Chùa Bà Tây Ninh được thành lập cách đây khoảng 300 năm, mở đầu là những bước chân đầu tiên của cư dân vùng Tây Ninh đã đến vùng núi cao hoang sơ, để khai sinh ra vùng đất mới lập nên mếu, chùa để thờ Phật. Theo thời gian, từng ngôi chùa đã được trải rộng, tu bổ tại lưng chừng núi. Ở độ cao khoảng 350m ngày nay là một quần thể các chùa chuyền mọc lên san sát, nơi đây đã viết nên những câu chuyện truyền thuyết về một người tên gọi là "Linh Sơn Thánh Mẫu", và ngôi chùa mang tên là Linh Sơn Tiên Thạch Tự - hay còn gọi là chùa bà, được các du khách viếng thăm đông đúc.

Chùa Bà - Tây Ninh nơi văn hóa tín ngưỡng không thể thiếu trong lòng du khách

Chùa Bà - Tây Ninh nơi lưu giữ những truyền thuyết xa xưa 

Khu du lịch thiên nhiên tính ngưỡng

Từ năm 1893, con đường từ thị xã Tây Ninh đến núi Bà Đen kéo dài trên 11km đã được trải nhựa, nhiều công trình điện lưới quốc gia được kéo lên tận đỉnh núi, cơ sở hạ tầng khu di tích được xây dựng hoàn chỉnh để phục vụ cho du khách đến thăm viếng vui chơi. Khu du lịch núi Bà Đen trở thành một địa chỉ thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Đây là khu vực có lợi thế núi non nên các công trình thường thiết kế rất độc đáo sao cho phù hợp với thiên nhiên.

Vẻ đẹp hùng vĩ của núi Bà Đen đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp, nơi cũng có suối cũng có chùa chuyền và hang hốc. Du khách có thể say mê khám phá núi rừng cùng với nhiều lựa chọn như: tản bộ, cáp treo hay ván trượt, mỗi phương tiện điều mang lại một thú vị riêng, một trải nghiệm riêng chẳng hạn. Nếu du khách thích chụp ảnh nên chọn cách đi bộ là thú vị nhất để có thể nhìn cận cảnh từng mảng rừng của núi Bà. Dọc đường, còn có nhiều nơi để nghĩ chân, chụp ảnh và tha hồ ngắm cảnh núi non. Suốt một quảng đường dài từ chân đến đỉnh có nhiều hang động, chùa chiền và cây cối xanh thẳm, không khí từ núi đá lúc nào cũng tạo cảm giác mát rượi. Từ đây du khách có thể thỏa thuê chiêm ngưỡng núi Bà từ xa, hơn nữa là một cách đồng của bát ngát xanh tươi... Chiều tà buông xuống, xương mờ bao phủ một không gian tĩnh lặng của một chiều êm ả, im đến lạnh lùng bởi rừng núi linh thiên, tiếng động của hang đá. Đâu đó lại thấp thoáng bóng chiều của những ngôi chùa cùng âm thanh mỏ vang vọng xa xa. 

Cáp treo - Tây Ninh ngắm nhìn những ngọn núi nhấp nhô 

Cáp treo - Tây Ninh những phút giây nhẹ nhàng bên núi rừng xanh ngát

Máng trượt - Tây Ninh cuộc chơi với tốc độ dành cho những người chưa hẳn đã già

Truyền thuyết về một cái tên

Truyền thuyết về núi Bà Đen vẫn còn nhiều chứng tích qua nhiều lời kể của người dân. Nói đến núi Bà Đen, người ta nghĩ ngay đến Điện Bà, tức là Linh Sơn Tiền Thạch Tự. Điện Bà nằm ở lưng chừng núi cùng  với hai ngôi chùa: chùa Thượng (Điện Bà) và chùa Hang để tạo tạo một quần thể chùa chiền trên núi Bà. Ở chân núi còn có một ngôi chùa gọi là chùa Trung, ba ngôi chùa trên núi hiện nay do ni trưởng Diệu Nghĩa trụ trì.

Điện Bà thờ Bà Đen - Linh sơn Thánh Mẫu, một cái tên gắn liền với di tích thắng cảnh của Tây Ninh. Có nhiều truyền thuyết dân gian kể về Bà Đen như: sự tích về nàng Đênh, chuyện kể về nàng Lý Thị Thiên Hương... được truyền tụng trong dân gian. Trong đó chuyện về nàng Lý Thị Thiên Hương được lưu truyền chính thống cho đến ngày nay.

