy. Xin được trích dẫn nhận xét của Trịnh Minh Hiếu như một cách đánh giá khái quát về những nét đặc sắc của tập thơ: “Ở giữa hai chiều không gian ấy tác giả đã dựng lên một đỉnh cao, một không gian mới, một điểm nhìn mới. Đấy chính là không gian thơ, không gian của nghệ thuật, của Ngày lạ... Thế giới vừa lạ vừa quen. Thế giới có tất cả những gì thường trực và giờ nhìn lại, nhận thức lại, soi chiếu lại, khám phá hơn chiều sâu, theo sự biến đổi không ngừng của sự vật, con mắt của nhà thơ, theo cảm thức hiện đại của thế hệ 8X”.

2.2. Bức tranh đồng quê trong tập thơ Ngày lạ.

Trong bài viết Còn duyên tôi còn viết, anh đã tâm sự: “Tôi cũng chẳng biết mình đã ăn bao nhiêu tôm, cá, ốc... được bắt lên từ sông. Chỉ biết trong dòng máu ngày ngày lưu chuyển, có những thứ dân dã kia. Sau này tôi có làm nhiều thơ về làng quê, về cánh đồng, bông lúa, củ khoai... để trả cho món nợ đó. Nhưng vì đây là món nợ ân tình nên có lẽ chẳng bao giờ tôi trả được”. Bởi những câu thơ là món nợ ân tình, món nợ của tình cảm nên những cảm xúc về đồng quê trong tập thơ như được bắt nguồn từ những kỉ niệm của tuổi thơ và tự nhiên thành thơ:

Và mỗi ngày cánh đồng lại thít chặt lấy tôi

Ủ mầm hạt thóc

Đến một ngày khác

Hạt thóc cựa mình thành những hạt thơ

(Đồng vọng)

Và như thế, Hồ Huy Sơn đã tạo nên không gian thơ trong Ngày lạ mang đậm chất đồng quê.

Chất đồng quê trong Ngày lạ được biểu hiện qua những hình ảnh, âm thanh, hương vị, con người... tất cả đều giản dị, gần gũi và mang đậm chất quê.

2.2.1. Bức tranh thiên nhiên đồng quê trong Ngày lạ được biểu hiện trước hết thông qua những hình ảnh của cọng cỏ, hoa gạo “bung nở sắc đỏ”, bến sông, cánh đồng..., là những hình ảnh rất đỗi bình dị, đời thường, mộc mạc, là những thứ thoáng qua nhưng lại mang nhiều giá trị sâu sắc. Những hình ảnh đó mang cảm xúc riêng của tác giả về một miền quê “gió Lào cát trắng” gắn liền với kỉ niệm tuổi thơ. Anh trở về cánh đồng quê hương với cảm xúc “hoang hoải”, “đê mê” “bằng đôi chân trần” như là trở về ngọn nguồn của sáng tạo thi ca:

Tôi ra đồng bằng đôi chân trần

Cọng cỏ may cười ngả nghiêng trong gió

Trăng soi gương trong vũng nước cỏn con

(Đêm trên cánh đồng của mẹ)

Cánh đồng quê đã gắn bó thiết tha với với tuổi thơ của cậu bé mục đồng năm xưa để giờ đây, những vần thơ được gọi ra từ nỗi nhớ tuổi thơ và đẹp một cách lung linh. Hình ảnh của đồng quê còn gắn liền với cánh diều của mục đồng chao lượn, là sắc đỏ hoa gạo cuối thôn, là cây cau sau nhà “đánh rơi chiếc lá”, là hình ảnh thiên nhiên trong một đêm trăng, là “sóng lúa xô nghiêng những nếp nhăn định mệnh”, là cánh đồng trơ gốc rạ sau mùa gặt, là cây dương xỉ mọc bên hiên nhà, là “bếp lửa bập bùng”, là khói rạ, là “đường đê cong nghiêng mình nghe tiếng bước chân mẹ nặng trịch”, … (Đêm trên cánh đồng của mẹ, Chăn trâu, Mẹ và cây gạo, Sau những lần về thăm nhà). Những hình ảnh đó mang nặng những suy nghĩ trăn trở của nhà thơ, anh sợ sự đổi thay, sợ mất đi những gì đã thuộc về làng quê từ ngàn đời nay và nó còn là tâm trạng chua xót trước sự đổi thay:

Tôi đi về phía cánh đồng thơ dại

Lòng ứ nghẹn vì những trò không cuối không đầu

Những ngôi nhà cao tầng vùi lấp dấu chân con trẻ

Rưng rức ấu thơ đau!

