Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, các bệnh liên quan tới thuốc lá đã cướp đi sinh mạng của 5 triệu người mỗi năm trên Thế giới. Còn ở Việt Nam, số người chết cũng vào khoảng 40.000 người.

Con số đó vẫn không ngừng gia tăng cho dù chúng ta đã thực hiện rất nhiều biện pháp từ tuyên truyền đến pháp luật. Vậy nguyên nhân nào khiến cho người hút cứ hút, người bán cứ bán và người chết vì thuốc lá vẫn cứ xảy ra hàng ngày?

Tôi có anh bạn là họa sĩ khá nổi tiếng tại TP. HCM. Trung bình một ngày, anh ta hút khoảng bốn bao thuốc lá, ngày nào căng thẳng, anh sẽ hút nhiều hơn. Lúc nào gặp anh, trên miệng cũng phì phèo nhả khói. Tôi hỏi: “Nó có bổ béo gì không mà anh hút hoài vậy?” Anh cười: “Chẳng bổ béo gì, nhưng quen rồi, không có thì nhạt miệng, không làm được việc”. Thậm chí trong cuộc nhậu, anh cũng không dứt được nó. Anh bảo: “Cấm anh ăn nhậu hay vẽ tranh thì được, chứ giờ cấm anh hút thuốc thì thà giết chết anh luôn còn hơn”. Theo những gì anh chia sẻ thì lúc đầu anh chỉ tập tành hút theo bạn bè cho vui, rồi mùi thuốc lá ngấm vào máu anh lúc nào không biết nên cứ phải có điếu thuốc nhả khói trên miệng, anh mới làm việc được. Vợ con anh khó chịu lắm nhưng nói riết, anh không nhưng không bỏ mà còn hút nhiều hơn nên chị cũng mặc kệ.

Những điếu thuốc như thế này vẫn luôn thường trực bên bàn làm việc của các đấng mày râu

Đó là trường hợp không chỉ của riêng gì anh bạn tôi. Rất nhiều người Việt Nam hiện nay khi được hỏi vì sao lại hút thuốc, câu trả lời nhận được sẽ là: thấy bạn bè hút thì cũng cầm điều thuốc hút cho vui; buồn buồn không biết làm gì nên hút; hút để lấy tinh thần làm việc… Ai cũng biết rõ tác hại của thuốc lá gây ra cho bản thân và người xung quanh nguy hiểm như thế nào nhưng vẫn không thể bỏ. Thậm chí nhiều người khi nhập viện, chụp chiếu phổi đã rỗ như tổ ong nhưng vẫn trốn bác sĩ ra một chỗ để hút. Vậy nên những nguyên nhân vẫn tiếp tục được “cánh máy râu” đưa ra để lí giải cho cái sự “bỏ vợ thì được chứ bỏ thuốc lá thì không” của mình.

Và người hút thì tất phải có nguồn cung. Cho dù các quy định về việc buôn bán thuốc lá có nghiêm ngặt đến mức nào thì các thương hiệu thuốc lá từ bình dân đến cao cấp vẫn xuất hiện nhan nhản và bày bán công khai trên thị trường. Có thể nói, các quầy hàng bán thuốc lá xuất hiện trên từng xen-ti-mét, khi cần các thượng khách có thể mua ở bất kì lúc nào và ở bất cứ nơi đâu. Theo ghi nhận tại một quầy bán thuốc lá trên đường Cộng Hòa, một ngày người bán hàng bán được ít nhất 40 bao thuốc các loại. Thời điểm bán nhiều nhất là từ 16h đến 22h đêm.

Trên các tuyến phố, chúng ta không khó bắt gặp những hình ảnh này

Đồng thời, để thuốc lá có mặt được ở các cửa hàng bán lẻ đó, thì không thể thiếu bàn tay “góp sức” của các kênh phân phối mà trước tiên phải kể tới đội ngũ Sale hùng hậu của các đại lý, công ty lớn. Ví dụ như một công ty nằm trên Phan Thúc Duyện - Tân Bình - TP.HCM. Tại đây, sáng nào cũng tập trung trên dưới 50 nhân viên giao hàng. Sau khi nhận thuốc lá, đóng thùng cẩn thận, những người này sẽ tỏa ra các hướng khác nhau để bỏ mối cho những người bán nhỏ lẻ. Như chia sẻ của anh MT thì một ngày anh giao ít nhất 100 bao thuốc cho các cửa hàng trên địa bàn thành phố. Như vậy, nếu đưa lên bàn tính thì từ một trụ sở công ty, mỗi ngày có hàng ngàn bao thuốc được tiêu thụ ra thị trường. Nếu tính tất cả các công ty phân phối hiện đang hoạt động trên cả nước, thì con số này sẽ lớn tới đâu.

Một trụ sở phân phối nằm trên đường Phan Thúc Duyện, Tân Bình

Thời gian qua, nhà nước ta đã đưa ra rất nhiều biện pháp và quy định để hạn chế việc buôn bán, sử dụng thuốc lá. Từ việc quy định trên 18 tuổi mới được hút thuốc lá, đến cấm bán thuốc lá ở trường học đến cấm hút ở nơi công cộng… Tuy nhiên, vấn đề đáng bàn ở đây là các nhà phân phối và các công ty sản xuất thuốc lá. Hàng ngày, hàng giờ họ vẫn đưa hàng ngàn, hàng triệu bao thuốc ra thị trường thì liệu các quy định cấm ấy, sẽ hạn chế được bao nhiêu phần trăm. Nên chăng các chế tài xử phạt dành cho các các đối tượng này cần nghiêm minh và chặt chẽ hơn nữa. Đồng thời các biện pháp tuyên truyền để người dân thấy rõ được tác hại của thuốc lá cũng phải tích cực, sâu sát hơn nữa. Không đơn giản chỉ là những khẩu hiệu hô hào hay những hình minh họa in trên bao bì thuốc lá. Có như vậy thì một ngày không xa, Việt Nam rút ra khỏi danh sách top những nước có tỉ lệ người hút thuốc cao nhất Thế giới. Và để con số 40.000 người chết vì thuốc lá mỗi năm ở nước ta sẽ giảm tới mức thấp nhất có thể.

Bài-ảnh: Phạm Bùi Hoàng Vũ