trang Blog

ChuongTham gia: 16/05/2011
  • Sự tích Cá gỗ và ông đồ Xứ Nghệ
    Giải Trí
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Sự tích Cá gỗ và ông đồ Xứ Nghệ

    SỰ TÍCH CÁ GỖ VÀ ÔNG ĐỒ XỨ NGHỆ



    Năm tròn bẩy tuổi đầu
    Theo cha ra Hà Nội
    Biết con ai bằng cha
    Đang lập loè lớp một

    Cơ quan ở Ngọc Hà
    Trường mượn Đinh Hữu Tiệp
    Tan học băng về nhà
    Ôm hơi cha ngủ thiếp

    Lớp Một trong làng hoa
    Hương thơm tràn trang vở
    Cạnh sân xanh bóng nước
    Ao làng mây trắng qua

    Cả lớp toàn người Bắc
    Riêng mình con Nghệ An
    Hay giơ tay thắc mắc
    Mà giọng thì oang oang

    Cô giáo nghe không rõ
    Nhiều khi xuống tận bàn
    Giọng cô trong như gió
    Nói chậm cho rõ ràng

    Ngay buổi học đầu tiên
    Đã bị nhà trường phạt
    Đứng úp mặt vào tường
    Trán bây giờ vẫn rát

    Bữa ấy đến phiên trực
    Của nhóm ngồi bàn đầu
    Con trai trèo lau bảng
    Con gái xếp ghế bàn

    Con chỉ cái giẻ lau
    Nói với hai bạn gái
    Đưa hộ cái nùi trồi
    Bạn lại mang mũ đến

    Chuyện bắt đầu chỉ vậy
    Cả nhóm ra rửa tay
    Đằng ấy người mô rứa
    Nói như Chi -ca - gô

    Hai bạn cười ngặt nghẽo
    Tóc đuôi gà cười theo
    Lại còn nheo cả mắt
    Lại còn dẩu cả môi

    Đúng là dân cá gỗ
    Giẻ lau gọi nùi trồi
    Đã thế còn hay nói
    Phát biểu nghe không ra

    Tức thì con bốc hoả
    Không nói cũng không rằng
    Ngồi giữa đứng bật dậy
    Gạt phăng bạn xuống ao

    Con gái không biết bơi
    Suýt nữa thì chết đuối
    Cả lớp nháo nhào nhào
    Như bầy ong vỡ tổ

    Vốn là con rái cá
    Của hai bờ sông Lam
    Con nhào ngay xuống nước
    Kéo hai bạn lên bờ

    Trường mời cha đến vội
    Lo lắng con mò theo
    Thầy đón cha trước cổng
    Ngực con trống đổ hồi

    Không biết cha thưa gì
    Thầy bắt tay thật chặt
    Tủm tỉm nhìn con cười
    Còn dắt tay vào lớp

    Lớp Một ơi lớp một
    Thật chẳng hiểu làm sao
    Hai bạn gái ngã ao
    Lại chơi thân con nhất

    Trái sấu non xanh mướt
    Que kem giờ ra chơi
    Bạn giấu mang đến lớp
    Dúi vào tay tớ mời

    Mỗi lần qua trường cũ
    Tôi bần thần bờ ao
    Soi tìm trong bóng nước
    Đôi bím tóc đuôi gà

    Bản đồ Nghệ An-Quê hương "Cá Gỗ"

    NgheAncago.JPG

    (Hình ảnh cá gỗ hoá thạch lặn vào dòng sông Lam-Nghệ An)

    Về nhà gạn hỏi cha
    Sự tích chuyện cá gỗ
    Cha cười hẹn buổi tối
    Cùng nhau ra vườn hoa

    Dọc đường níu tay cha
    Con luôn mồm lục vấn
    Cặp con toàn sách vở
    Có con cá nào đâu

    Xoa đầu con cha kể
    Tục truyền từ ngày xưa
    Có ông đồ hay chữ
    Người xứ Nghệ - quê mình

    Ông đồ ham học lắm
    Chữ của làng hết rồi
    Ông cất đường lên tỉnh
    Tìm thầy toát mồ hôi

    Đói cơm còn chịu được
    Đói chữ thì khổ to
    Trong làng người già bảo
    Phải ra thị thành thôi

    Tìm thuê nơi ở trọ
    Cùng nhà lắm kẻ giàu
    Mình áo nâu, tráp vá
    Phận nghèo ăn muối rang