(Về quê)

Bức tranh đồng quê còn hiện ra với hình ảnh của thế giới loài vật mang nét quê độc đáo mà chúng ta chỉ tìm thấy nơi làng quê, mỗi khi nhắc đến tên những con vật đó, ta không thể không nghĩ về đồng quê. Những hình ảnh trong Ngày lạ gần gũi với những con người thôn quê, như: con trâu, “con cò kiếm ăn về mệt mỏi”, con dế mèn, “đàn chim rủ nhau chuyền cành ríu rít”, “con chuồn chuồn ngô cõng nắng đi về phía cánh đồng thơ dại”, là hình ảnh gắn liền với ruộng đồng mộc mạc, giản dị như:

Con tép dãy dụa cong mình,

                                          ôm bọc trứng chưa kịp nở

Con cá rô bơi ngược dòng nước

                                         tìm mùa sinh sôi

(Bản năng)

Những con vật đó được cảm nhận bằng trái tim trẻ thơ non dại nên chúng trở nên sinh động, hấp dẫn như cuộc sống của con người:

Những nàng cào cào đi hội không cần mặc yếm

Lúng liếng mắt huyền

Đám đông châu chấu ngộp thở

Mơ giấc mình là tiên…

(Đồng vọng)

Không chỉ thông qua hình ảnh của thiên nhiên hay thế giới nhũng con vật gắn với làng quê, mà bức tranh đồng quê còn được dựng lên bằng những cảnh sinh hoạt đặc trưng của cuộc sống đồng ruộng, cuộc sống nơi thôn quê. Chẳng hạn như những cảnh mò cua bắt cá (Bản năng), chăn trâu cắt cỏ, “đánh chắt chơi chuyền”… cuộc sống đồng ruộng trong khoảnh khắc nghỉ ngơi khi đêm xuống được anh cảm nhận bằng những dòng thơ:

Chiếc cày sau một ngày làm việc

Giờ nằm lè lưỡi bên hiên nhà mọc đầy dương xỉ

Đó là cảnh lao động lam lũ của người dân quê. Cuộc sống thôn quê còn gắn liền với nét văn hóa sinh hoạt cộng đồng như cảnh hội hè diễn ra ở nơi “sân đình vắng gió” của hội làng mà được anh thể hiện qua cuộc sống của những loài vật như cào cào, châu chấu.

2.2.2. Bức tranh đồng quê không chỉ được cảm nhận thông qua những hình ảnh, mà Hồ Huy Sơn còn lắng lòng để nghe trọn âm thanh của đồng quê. Âm thanh của đồng quê đôi khi lại là sự vắng lặng, yên tĩnh. Không gian thôn dã nơi “sân đình vắng gió”, yên lặng đến người ta có thể nghe thấy tiếng “cọng cỏ may cười ngả nghiêng trong gió”, nghe thấy tiếng cây cau sau nhà rụng lá… Như một nét vẽ thanh sơ cho không gian yên ả, thanh bình của một làng quê sau lũy tre xanh. Âm thanh đồng quê còn là những thanh âm của tiếng chửi ồn ã, huyên náo hay tiếng khóc âm thầm lặng lẽ cũng đủ xé tan cái yên tĩnh của đêm:

Tôi nghe bên tai mình thanh âm ồn ã

Dế cha đi uống rượu – say về nhà đập phá

Dế mẹ cúi lặng. Mỗi lúc chỉ còn một mình lại khóc

Xé toạc màn đêm bằng những lời nỉ non

(Đêm trên cánh đồng của mẹ)

là tiếng sáo diều réo ran, tiếng hò reo của trẻ mục đồng hết sức vui nhộn trên “đồng cạn, đồng sâu”. Không gian thơ đầy ắp những âm thanh quen thuộc của làng quê, như vang vọng từ thẳm sâu tâm hồn của một người gắn bó với cánh đồng quê mẹ, với hạt thóc củ khoai, con tôm con cá, với tiếng nghé ọ, “tiếng gà eo óc gáy sáng mai”, tiếng của “cánh diều cương dây/ gió đồng gào thét/ u u u u/ Sột soạt, sột soạt”. Trong âm thanh của đồng quê ấy đã bắt đầu có sự pha trộn của cuộc sống hiện đại, những dòng thơ anh viết trong bài Về quê không khỏi cảm thấy xót xa, tiếc nuối trước sự đổi thay:

Cô bé nhà bên vội vã sang đò

Rồi ru con bằng những ca từ đĩa nhạc

2.2.3. Thiên nhiên cảnh vật và âm thanh mang hồn quê, nét quê là những nét vẽ ban đầu cho bức tranh làng quê trong thơ Hồ Huy Sơn, bức tranh ấy được đậm tô thêm chất quê với sự cảm nhận về hương vị. Hương vị đồng quê là “hương vị toát ra từ cảnh vật, từ cuộc sống dân dã, quê mùa” (Phạm Mai Phong). Đó có thể là những hương vị thực như: hương của bùn đất, hương của khói rạ, là hương vị của những món ăn dân dã, đạm bạc “canh cua, cá đồng kho khế”:

Canh khế chua đậm nhạt với gió Lào

Củ khoai trên đồng héo quắt vì những hanh hao

(Bên kia mùa xuân)

được cảm nhận bằng giác quan tinh tế. Hay khi những hương vị đó đã gắn bó với tâm hồn anh rồi thì nó trở thành những hương vị tượng trưng. Anh có thể cảm nhận được vị mát ngọt của tiếng sáo diều, vị nồng nàn trong tình yêu thương của mẹ (Sắp đêm, Về quê), vị đắng cay của cuộc đời lam lũ, vất vả:

Bên kia mùa xuân tôi một mình đắng đót

Không có em ngày vơi đi bao vị ngọt

(Bên kia mùa xuân)

2.2.2. Bức tranh đồng quê không chỉ được cảm nhận thông qua những hình ảnh, mà Hồ Huy Sơn còn lắng lòng để nghe trọn âm thanh của đồng quê. Âm thanh của đồng quê đôi khi lại là sự vắng lặng, yên tĩnh. Không gian thôn dã nơi “sân đình vắng gió”, yên lặng đến người ta có thể nghe thấy tiếng “cọng cỏ may cười ngả nghiêng trong gió”, nghe thấy tiếng cây cau sau nhà rụng lá… Như một nét vẽ thanh sơ cho không gian yên ả, thanh bình của một làng quê sau lũy tre xanh. Âm thanh đồng quê còn là những thanh âm của tiếng chửi ồn ã, huyên náo hay tiếng khóc âm thầm lặng lẽ cũng đủ xé tan cái yên tĩnh của đêm:

Tôi nghe bên tai mình thanh âm ồn ã

Dế cha đi uống rượu – say về nhà đập phá

Dế mẹ cúi lặng. Mỗi lúc chỉ còn một mình lại khóc

Xé toạc màn đêm bằng những lời nỉ non

(Đêm trên cánh đồng của mẹ)

là tiếng sáo diều réo ran, tiếng hò reo của trẻ mục đồng hết sức vui nhộn trên “đồng cạn, đồng sâu”. Không gian thơ đầy ắp những âm thanh quen thuộc của làng quê, như vang vọng từ thẳm sâu tâm hồn của một người gắn bó với cánh đồng quê mẹ, với hạt thóc củ khoai, con tôm con cá, với tiếng nghé ọ, “tiếng gà eo óc gáy sáng mai”, tiếng của “cánh diều cương dây/ gió đồng gào thét/ u u u u/ Sột soạt, sột soạt”. Trong âm thanh của đồng quê ấy đã bắt đầu có sự pha trộn của cuộc sống hiện đại, những dòng thơ anh viết trong bài Về quê không khỏi cảm thấy xót xa, tiếc nuối trước sự đổi thay:

Cô bé nhà bên vội vã sang đò

Rồi ru con bằng những ca từ đĩa nhạc

2.2.3. Thiên nhiên cảnh vật và âm thanh mang hồn quê, nét quê là những nét vẽ ban đầu cho bức tranh làng quê trong thơ Hồ Huy Sơn, bức tranh ấy được đậm tô thêm chất quê với sự cảm nhận về hương vị. Hương vị đồng quê là “hương vị toát ra từ cảnh vật, từ cuộc sống dân dã, quê mùa” (Phạm Mai Phong). Đó có thể là những hương vị thực như: hương của bùn đất, hương của khói rạ, là hương vị của những món ăn dân dã, đạm bạc “canh cua, cá đồng kho khế”:

Canh khế chua đậm nhạt với gió Lào

Củ khoai trên đồng héo quắt vì những hanh hao

(Bên kia mùa xuân)

được cảm nhận bằng giác quan tinh tế. Hay khi những hương vị đó đã gắn bó với tâm hồn anh thì nó trở thành những hương vị tượng trưng. Anh có thể cảm nhận được vị mát ngọt của tiếng sáo diều, vị nồng nàn trong tình yêu thương của mẹ (Sắp đêm, Về quê), vị đắng cay của cuộc đời lam lũ, vất vả:

Bên kia mùa xuân tôi một mình đắng đót

Không có em ngày vơi đi bao vị ngọt

(Bên kia mùa xuân)

