Đã hơn 70 năm trôi qua kể từ khi người ta lần đầu nghe thấy câu: “Hãy nhìn lên bầu trời! Đó là một con chim, đó là chiếc máy bay, đó là Siêu nhân!!!”. Sự xuất hiện của Superman trên màn ảnh đen trắng ngày đó đánh dấu cho sự ra đời cả một thể loại hốt bạc – dòng phim “Siêu anh hùng”. Đã qua rồi thời khán giả bị hấp dẫn chỉ bởi một người hùng cơ bắp cuồn cuộn, kỹ xảo hay đại cảnh hoành tráng. Tuy nhiên, những Batman, Ironman, Spiderman, Thor, Hulk, Wolverine… vẫn tồn tại và làm say mê hàng triệu người ở thế kỷ 21. Dòng phim “Siêu anh hùng” cũng đã thay đổi và phát triển, ở những góc cạnh mới với sức hấp dẫn mới.

“Góc tối” của siêu anh hùng

Hầu hết những đứa trẻ phương Tây lớn lên với một vài quyển truyện tranh từ Marvel và D.C Comic. Sự sáng tạo tuyệt vời của Stan Lee, họa sĩ kỳ cựu trong việc tạo ra các siêu anh hùng, đã “đánh cắp” tâm trí của nhiều thế hệ, đưa chúng bay đến những nơi không tưởng, biến bất kỳ người bình thường nào trở thành siêu nhân chỉ bằng một vết cắn, một tia sét, một thí nghiệm hỏng, và để họ thực hiện những mục tiêu lớn lao (chẳng hạn cứu thế giới, thay vì ngồi chết dí trong phòng văn thư).

Nhưng điều đáng giá nhất mà Stan Lee từng thực hiện, không phải ở góc siêu nhiên của những người hùng, mà chính ở phần “con người” – điều đang tạo ra cả một sự thay đổi về chất trong dòng phim siêu anh hùng những năm gần đây. Ông đã tạo ra những nhân vật, như Peter Parker, là một con người chúng ta dễ dàng nhìn thấy ở bất cứ đâu, trước khi anh “làm bất cứ thứ gì một con nhện làm được”. Khi những choáng ngợp về kỹ xảo không còn gây ngạc nhiên cho khán giả, thì tính nhân bản là điều giữ họ lại với những người hùng ấu thơ.

Ngày nay các siêu anh hùng đã trở nên gần gũi chính họ cách đây vài chục năm. Các đạo diễn dành  nhiều công sức để tạo ra cho họ một gia đình, những người yêu thương, những mối quan hệ và ước mơ riêng rẽ. Chất liệu chủ đạo đã thay đổi từ “sức mạnh” thành “hiện thực”. Khán giả vẫn muốn những người hùng chiến đấu với quái vật và kẻ xấu xa, nhưng họ cũng muốn nhìn thấy một “góc tối” khác khi họ lột bỏ lớp cải trang:  Batman của Christopher Nolan với đầy đủ sự yếu đuối và nỗi sợ hãi, Peter Parker vất vả tìm việc và chống chọi với cái nghèo trong căn phòng tồi tàn, Thor đặt trong mối quan hệ phức tạp với cha và em trai, trong khi Clark Ken chỉ là một chàng trai vụng về khi đối diện với cô gái anh ta yêu.

Màu sắc trong phim cũng đã thay đổi, từ màu lấp lánh của những chiến công, trở thành một tập hợp bi thương hơn của nhiều mảng màu phức tạp hơn. Những người hùng đều phải đối mặt với mất mát, họ không còn là “bất khả xâm phạm”. Batman mất đi cô gái anh yêu thương, và chấp nhận với thân phận tội phạm trong “The Dark Knight” là một sự đột phá về ý tưởng. Sức mạnh siêu nhiên cũng không thể giúp Clark Kent có được tình yêu của Lois trong “Superman Returns”. Tâm tư của những người đột biến đã được lột tả đầy xúc động qua bộ phim mới nhất “X-men: First Class”. Chưa bao giờ những người hùng trở nên trần trụi và dễ tổn thương đến thế.