    Học chữ thì ông giỏi
    Cái nghèo giấu vào đâu
    Nằm vắt tay qua trán
    Suốt đêm ông ôm đầu

    Hôm sau ông lẳng lặng
    Mượn trăng khuya làm đèn
    Lấy một khúc củi nhỏ
    Ngồi gọt cả màn đêm

    Thế rồi từ khúc củi
    Một con cá ra đời
    Một con cá bằng gỗ
    To bằng ba ngón tay

    Ông lật ngang lật dọc
    Trổ thêm vẩy thêm vi
    Con cá trông như thật
    Nhìn qua chẳng biết gì

    Lựa một nơi quạnh vắng
    Xa tít tận ngoài đồng
    Ông cho rơm bén lửa
    Và đem cá lên hơ

    Con cá gỗ được nướng
    Toàn thân đã rộm vàng
    Lưng trông như cá chép
    Bụng lại giống cá tràu

    Nướng xong đem rang muối
    Muối mặn bám đầy vây
    Trông xa tưởng cá ướp
    Nhìn gần hoá cá kho

    Thế rồi từ buổi đó
    Cứ bữa cơm hàng ngày
    Ông cho thêm nước mắm
    Bày cá gỗ ra mâm

    06c.JPG

    Cơm hết cá vẫn còn
    Ông toàn chan nước mắm
    Bạn bè không ai biết
    Xong rồi cá vẫn nguyên

    Cứ mỗi lần ăn xong
    Nhè lúc không ai thấy
    Ông bọc lá chuối khô
    Giấu cá vào trong tráp

    Ông ngày càng học giỏi
    Không còn ai chê nghèo
    Được ăn cơm với cá
    Nhà trọ khối người ghen

    Như cái kim trong túi
    Lâu ngày cũng lòi ra
    Rồi một bữa vô tình
    Bị mọi người phát hiện

    Hôm ấy ông lơ đãng
    Hết sạch lá chuối khô
    Ông vội chạy ra vườn
    Bỏ cá nằm trên đĩa

    Bà chủ trọ đi dọn
    Vô tình đánh rơi mâm
    Bát đĩa vỡ tung toé
    Con cá vẫn cứng đơ

    Thấy lạ bà nhặt lên
    Săm soi nhìn kỹ lắm
    Thì ra con cá gỗ
    Của ông đồ miền Trung

    Khe khẽ đặt lên bàn
    Bà lặng người vào bếp
    Ông thầy đồ trở lại
    Trong mắt đầy bóng đêm

    Từ đó khắp nhà trọ
    Chuyện cá gỗ loang xa
    Chuyện ông đồ xứ Nghệ
    Học giỏi nhưng giấu nghèo

    Rồi khoa thi năm ấy
    Ông giật lèo Trạng nguyên
    Sau làm quan to lắm
    Thượng thượng thượng đẳng thần

    Ban đêm ngồi luyện chữ
    Ban ngày giải oan gia
    Làm quan mà liêm khiết
    Bạc đầu vì thiên thư

    Ngày ông về với đất
    Lương dân lập đền thờ
    Cái tráp cũ vẫn cất
    Con cá gỗ gầy xơ

    Sự tích con cá gỗ
    Là giai thoại mà thôi
    Con cố học cho giỏi
    Để mai sau thành người

    Giọng cha tối hôm đó
    Còn đượm ấm đến giờ
    Trời đêm bằn bặt gió
    Mắt con đầy mộng mơ

    Cá gỗ ơi, cá gỗ
    Là người dân đất này
    Trầm mình trong đói khổ
    Vẫn thả hồn gió bay

    Như bát cà trắng muốt
    Mặn mà và giòn tan
    Như nước chè xanh đặc
    Chát môi lại đậm lòng

    Cần cù và học giỏi
    Chịu khó lại chăm làm
    Trọng nghĩa tình khí khái
    Đối đầu cùng gian nan

    Cá gỗ ơi, cá gỗ
    Nghe vừa giận vừa thương
    Giận một thời giông tố
    Bạc mặt vì quê hương

    Thương một thời quá khứ
    Tự mình với mình thôi
    Giấu nghèo như giấu nhục
    Đổi đắp khoảng yên bình

    Vùng đất của địa linh
    Tít tắp chân trời rộng
    Những người dân đất này
    Chưa ngơi tay chèo chống

