trang Blog

kimquiufcTham gia: 24/09/2008
  • BỘ TRỐNG JAZZ - LINH HỒN CỦA BAN NHẠC
    Thư Giãn
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    BỘ TRỐNG JAZZ - LINH HỒN CỦA BAN NHẠC

    Tìm hiểu về BỘ TRỐNG JAZZ - LINH HỒN CỦA BAN NHẠC

    Được coi là 1 trong 10 nghề khó nhất thế giới, trải qua bao thăng trầm, ngày nay trống không chỉ giữ nhiệm vụ canh nhịp cho ban nhạc mà còn đưôc thể hiện ở những kỹ thuật mới hơn, pha trộn giữa nghệ thuật , mỹ thuật và kỹ thuật diễn tấu trong dàn nhạc. Có thể nói trống là linh hồn của ban nhạc, dù là pop – rock – jazz hay nhạc khiêu vũ

    Tay trống Kim Qui
    Tay trống Kim Qui (2006) Tay trống Hùynh Háo (1972)

    1.1 Lịch sữ nghề chơi trống tại VN


    Theo chân quân viễn chinh Pháp, xuất hiện đầu tiên trong dàn nhạc quân đội dùng tập duyệt binh hay hòa tấu trong các buổi chiêu đãi tiệc tùng trong phạm vi quân đội Pháp
    1.1.1 Chơi trống trong quân đội :
    Sử dụng caisse claire (snare) chính yếu, dùng nhịp 2/4 (marche) .Kỹ thuật vê (roulément) được dùng nhiều
    1.1.2 Chơi trống với dàn nhạc :
    • Chơi trống trong các dàn nhạc dân tộc :
    Việt Nam cũng như các dân tộc Đông Nam Á (lục địa cũng như hải đảo) từ lâu đời đã có rất nhiều loại trống dân tộc như sau :
    Miền Bắc : Trống chèo – Trống đế – Trống cơm
    Miền Trung : Trống chiến – Trống hát bội – Trống dân tộc
    Miền Nam : Trống nhạc lễ . . .

    • Chơi trống jazz trong các dàn tân nhạc :
    Từ những người thầy vốn là lính chơi nhạc, bộ gõ mới mẽ này đã lan dần ra các buổi hòa nhạc, khiêu vũ ngoài công chúng và được truyền lại cho những nhạc công VN bên ngoài.
    Trống trong dàn nhạc, thời này còn gọi là trống jazz (vì nhạc jazz lúc đó thịnh hành và được chơi rất nhiều tại miền Nam như twist, disco hay techno, hip hop bây giờ) .

    1.1.3 Hình thức và cấu tạo bộ trống jazz :
    Trống rè (Caisse claire hay snare) 1 cái
    Trống cái (Grosse caisse hay kick) 1 cái
    Trống trung (Tom bass) 1 cái
    Trống nhỏ (Tom tom) 1 cái
    Chập chả đạp chân (hihat) 1 cặp
    Chập chả lớn (cymbal) 1 cái
    Sau này do yêu cầu về thể loại âm nhạc nên trống cái (kick) đôi khi chơi 2 trống, trống trung (tom bass) chơi cũng 2 cái & trống nhỏ (tom tom) chơi từ 4 đến 6 cái, cymbal cũng dùng 2 chiếc 2 bên trống . Khi chơi trống nhạc công phải vận dụng sự khéo léo của đôi tay phối hợp với sự nhịp nhàng của đôi chân trong các tiếu tấu cũng như thể lọai âm nhạc đã qui định sẵn. Có những nhạc công chơi trống kết hợp với hát (Tay trống Hùynh Hiệp, Khắc Triệu, Tuấn Thăng. . .)


    Bộ Ludwig đẹp như thế này đã từng có mặt tại Sài gòn để . . .chơi tân nhạc tại đòan Cải lương SỐNG CHUNG vào năm 75 -76.