Những thông điệp “nặng ký”

Những đứa trẻ ngày nay không lớn lên trong truyện tranh và phim hoạt hình. Chúng lớn lên giữa cơn bão công nghệ, youtube, facebook và tin tức cập nhật mọi lúc. Mối quan tâm của chúng mở rộng hơn đơn thuần là cứu lấy thế giới bằng cách đánh đuổi lũ người xấu hay quái vật ngoài hành tinh. Khi ấy, chính trị và những vấn đề thực tiễn bỗng trở thành một đề tài hấp dẫn và hợp thời. Đồng thời cũng “nặng ký” hơn cho đạo diễn và các nhà sản xuất.

“X-men: First Class” đặt bối cảnh trên nền những năm tháng Chiến tranh lạnh, tạo ra được không khí căng thẳng cần thiết, khi mỗi hành vi bất cẩn đều có thể dẫn đến chiến tranh hạt nhân toàn cầu. Gotham City là một thành phố điển hình cho cuộc chiến chống tội phạm và khủng bố ở bất kỳ thành phố nào trên thế giới. Những đứa trẻ vẫn không nên dính líu đến các bộ phim mang nhãn “M” (Trưởng thành) hay “R” (Giới hạn), nhưng không phải vì thế mà các siêu anh hùng mất đi tính hiện thực. Những đứa trẻ vẫn có thể nhận thấy hiện thực qua những thế giới giả tưởng ấy.

“Watchmen” (Những kẻ canh chừng) là một minh chứng điển hình cho sự lột xác của dòng phim siêu anh hùng về mặt thông điệp. Sức nặng của kịch bản đến từ bộ comic gốc đình đám được Alan Moore sáng tác những năm 1986. Đó là bộ truyện tranh duy nhất được xếp vào Top 100 “Tiểu thuyết vĩ đại nhất mọi thời đại của Mỹ”, nhưng mãi đến năm 2009 mới được đạo diễn Zack Snyder chuyển thể. Các vấn đề chính trị và xã hội Mỹ sau Thế chiến thứ hai được lột tả một cách tinh tế và gai góc. Các siêu anh hùng ảnh hưởng trực tiếp đến chính trị, những vấn đề về tính nhân bản cũng như đạo đức con người được đặt ra đầy thách thức. Như tagline của chính bộ phim “Who watches the Watchmen?” (Ai canh chừng những kẻ canh chừng?), những người hùng không ở ngoài ánh sáng nữa, họ lấp lửng giữa sáng và tối, và không còn là những nhân vật được yêu mến trong xã hội. Đây là một bộ phim cực kỳ nặng nề về thông điệp, mà chắc chắn nếu trình chiếu vào thế kỷ trước sẽ tạo ra một làn sóng phản đối dữ dội. “Watchmen” chỉ có thể sống được ở nhận thức của khán giả thế kỷ 21, dù tranh cãi là điều không thể tránh khỏi.

Đột phá trong cách tiếp cận

“The Avengers” (Biệt đội siêu anh hùng) chính là một bước đột phá mới trong cách tiếp cận khán giả, và đã giành lấy thành công rực rỡ cả về doanh thu lẫn phê bình. Dự án dài hơi của Marvel đã gây ra không ít nghi ngờ ở lúc bắt đầu, khi cố gắng tập hợp các siêu anh hùng từ những phim đơn lẻ thành một đội ở một phim riêng biệt. Các nhà sản xuất đã cố gắng tạo ra một thế giới nơi những người hùng có thể gặp gỡ và chiến đấu cùng nhau, một ý tưởng không mới, nhưng sẵn sàng làm chùn chân bất kỳ hãng phim yếu bóng vía nào.

Bộ phim dù không có nhiều sự đổi mới trong ý tưởng hay nội dung, nhưng vẫn giành được cảm tình của khán giả và giới phê bình, chính vì sự đầu tư vào phần “nền” trước đó. Khi những Ironman, Thor, Hulk, Captain America… đã quen thuộc và được “giới thiệu” đủ đầy ở các bộ phim trước, khán giản sẽ cảm thấy thích thú khi theo dõi hành trình của họ. Cuộc sống riêng của từng người hùng là điều khiến họ quan tâm, và cũng là điều Marvel chờ đợi để “nhân giống” quả trứng vàng của mình. Đó cũng là cách các siêu anh hùng làm say mê một thế hệ khán giả hoàn toàn mới ở thế kỷ 21.