trang Blog

DrumerTham gia: 20/08/2010
  • Bếp lửa hồng và nét Huế trong Lễ cúng Âm hồn - ngày thất thủ kinh đô 23 tháng 5 (âm lịch)
    Cảm Xúc
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Bếp lửa hồng và nét Huế trong Lễ cúng Âm hồn - ngày thất thủ kinh đô 23 tháng 5 (âm lịch)

    "Từ ngày thất thủ kinh đô, 
    Bốn phương xiêu vẹo hán Hồ khổ thay. 
    Nước ta quan tướng anh hùng 
    Bách quan văn võ cũng không ai tày. 
    Người có ngọc vẹt cầm tay, 
    Ðạn vàng Tây bắn ba ngày không nao. 
    Tài hay văn võ lược thao, 
    Khí khái nhân địa ra vào rất thông. 
    Bốn bề cự chiến giao công, 
    Tây phiên nói: thực anh hùng nước Nam ..." 

    (Vè thất thủ kinh đô)

    Năm 1884, Pháp đã chiếm trọn hai miền Nam Bắc. Huế, trái tim của đất nước, trong cơn nguy biến mà mọi người dân Việt Nam đang lâm vòng nô lệ nhìn về. Tổng tư lệnh lực lượng viễn chinh Pháp ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ, Roussel De Courcy tuyên bố: “Cái gút thắt của vấn đề Việt Nam là ở Huế”. Ngày 02.7.1885 De Courcy đưa quân vào cửa Thuận An, hống hách đòi hỏi triều đình Huế: “Nếu muốn được yên ổn thì phải nộp cho chúng tôi hai vạn thoi vàng, hai vạn thoi bạc và hai vạn quan tiền...”.  De Courcy tiến vào Hoàng Thành và đòi vua Hàm Nghi phải bước xuống ngai vàng, đích thân ra đón. Roussel còn đòi tất cả phái đoàn của Pháp từ quan đến lính quèn phải được đi vào Đại Nội bằng cửa chính Ngọ Môn, trong khi cửa này chỉ để dành riêng cho Đại Nam Hoàng Đế. Sự ngạo mạn và lăng nhục của quân xâm lăng thiêu đốt hết mọi thiện chí ngoại giao. Sự bức xúc của vua quan và dân dã Việt Nam đã ngùn ngụt cháy thành lửa đỏ.

    Tối 22 qua rạng ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu tức là đêm mồng 4 rạng ngày mồng 5 tháng 7 năm 1885, Thượng Thư Bộ Binh Tôn Thất Thuyết và Đề Đốc Trần Xuân Soạn đã chỉ huy 20.000 binh lính mở cuộc tổng tấn công vào thành lũy của quân Pháp ở Toà Khâm và Mang Cá, sào huyệt giặc bên sông Hương. Quân ta chiến đấu rất gan dạ. Tôn Thất Thuyết bố trí cuộc tấn công rất chu đáo nhưng vũ khí giới kém nên bị thua trận.

    Rạng sáng, quân Pháp bắt đầu phản công dưới sự chỉ huy của Pernot. Pháp đã chia quân làm ba ngã để tiến vào kinh thành. Từng đợt xung phong chiếm lĩnh các vị trí cửa chắn then chốt để tràn vào các cửa Đông Ba, Thuợng Tứ, Chánh Đông, Chánh Tây, An Hòa. Toán từ Cửa Trài, phá cầu Thanh Long, vượt sông Ngự Hà, tiến vào Lục Bộ, cố tấn công cửa Hiển Nhơn để mở đường vào Hoàng Cung. Toán quân thứ hai vượt Cầu Kho tấn công quân triều đình đang tử thủ vườn Ngự Uyển để tiếp ứng toán quân đang cố phá đổ một cách vô hiệu quả cửa Hiển Nhơn vẫn đứng trơ gan trong khói lửa. Quân triều đình không giữ nổi thành phải tháo chạy về phía Lục Bộ và tràn ra cửa Đông Ba đã bị toán quân Pháp từ phía Cửa Trài tiến lên chiếm ngự. Cuộc chém giết trời sầu đất thảm đã xảy ra nơi mà trăm năm sau vẫn còn ghi dấu: Miếu Âm Hồn.

    Ngày 23 tháng 5 âm lịch (05.7.1885) từ đó về sau đã biến thành ngày giỗ lớn, ngày "quầy cơm chung" hàng năm của cả thành phố Huế. Họ cúng cho tất cả những người tử nạn: quân sĩ, dân chúng, quan lại, thợ thầy, do nhiều nguyên do: hoặc dày đạp, chen lấn nhau mà chết, hoặc bị đạn Pháp hoặc bị ngã xuống thành khi tìm cách leo ra khỏi thành, hoặc sẩy chân rơi xuống hồ ao dày đặc  trong thành, nhất là hồ Tịnh Tâm… trong khoảng từ 02g đến 04g sáng 23.5 năm Ất Dậu.

    Lễ vật cúng bao gồm cơm dẻo quấn chặt bằng mo cau rồi cắt lát (cho chiến sĩ dễ mang theo), đậu phụng luộc, khoai sắn và trái cây ( mít, thơm, dâu...) cây nhà lá vườn, áo binh,hột nổ, giấy tiền vàng bạc, cháo thánh... Cúng xong thường thì mấy lễ vật trên như trái cây, đậu...sẽ phân phát cho trẻ con, những người đến cúng lễ.... Đặc biệt trong lễ cúng thường đốt một bếp lửa hồng - điều này làm ta ấn tượng nhất về tình người của các mẹ và các chị người Huế, bếp lửa hồng trong những ngày mùa hè nóng nực để sưởi ấm cho những vong hồn, những chiến sĩ không may bị chết, không có nơi nương tựa vì biết đâu trong số những vong hồn đó có những người là họ hàng, là người thân của gia đình. Tục đốt một bếp lửa hồng khi bắt đầu thắp cây hương đầu tiên vào bàn thờ để cúng bắt nguồn và được giữ như vậy đó!

    Lịch sử nước ta đã chuyển sang một trang mới, đất nước độc lập nhưng lễ cúng 23 tháng Năm vẫn tồn tại như ngày cúng chiến sĩ trận vong theo phong cách Huế, ngày tưởng nhớ về công đức của một quá khứ đấu tranh, thể hiện qua những anh hùng không tên tuổi đã hiến mình cho nền độc lập của dân tộc. Và sâu thẳm hơn, lễ cúng 23 tháng Năm tồn tại trong lòng Huế như một phần của tâm thức Huế, gắn bó mật thiết của một thời kinh đô, tưởng vọng tiền nhân, xót thương chúng sinh đầy tính nhân bản của văn hóa Huế.

    Bếp lửa hồng và nét Huế trong Lễ cúng Âm hồn - ngày thất thủ kinh đô 23 tháng 5 (âm lịch)