    2. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGHỂ TRỐNG JAZZ TẠI VN :
    2.1 Từ Bắc vào Nam :
    Do những nhạc công học với thầy Pháp hoặc thầy Phi luật tân truyền nghề lại, sau đó vào Sàigòn sinh sống từ 1954 đến 1975 . Chủ yếu truyền cho học trò ruột hoặc con trong nhà
    Chia 2 trường phái rõ nét
    • Không biết xem nhạc nhưng khả năng thiên phú tuyệt vời
    Gia đình tay trống Huỳnh Hiệp (em saxo Huỳnh Hoa), Huỳnh Hồng. . .
    • Biết xem nốt nhạc (của trống)
    Gia đình ông Ích (con là tay trống Mạnh Tuấn , tay trống của ban nhạc The Interpriese của guitarist Trung Nghĩa thập niên 70 & đoàn Ca Múa Nhạc Bông sen thập niên 80)
    Gia đình Chí Mìng (người Hoa, con là tay trống A Chúng – thần đồng về trống thập niên 70- , A Ngũ, A Lục)
    Gia đình Huỳnh Háo (được xem là tổ sư nghề trống tại miền Nam, mệnh danh là tay trống số 1 Đông dương, thầy của nhạc sỹ Tùng Giang & Dũng râu . . .Có rất nhiều truyền nhân thế hệ thứ 2, 3, 4 …của gia đình này như Khắc Triệu, Công Thanh, Nguyễn Phước, Thuận bụng lãi vv. . .)
    Ngoài ra còn tay trống lừng danh Huỳnh Anh (con nhạc sĩ cổ nhạc Sáu Tửng, tác giả ca khúc Mưa rừng ) & tay trống Phùng Trọng (ban nhạc Khánh Băng – Phùng Trọng) cũng là những ngôi sao tỏa sáng trong giới chơi trống miền Nam lúc bấy giờ
    Còn rất nhiều tay trống tuy không thuộc vào thế hệ học trò của những gia đình trên cũng chơi trống rất hay và thành công trong những ban nhạc trẻ, nhạc vũ trường, nhạc đệm đại nhạc hội trong thời kỳ này như các tay trống của ban Peanut company (nay là Sao sáng- vẫn còn chơi nhạc tại Chu bar), Philip Tambicanou (lai Pháp, đệm nhạc cho ban Blue Jet của Thúy Hà Tú) . . .và nhiều nhiều những tay chơi trống vào thập niên 60 – 70, thập niên 80 có tay trống Hoàng Quân được xem là thần đồng với kỹ thuật biểu diễn vừa solo vừa tự đệm với một lọat bài tập đặc biệt do cha là tay trống Dũng râu nghĩ ra. Nhắm mắt lại ta nghe như 2 người chơi trống một lượt
    .
    2.2 Chút dư hương còn lại sau 1975 :
    Lớp di tản, lớp bỏ nghề, lớp vào các đoàn văn công nhà nước hay lưu diễn các tỉnh . Thời gian sau đó keyboard cùng các hộp trống điện tử (drums machine) xuất hiện ngày càng nhiều. Với tính tiện lợi và đở chi phí nhạc công nên có lúc nghề trống gần như mất hẳn . . .
    Sau này, với sự đòi hỏi tinh tế của âm nhạc , nhất là nhạc jazz hay nhạc rock nên nghề chơi trống đã xuất hiện trở lại tuy hiếm hoi nhưng cũng có một số các bạn trẻ yêu nghề .
    Từ đó tiếng lụp cụp, lạc cạc quen thuộc của những tay trống thùng (Accoustic drums) bắt đầu xuất hiện trở lại trong các lò luyện trống, tư nhân cũng như các đoàn nghệ thuật và khoa trống nhạc viện thành phố dù chủ yếu chơi cho dàn nhạc giao hưỡng vẫn có hẳn hoi vài bộ trống jazz để các sinh viên múa dùi . . .

    3. SỰ RA ĐI VÀ TRỞ LẠI CỦA BỘ TRỐNG JAZZ :
    3.1. Các nhãn hiệu được ưa chuộng và các lọai mặt da trống thập niên 60 – 70 – cho đến ngày nay

    3.1.1 Trống da dê và da bò :
    Vào thời Pháp thuộc cho đến thập niên 60, hiệu trống được dùng là Asba do Pháp sản xuất được dùng tại VN. Lúc này da trống vẫn còn dùng bằng da thật, bằng da bò hay da dê, trước khi biểu diễn hay đệm nhạc trong vũ trường các nhạc công thường cắm một bóng đèn điện tròn để mặt da được căng ra. Trường hợp nhạc công quên không cắm điện trước (thường do các học trò đến sớm lau trống & cắm bóng điện dùm thầy)thì tiếng trống sẽ phập phều nghe rất buồn cười. Tay trống Loulou của ban nhạc Đà lạt vẫn còn giữ được tấm da dê dầy 12mm do con của tay trống Huỳnh Háo tặng làm kỹ niệm, các bạn chơi trống nào tò mò có thể tìm đến ngó qua cho biết