Chùa Bà - Tây Ninh hướng từ phía trên cao

Chuyện kể về một người con gái tên là Lý Thị Thiên Hương có võ nghệ cao, nhan sắc mặn mà, có làn da bánh mật nên gọi là Bà Đen. Nàng Thiên Hương vốn là một người mộ đạo, mỗi dịp nguyên tiêu, nàng thường vượt đường xa lên núi lễ phật. Một ngày kia, trên đường lên núi viếng chùa, nàng bị bọn cướp chặn đường uy hiếp. Thiên Hương chống trả quyết liệt nhưng vì thân gái thế cô nên nàng quyết lao mình xuống vực quyên sinh, quyết không chịu hoen ố thanh danh trong tay bọn chúng. Câu chuyện là thế, chỉ đơn giản là cái chết của rmột người con gái nhưng lại ản chứa bao điều. Tương truyền Bà Đen lúc sinh thời thường làm phước, lập đức giúp đời, lúc hết thì rất hiển linh, vẫn ban an lành cho chúng sanh, thiện tính mười phương. Trong nhân gian có được người như thế sẽ mang lại phúc cho người dân, sẽ là một điềm may mắn mang lại cho người dân trong vùng.

Chùa Bà - Tây Ninh văn hóa tính ngưỡng

Tối đêm ấy, nhà sư trụ trì ngôi chùa trên núi được nàng báo mộng. Hôm sau, nhà sư tìm xuống vực sâu tìm xác nàng, người mới đem xác nàng an tán trên chùa. Dân gian truyền rằng Lý Thị Thiên Hương rất hiển linh, luôn phù hộ cho nhân dân trong vùng được nhiều ân phước. Người ta lập điện thờ bà trên núi nên từ đó núi có tên là núi Bà Đen. Cái tên xuất phát từ người con gái hiển linh đã vang xa đối với người dân trong vùng.

Danh xưng "Linh Sơn Thánh Mẫu" được Chúa Nguyễn Ánh ban cho vào năm 1780 khi người lên ngôi. Khi người buôn tẩu khắp miền Nam trong quá trình chạy trốn quân giặc, lúc đến gần núi được bà mách bảo chỉ đường lánh nạn. Người cũng đặt tên ngôi chùa là Linh Sơn Tiên Thạch Tự và tạc tượng Bà bằng đồng đen để cho nhân dân phụng thờ.

Nguy nga Linh Sơn Thạch tự và Điện Bà Thánh Mẫu   

Mới đây tôi đã đến chùa chiêm ngưỡng ngôi chùa Bà và được một người bạn mới quen trên chuyến leo núi hướng dẫn, một người vốn sinh ra ở Tây Ninh. Bạn cũng cho rằng nơi đây là nơi cũng khá thú vị vào những ngày lễ lớn, đông đúc người đến hơn và nhiều hoạt động cho các lễ hội cũng diễn ra. 

Chùa Bà - Tây Ninh, cổng lên núi Điện Bà 

Lịch sử chùa Bà đã trải qua những đời liệt tổ chủ trì như Thực Diệu, Tế Giác, Đại Cơ, Đạo Trung, Tánh Thiền Hải Hiệp. Tiếp đến là các vị tổ Thánh Thọ, Phước Chí Thoại (người có công kiến thiết chùa phật, giảng đường, tại vì 1880 -1910), tổ Tâm Hoàn Chánh Khâm (có công xây cất chùa tổ, nhà tổ bằng đá, tại vì 1922-1924), tổ Nguyên Cơ Giác Phú, Nguyên Cần Giác Hạnh (có công xây tháp cho liệt tổ và sư huynh 1939). Sau đó, khoảng giữa thế kỷ 20 Hòa thượng Nguyên Chất Giác Điền hằng năm tổ chức lễ vía Bà và khai trường Hương, Trường Kỳ cho tăng ni các chùa núi tĩnh tu học đạo. Hiện nay, trụ trì chùa Bà là Ni trưởng viện chủ Thích Nữ Diệu Nghĩa - là một bậc chân tu yêu nước, thương dân lại có công lớn trong việc trùng tu những cảnh chùa nguy nga tráng lệ ngày nay. Ni trưởng nay đã quá tuổi thượng tọa, sức khỏe có giảm sút nhưng tinh thần vẫn tráng kiện. Người xuất gia từ thuở nhỏ, nên không vướng bận nợ trần, thời chiến tranh Ni trưởng là trụ trì chùa Hang, một ngôi chùa có địa thế khá hiểm trở nên đã trở thành cứ điểm ngăn chặn bước chân quân xâm lược muốn hủy diệt nơi này. Các vị nữ tu ở chùa Hang kiên cường bám trụ, chở che cho quân du kích cho đến ngày nay.