    Sông đặt tên sông Lam
    Mộng trùm xanh biển cả
    Núi thì kêu rú Quyết
    Chí vững tựa thạch bàn

    Ôi ! Xứ Nghệ, xứ Nghệ
    Đất vàng của xưa sau
    Giữa mưa bào nắng phế
    Lung linh vẫn giữ màu

    Yêu thì thật là yêu
    Ghét thì rành là ghét
    Những người dân đất này
    Không nhùng nhằng khoảng giữa

    Người xứ Nghệ có lửa
    Tự thuở còn sơ sinh
    Muối tẩm vào măng nứa
    Thích rau sống bốn mùa

    Đã chơi chơi hết mình
    Đã làm làm kiệt sức
    Thẳng thắn và đẫm tình
    Nói xong là hết chuyện

    Khi vui nhường bè bạn
    Khi buồn chịu một mình
    Thời chiến là xung lính
    Súng lằm lằm trong tay

    Trung thành mà quyết đoán
    Tỉnh táo đầy đam mê
    Có lỗi thường nhận hết
    Được thưởng ít mang về

    Không nói thì ngồi im
    Đã nói là nói thật
    Dối trá chui xuống đất
    Vẫn lật đá móc lên

    Ghìm đầu vào công việc
    Vẫn lo toan gia đình
    Như người mặc áo gấm
    Đi về lẫn vào đêm

    Xứ Nghệ ơi, xứ Nghệ
    Cực đoan đến vô cùng
    Có rừng chen với bể
    Buốt lạnh cùng nắng nung

    Ai người đi ra bể
    Ai người ngược lên rừng
    Vẫn đậm chất xứ Nghệ
    Nóng nảy đầy bao dung

    Biết ngày mai gạo hết
    Sấp mặt xuống luống cày
    Rít thuốc lào ăn khói
    Trằn mình trả nợ vay

    Xứ Nghệ ơi xứ Nghệ
    Hiện hình cùng miền Trung
    Đã thế và mãi thế
    Giữa tháng năm điệp trùng

    Bây giờ con cá gỗ
    Thong dong giữa đại ngàn
    Nghe nói rồi hoá thạch
    Lặn vào dòng sông Lam.

    ST-Không rõ tác giả

    angel-fish-wallCHU.JPG


    Cá gỗ người Nghệ An gửi Viện bảo tàng Dân tộc học VN

    Một sự tích khác thời phong kiến

        Có một trò nghèo đi ra bắc đi thi, hành trang mang theo gồm sách, bút, lọ mực, vài bộ quần áo, đùm cơm, lọ muối vừng, mấy quan tiền và 1 con cá gỗ. Đi từ xứ Nghệ qua xứ Thanh, cơm đùm đã vơi, muối vừng đã cạn, anh chàng nghỉ dừng chân nơi mô là vô quán xin họ bát nước mắm: "cho tui xin tí nước mắm để chấm con cá", sau đó len lén ra một góc khuất nhẹ nhàng dở con cá đẽo bằng gỗ chấm nước mắm ăn với cơm ngon lành.

       Cứ như vậy anh chàng học trò nghèo đã ra đến kinh kỳ dự thi và quay về quê khi đã tiêu tằn tiện hết mấy quan tiền còm cõi và con cá gộ đã bị mòn vẹt mất khúc đuôi.

    Một hôm, có phái đoàn của nhà vua về tận làng công bố kết quả Trạng nguyên, chàng học trò nghèo đã đỗ đạt, võng lọng đưa đón lên kinh kỳ nhận lộc vua ban, khi đi qua hàng cơm ngày xưa, chủ quán nhận ra đó là anh trò nghèo với con cá gộ dạo trước đi thi.

        Chàng thì không hề biết nhưng các hàng cơm đều theo dõi và truyền miệng nhau, và câu chuyện loang ra đến kinh kỳ. Và truyền thuyết về dân "cá gộ" có từ đó.

        Ngày nay, các nhà giàu sang, các ngài quan chức có lương tâm răn dạy con cái tấm gương bản lĩnh vượt qua nghèo đói để học tập của anh học trò nghèo xứ Nghệ để chúng noi theo.