    3.1.2 Trống da nilon :
    Đến thập niên 70 thì mặt da trống đã thay đổi bằng chất liệu nilon căng được theo ý người chơi nhạc hiệu Everplay rất bền, thậm chí bị một vật năng rớt lên mặt da lỏm xuống vẫn chơi tiếp và âm thanh vẫn giòn tan. Sau này có mặt da dầu, là hình thức thêm vào một lớp dầu nhờn giữa mặt da trống cho âm thanh ổn định hơn. Các hiệu trống hàng đầu bấy giờ là Roger – Ludwig (Mỹ) Premier – Slingerland ( Anh) thi thỏang mới thấy hiệu Pearl . Năm 1974 xuất hiện ồ ạt hiệu trống Yamaha nhưng không được xem là trống chuyên nghiệp. Sàigòn khi ấy có 2 bộ trống Ludwig gây ấn tượng vì màu xám trong suốt của Philip mang từ Pháp về và của ông Tám Lang (tay trống kỳ cựu, chủ vũ trường Đại Nam nơi tay du đảng khét tiếng Đại Cathay “đóng đô”) mua sau 1975 có màu cam rất kiêu hãnh. Đặc điểm của 2 bộ trống này là rất đẹp vì có màu sắc rất tươi mát mà chất liệu bằng nhựa trong suốt và . . .to hơn kích thước bình thường của những bộ trống đang có mặt tại VN, còn âm thanh thì thật tuyệt. Bộ trống mà bạc đã mất tích nhưng bộ trống màu cam thì lưu lạc mãi tận Quảng ngãi và được chủ nhân mới rất chăm chút .Cho đến ngày nay 2 bộ này vẫn được xem như tuyệt tác vì không sản xuất nữa.

    3.1.3 Trống da cao su :
    Phong trào nhạc disco ra đời mở đầu cho kỹ nguyên âm nhạc điện tử hoàn toàn với những bộ trống bằng cao su của Roland hay của Đông Đức, Liên xô . Bộ trống này chơi không cắm điện & khuếch đại thì không dùng được vì phải thêm một hộp tiếng điều khiển đa phần là âm thanh điện tử theo thể lọai âm nhạc dance của châu Aâu đang thịnh hành. Thế là bộ trống cây cũng lặng lẽ biến mất trên sân khấu các đòan ca nhạc cả nước , nếu có xuất hiện thì củng chỉ trong vài đám cưới miền tỉnh lẻ mà thôi !

    3.1.4 Trống jazz bằng gỗ đã trờ lại:
    Thập niên 90 đánh dấu sự trở lại ngạo nghễ của những bộ trống gỗ trên các sân khấu lớn, những chương trình hòanh tráng tại VN vì sự tinh tế của các thể lọai âm nhạc lúc bấy giờ và nhất là các nhạc công đã chán tính chất âm thanh vô hồn của trống điện dù các hiệu (nhãn) đắc tiền củng có cảm ứng âm thanh khi đánh khẻ hay đánh mạnh vào mặt trống. . . Và thật ra cái đẹp của bộ trống gỗ so với hình thức bộ trống điện tử cũng giống như so sánh một cô gái mộc mạc , hấp dẫn và không hề đi mỹ viện với một cô gái diêm dúa với những phẫu thuật giả tạo.
    Tại VN đã thấy những bộ trống Nhật bản như Tama, Yamaha, Đài loan như Lazer.Những hiệu trống như Tama – Yamaha đã có chổ đứng trên thương trường âm nhạc thế giới, còn hiệu Lazer cũng như keyboard Casio vẫn được coi như hàng đồ chơi trong thị phần âm nhạc.

    3.2 Vài mẫu chuyện về chiếc cymbal & tiệm làm trống VN nổi tiếng nhất:
    3.2.1 Zildjiand Thổ nhĩ Kỳ :
    Như trên đã dẫn, có rất nhiều hiệu trống nổi tiếng của các cường quốc được sản xuất và lưu hành tòan thế giới và mỗi hiệu trống đó không khó khăn khi sản xuất những bộ cymbal đi theo những bộ trống của hảng mình. Nhưng cho đến ngày nay hầu hết những bộ trống nổi tiếng đều phải kèm theo bộ cymbal hiệu Zildjian Thổ nhĩ kỳ bởi âm thanh tuyệt vời được bảo chứng bằng một công nghệ đúc đồng gia truyền của hảng này mà không một hiệu cymbal nào có thể so sánh được. Có một thành viên trong gia đình Zildjian qua Mỹ lập hảng cymbal Zildjian U.S.A nhưng vẫn không thể nào hay bằng chính hảng Zildjian Turkey. Chắc chắn đây đã là niềm tự hào của nghệ thuật đúc cymbal của Thổ nhĩ kỳ trong nhiều thập niên (hay hơn nữa) trôi qua. Gần đây trên thị trường nhạc cụ trên các tạp chí về nhạc cụ đã có quảng cáo bán cymbal Zildjian China ! và giá cũng không rẻ như hàng China bình thường khác .