2.2.4. Khi nói về bức tranh đồng quê trong Ngày lạ của Hồ Huy Sơn, ta không thể không nhắc tới hình ảnh của những con người lao động lam lũ chốn ruộng đồng. Đó là hình ảnh của những mục đồng với tuổi thơ đầy ắp những niềm vui lẫn nỗi buồn, là những tiếng nô đùa rộn vang trên cánh đồng hay những giọt nước mắt lo lắng khi mải chơi lạc mất trâu và niềm vui vỡ òa thành tiếng khóc khi:

Lếch thếch về nhà

Thấy mẹ cha đang ngồi bên mâm cơm chờ đợi

Ngoài chuồng chú trâu ngoan ngoãn gặm cỏ

Bỗng nhiên mục đồng khóc òa

Ối a…

(Chăn trâu)

, là tuổi thơ của mục đồng cùng mẹ đi bắt cá, là kỉ niệm của Sơn, anh từng tâm sự: “Thuở nhỏ, tôi có nhiều kỉ niệm với sông. Nhớ nhất là mỗi lần hợp tác xã tháo cống, nuốc sông rút cạn, tôi lại theo mẹ đi mò cá. Ngày ấy, tôi cũng được khen là sát cá như mẹ” (Còn duyên tôi còn viết). Đó còn là hình ảnh của những người đàn ông bình thường trong cuộc sống hàng ngày. Là người cha hay rượu rồi đập phá trong những cơn say như những ám ảnh tuổi thơ của Sơn vậy. Có lẽ những hành động đó đã nói lên phần nào những tác động của gánh nặng cuộc sống mưu sinh ví như “đòn gánh cuộc đời chín rạn hai vai” làm họ phải thay đổi tính cách. Trong một bài thơ anh viết:

Cha tôi đi qua chiến tranh

Trở thành người tàn phế trong cuộc sống thời bình

như là sự thấu hiểu sâu sắc cho nỗi khổ tâm của người cha. Dù sao trong thơ anh, hình ảnh của người cha cũng rất mờ nhạt. Dường như bao cảm xúc nỗi niềm về con người vùng quê được tập trung ấn tượng trong những vần thơ viết về mẹ. Viết về mẹ đã trở thành “bản năng”, hay nói cách khác, đó chính là tình cảm thường trực trong thơ anh:

Bản năng cho tôi làm thơ về mẹ tôi

Mà không lẫn với người đàn bà nào khác

(Bản năng)

Người mẹ trong thơ anh như là niềm tin để anh bước tiếp trên con đường đầy gian nan thử thách, là người giữ ngọn lửa yêu thương trong gia đình. Hình ảnh người mẹ hiện lên với sự vất vả, lam lũ như thân cò lặn lội kiếm ăn, là cuộc sống đắng cay, nhẫn nhục:

Dế mẹ cúi lặng. Mỗi lúc chỉ còn một mình lại khóc

Xé toạc màn đêm bằng những lời nỉ non

Đó là hình ảnh của một bà mẹ tần tảo sớm hôm, chịu thương chịu khó như biết bao phụ nữ khác “Những nàng Bân may áo cho chồng”, nhưng nỗi vất vả của người mẹ trong thơ anh cũng “không lẫn với người đàn bà nào khác” mang một vẻ đẹp rực rỡ của hoa gạo nhưng cũng vô cùng đắng cay, vất vả:

Mẹ cũng có một thời như cây gạo cuối thôn

Bung nở sắc đỏ

Rừng rực màu yêu

…

Chốn quê mắt mẹ đỏ hoe

Cây gạo cuối thôn thương mẹ

Nhức nhối oằn mình

(Mẹ và cây gạo)

3. Ngày lạ là một tập thơ tiêu biểu cho nghệ thuật thơ của Hồ Huy Sơn. Trong đó nét đặc sắc của tập thơ chính ở bức tranh đồng quê, thơ anh mang đậm chất đồng quê, và Sơn chính là nhà thơ của đồng ruộng. Tôi xin mượn lời nhận xét của nhà thơ Lê Minh Quốc trong lời giới thiệu tập thơ Ngày lạ để làm lời kết cho bài viết: “Với tập thơ đầu tay của Hồ Huy Sơn, tôi đã nghe ngoài kia gió đã gọi một mùa đang về. Vì thế Sơn còn phải ra đi. Đi đến với thơ, Ngày lạ này. Tôi tin ở Sơn sự bền lòng. Mà những ai đến với thơ, làm sao có thể đến với thơ nếu không có sự bền lòng. Nghĩ cho cùng đó cũng là một cách gọi khác về Thơ đấy thôi”.