    Sự tích thời bao cấp trước 1975

    Ngày xửa ngày xưa, đã lâu lắm rồi, có một cậu học trò xứ Nghệ học học giỏi lắm, nhưng nghèo lắm...Tuy nghèo, nhưng cậu vẫn quyết tâm đi thi đại học để mong kiếm lấy mấy cái kiến thức về giúp quê hương. Nhà nghèo, mỗi lần từ quê lên thành phố học tiếp, cậu chẳng có tiền mua vé tàu, chỉ xin đi nhờ. Đến bữa, cũng chỉ có mo cơm trắng mẹ gói cho. Cậu bèn nghĩ ra một kế. Cậu lôi con cá gỗ do cậu đẽo lấy, đã được sơn phết trông như cá thật, bỏ vào cái đĩa, rồi cậu đi đến chỗ mấy người đang ăn cơm nói rất lễ phép:

    -Thưa bác, bác có thể cho cháu xin chút nước mắm để cháu ăn con cá rán này với cơm được không!

    Và cứ như vậy cậu đã học xong 4 năm 1 cái bằng đại học chính quy, và nghe đâu sau này cậu còn học thêm mấy cái bằng ĐH tại chức nữa, vẫn với con cá bằng gỗ ấy....

    small_1226303983.nv.JPG

    Cơm nắm (mo cau), muối lạc (vừng) và cá gỗ là bữa ăn thường trực của Trò Nghệ An

    Sự tích truyền khẩu thời Pháp thuộc

       "Có một gia đình nọ - như phần đông các gia đình nghèo ở quê mình - có 4, 5, hay 6,7 đứa con gì đó, nhà nghèo lắm, bữa ăn hàng ngày chẳng có gì ngoài một nồi cơm độn khoai, một ít rau luộc, và một bát nước mắm....Người cha nghĩ ra một cách đẽo một con cá bằng gỗ, sơn phết vào trông y như con cá rán. Hàng ngày đến bữa cơm, ông treo con cá lên xà nhà, quy định với mấy đứa con, mỗi bát cơm chỉ được nhìn vào con cá, chép miệng 3 cái, coi như đã được ăn cá rán - và chỉ được chép miệng đúng 3 cái, không được hơn.

       Một hơm đứa con út của ông lỡ miệng chép 4 cái, thằn anh nó ngồi bên cạnh trông thấy vội mách bố:

    - Bố ơi, thằng Út chép miệng 4 lần.

    - Thằng này hư. Mày ăn mặn thế, cho mày chết khát, con nhá..."

            Sự tích Cá Gỗ nhiều giai thoại, nhưng toát lên trong đó tính chịu thương chịu khó của muôn ngàn thế hệ các Ông Đồ nghèo xứ Nghệ lai kinh ứng thí. Thuở xa xưa lai kinh ứng thí phải đi bộ lều chõng hàng tháng ròng, thậm chí có ông đi trước vài ba năm để bổ túc thêm những hiểu biết sâu rộng về thiên hạ mà trong các quyển kinh không nói hết. Trên đường đi các ông vừa kết hợp dạy chữ cho các môn sinh dọc đường để lấy tiền trang trải cho chuyến lều chõng. Có nhiều ông còn bén rễ xanh cây với các tiểu thư đài các con các quan lớn đồng hương được bổ nhiệm nơi đất khách, hoặc các thôn nữ chị em của môn sinh. Nghe nói Cụ Nguyễn Khuyến cũng có sự tích gần gần như vậy. Trong chuyến lai kinh ứng thí có biết bao con cái nhà giàu mang theo nhiều tiền bạc hòng đút lót quan trường nhằm kiếm chút danh lợi. Lẽ đương nhiên là khi thấy các ông Đồ Nghệ chiếm hết bảng thì ghen tức và dựng lên những câu chuyện để khích bác, dèm pha, trong đó có chuyện Con Cá Gỗ.
    Nhưng chuyện đời không như ý kẻ dựng chuyện. Với danh xưng Cá Gỗ, các ông Đồ Nghệ càng quyết chí học cao để chứng minh cho thiên hạ ý chí của mình. Kết quả là Danh sách các ông Đồ Nghệ chiếm bảng vàng ngày càng đông.
    Đó chính là niềm kiêu hãnh được truyền từ đời này qua đời khác đến mãi muôn đời!
    BAO%20TANG%20DAN%20TOC%20HOC%20VN ABC.JPG

    Hiện nay mô hình cá gỗ đang được lưu giữ tại Bảo tàng dân tộc học Việt Nam
    Sự tích Cá gỗ và ông đồ Xứ Nghệ