    3.2.3 Tiệm làm trống Chi lăng (Năm Đúng) và bộ trống made in VN đầu tiên :
    Tay trống Huỳnh Háo có một người bạn thân vốn là thợ Ba son rất khéo tay tên Năm Đúng, thỉnh thỏang các bộ trống Asba của Pháp bị mòn pedal hay chân hihat bị gảy đều nhờ ông ta sửa chửa. Thời gian trôi qua đủ để tay thợ Ba son quan sát và thực hiện bộ trống đầu tiên tại VN với đầy đủ chi tiết, thế là những bộ trống VN giá rẻ mang nhản hiệu Chi lăng được sản xuất để phục vụ cho các em mới học nghề, các lớp dạy âm nhạc và các nhạc sĩ không đủ túi tiền để khuân bộ Roger hay Premier về nhà. Từ mặt da bò, da dê cho đến mặt da bằng nilon vinyl đều được gia đình ông Năm Đúng nghiên cứu và sản xuất thành công. Và tiệm làm trống Chi lăng tại khu Nancy (ngã tư Trần hưng Đạo – Nguyễn văn Cừ) đã trở thành một địa chỉ quen thuộc của dân chơi trống tại Sàigòn và những tỉnh thành lân cận . Sau này bongo, conga cũng được sản xuất theo yêu cầu của dân chơi trống chuyên nghiệp.
    Sau năm 1975, hảng Chi lăng của ông Năm Đúng đã sản xuất rất nhiều bộ trống theo yêu cầu của Sở VHTT Tp HCM và những bộ trống VN của Chi lăng cũng đã góp phần rất nhiều vào công tác văn hóa văn nghệ trong những thập niên 70 – 80 . .
    Còn một nghệ nhân làm trống nổi tiếng nữa là ông Tám Trống ở đường Mạc đỉnh Chi – Nguyễn văn Thủ cũng rất giỏi nhưng sau này không làm trống nữa.
    Một chuyện vui về ông Năm Đúng, tên là Đúng nhưng luôn luôn hẹn sai thời gian với khách hàng. Từ nhăn nhó đến cười xòa vì ai cũng biết tính ông là vậy, hứng mới làm và đã làm thì không chê vào đâu được. Ngày nay ông Năm Đúng vẫn còn sống và bản hiệu tiệm trống Chi lăng vẫn còn như một kỹ niệm của một thời trống thùng made in VN.

    4. NHỮNG TAY TRỐNG GỖ TẠI VIỆT NAM THẾ KỶ XXI :
    4.1 Buổi chợ chiều :
    Không như thập niên 60 – 70, sau sự xuất hiện của thể lọai âm nhạc điện tử và tiện ích của những keyboard có khả năng sequencer (tự thu nhạc trong chính cây keyboard đó) nên các pianist hay organist có thể tự làm lấy phần trống của mình trong khi biểu diễn. Các máy đánh trống (drums machine) cũng đã làm chóang ngợp khán thính giả bằng những âm thanh cực kỳ sôi động và rõ ràng nên có thời gian nghề chơi trống không còn hấp dẫn các bạn yêu nhạc nữa . Thậm chí có người mới học trống cũng chỉ thích học sử dụng trống điện tử R5 hay R8 Alexis chứ không mất công ngồi tập kỹ thuật cơ bản như các bậc đàn anh ngày xưa. Suốt 2 thập niên 80 – 90 mà dân chơi trống tại Sàigòn chỉ đếm đầu ngón tay không đủ !

    4.2 Sự trở lại :
    Sau này các rocker đã chứng tỏ rất dễ dàng rằng trống điện tử không có chổ trong ban nhạc rock và tiếng trống “Thach Sanh” của máy đánh trống điện tử không thể thay thế được tính thẩm mỹ và sự điêu luyện của đôi bàn tay được điều khiển bằng trái tim của người nghệ sỹ – nhạc công chơi trống nên dần dà nghề học trống đã hồi sinh.
    Nó chưa hề chết nhưng sự ngắc ngõai trong suốt gần 2 thập niên cũng khiến những người yêu bộ môn này ngần ngừ khi so sánh “ học organ dễ kiếm tiền và nhẹ nhàng hơn”.
    Ngày nay với những tấm gương của những tay trống giỏi như Khắc Triệu, Hoàng Mỹ, Kim Qui, Thanh Sơn, A Chúng, A Dìn, Công Thanh, Thanh Nhã, . . .tại Sàigòn khiến nghệ thuật cầm dùi đã dần dần hồi sinh dù thế hệ sau này vẫn chưa có người thay thế được những drummers vừa kể trên nhưng niềm hy vọng về 1 những nhạc công chơi trống giỏi đã le lói trong suy nghĩ của những ai đã và đang yêu mến nghề chơi trống tại thành phố HCM nói riêng và cả nước nói chung trong nhiều năm qua.

    Hữu Thạnh (bài và ảnh tư liệu)

    BỘ TRỐNG JAZZ - LINH HỒN CỦA BAN NHẠC