Chùa Bà - Tây Ninh các vị thần canh cửa điện Phật

Chùa Bà - Tây Ninh tòan cảnh điện Phật 

Chùa Bà - Tây Ninh, điện Phật nơi con người có thể mong ước về một nơi yên bình

Chùa Bà - Tây Ninh nơi linh thiêng trong lòng du khách

Toàn bộ quần thể núi Bà có nhiều chùa, am, miếu rải rác quanh các triền núi. Trong đó có ba ngôi chùa lớn nhất, từ chân đến lưng núi. Những ngôi chùa này được xây dựng lâu đời, nhưng trong chiến tranh đã bị đạn bom tàn phá đổ nát. Những ngôi chùa nguy nga tráng lệ hiện nay mới được trùng tu xây dựng lại từ những năm 1993 đến 1997. Trong đó, đáng chú ý là ngôi chùa nguy nga tráng lệ Linh Sơn Tiên Thạch Tự, đây là ngôi chùa có kiến trúc đặc trưng như các ngôi chùa của người Việt. Vẻ đẹp được khắc họa ngay từ cổng vào là những bậc thang cao ngất thẳng đứng trông từ dưới lên như một cổng trời sờ sững trên không. Xung quanh chùa là núi non và cây cối xanh thẳm tạo nên sự hài hòa sinh động. Ngay giữa sân là tượng Bồ Tát Quán Thế Âm, bên trong là điện phật có tượng Đức Thích Ca thiền định bên dưới là các Phật Di Đà, Đản Sanh, Địa Tạng, còn cả Ngọc Hoàng... Hai bên là nơi thờ tượng Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí cùng các chư phật khác đã tạo nên sự đa dạng cho một không gian thần thánh nơi điện Phật.

Điện Phật - Đức Phật Thích Ca - chùa Linh Sơn Tiên Phật

Lối vào ngày ban đầu phần Điện phật là cảnh Tứ Đại Thiên Vương và Đức Hộ Pháp trong như đang canh giữ một nơi chốn linh thiên. Có thể nói các tượng phật nói lên sự đa dạng và màu sắc nơi chốn cửa phật nơi con người có thể đặt niềm tin vào các vị thần thánh. 

Điện Phật - Tây Ninh các vị Bồ Tát Địa Tạng

Điện Phật - Tây Ninh, Di Đà Tam Tôn

Điện Phật - Những đồ vật giá trị theo thời gian

Sát bên chùa là Điện Bà, một nơi được khách du lịch khá đặc biệt chú ý, bởi kiến trúc cũng khá đặc biệt. Được xây dựng theo địa thế tự nhiên của núi, bắt nguồn từ một mái đá thật to nhô ra tạo thành hang động, cao khoảng 3 mét, miệng hang rộng khoảng 6 mét, được người đời sau xây gạch ốp sát vách đá, còn ở mái xây nối thêm mái đá tạo thành hai lớp điện sâu đến 8 mét làm nơi thờ phụng Bà. Bên trong thờ Linh Sơn Thánh Mẫu còn có cả thổ địa và Thần Tài. Một không gian khá chật hẹp nhưng lại hấp dẫn khách du lịch đến cúng viếng lễ vật và xin lộc để mang về.

Chùa Bà Tây Ninh - Tượng Bà Linh Sơn Thánh Mẫu bên trong hang đá

Phước Trung Tự - một trong những quần thể núi Bà Tây Ninh

Long Châu Tự - một trong quần thể chùa Bà Tây Ninh

Tháp Vãng Sanh - Tây Ninh năm ở tận chân núi

Ngoài ra, du khách cũng có thể lên cao hơn để ngắm nhìn đức phật nằm trang nghiêm hiện ra giữa trời xanh, trong cái bao la rộng lớn của đất trời. Nơi đây du khách sẽ có cảm giác than thản bình anh nơi cuộc sống đời thường, núi rừng, trời cao, và cả sự thanh cao nơi Đức Phật, có thể sẽ làm cho ta lắng đọng một chút nơi cử Phật.

Phật nằm - Tây Ninh nơi để du khách cảm nhận sự thanh bình nơi núi rừng 

Từ đó đến nay, chùa Điện Bà được trùng tu nhiều lần, sân chùa rộng rãi, thâm nghiêm, đặc biệt là nơi chánh điện, tín đồ và khách hành hương cúng viếng ngày càng đông, rộn ràng nhất là các ngày diễn ra lễ hội vào mùng bốn, năm, sáu tháng năm âm lịch hàng năm. Những ngày hội của núi Bà thu hút khá nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan, những nghi lễ được duy trì và lưu giữ cho đến hôm nay. Phong tục và tập quán của núi Bà nói lên hoạt động tín ngưỡng của một nền Phật giáo đã có từ xa xưa. Qua đó thể hiện một niềm tin của con người mong ước về một cuộc sống an lành.

 P/s: lễ hội trong năm của núi Bà:

+ Lễ Vía Bà: Đêm 18 và ngày 19 & ngày 6/05 âm lịch hàng năm.

Trường  Nguyễn

(Tư liệu di tích lịch sử văn hóa núi Bà Đen)