Vì sách, chị chấp nhận bán nhà cửa, đất đai, thậm chí bán cả ô tô. Chính bởi vậy, thỉnh thoảng gặp bạn bè, họ lại đùa chị: “Thế nào, đã phá sản chưa?”. Cũng có người khuyên: “Thôi dừng lại đi, chơi thế đủ rồi!”. Những lúc ấy, chị chỉ mỉm cười.

Chị là dịch giả Nguyễn Lệ Chi, 35 tuổi, Giám đốc Công ty sách Chibooks. Trước đây, tôi từng có một vài lần phỏng vấn chị qua điện thoại và email về sách và dịch thuật. Còn lần này, tôi có cơ hội gặp chị trực tiếp, để cùng chị trò chuyện về một lĩnh vực mà tôi chưa có dịp khám phá ở chị. Đó chính là kinh doanh.

Nguyễn Lệ Chi không chỉ được biết đến với tư cách là dịch giả, nhà báo mà hai năm qua chị còn được biết đến với vai trò “bà chủ” của thương hiệu Chibooks - một đơn vị làm sách mới mẻ nhưng sớm tạo dựng lòng tin nơi độc giả. Lần đầu tiên gặp mặt, chị cho tôi cảm giác cởi mở và gần gũi. Dù là lĩnh vực mới nhưng vì chị cũng đang kinh doanh về sách nên tôi vẫn muốn hỏi: “Chị đến với sách như thế nào?”. Và chị say sưa nói về sách, như một đam mê bất tận.

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi

Tuổi thơ bị “nhốt” cùng sách

Chị sinh ra trong một gia đình trí thức ở Hà Nội, cả bố và mẹ đều đam mê đọc sách. Trong ký ức của chị, vẫn nhớ như in tháng ngày bố mẹ dành tiền lương, tiết kiệm ăn uống để mua sách. Bởi hồi đó sách rất đắt, cứ 3, 4 cuốn sách có thể mua được một chỉ vàng. Hơn nữa, việc mua sách cũng rất khóvà hiếm, mẹ chị may mắn có người quen làm trong lĩnh vực nhập khẩu văn hóa phẩmnên mới nhờ mua được.

Chị kể, trong nhà chị hồi đó, các giá sách lúc nào cũng đầy ắp, được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp giúp cho việc tìm kiếm rất dễ dàng. Có nhiều thể loại sách nhưng chủ yếu vẫn là sách văn học, đa phần là sách dành cho người lớn vì sách văn học cho thiếu nhi hầu như không có.

Cũng như những đứa trẻ con hồi đó, ngoài đi học, còn lại chị đều bị nhốt trong nhà vì bố mẹ sợ con ra ngoài dễ bị bắt nạt hoặc chơi phải với bạn bè xấu. Chính từ đây, chị đã đến với sách một cách tự nhiên vì ở vào hoàn cảnh đó, nếu chị không đọc sách thì cũng không có việc gì để làm. Vậy là chị bắt đầu đọc sách. Những con chữ, những câu chuyện càng lúc càng cuốn hút khiến chị đọc ngấu nghiến. Mới chỉ học lớp 5, nhưng chị đã đọc những tác phẩm kinh điển như Đồi gió hú, Trăm năm cô đơn, Chiến tranh và hòa bình…

“Đọc sách sớm như vậy, chắc chị có nhiều kỷ niệm với sách?”, trước câu hỏi của tôi, chị như được sống lại ký ức tuổi thơ. Chị cười: “Mới học cấp 1 nhưng tôi đã biết nấu ăngiúp bố mẹ nên vẫn đượcmẹ giao ở nhà nấu cơm, đến bữa mẹ về chỉ mua thức ăn vànấuthôi. Hồi đó chưa có nồi cơm điện, nên tôi vẫn thường xuyên bị mẹ mắng vì tội mải mê đọc sách làm… cháy cơm”.

Làm “bà chủ” công ty sách mô hình nhỏ gọn

Nói về tình yêu với sách, chị Lệ Chi đúc kết: “Số phận con người nhiều khi đã an bài rồi, mình muốn tránh kiểu gì cũng không tránh nổi. Với tôi, làm sách cũng vậy, mình có đi đường vòng chăng nữa, cuối cùng nó cũng trở về với đích đó, không thể nào tránh được”.

Chị từng đi làm báo, làm phim, rồi làm xuất bản, sau đó lại quay về làm báo. Chính khoảng thời gian này, đã đưa chị trở lại với sách nhưng ở một vị trí khác. Chị tâm sự: “Trước đây, trong quá trình làm sách, tôi nhận ra để chiều theo ý của người khác vô cùng khó. Nhưng cũng từ quá trình đó, bản thân tôi tự đúc rút được rất nhiều kinh nghiệm cho quá trình làm sách sau này. Lúc đó, tự nhiên trong tôi nảy ra ý tưởng “hay mình thử làm dòng sách của mình xem sao”. Tôi nghĩ dòng sách đó có thị trường nên cũng muốn thử xem năng lực của mình nhận diện thị trường đến đâu”.

Tháng 12 năm 2008, chị bắt đầu nhen nhóm ý tưởng. Sau đó, chị một mình chuẩn bị các công đoạn và tự đi xin giấy phép thành lập công ty. Về tên công ty, chị chia sẻ: “Tôi muốn một cái tên sao cho dễ hiểu, dễ nhớ và cũng muốn khẳng định đây là sách do mình làm, nên Chibooks đã ra đời như vậy”.

“Vừa làm báo, vừa làm sách, chị phải cân đối thời gian như thế nào?”, tôi hỏi. Chị Lệ Chi mỉm cười: “Những ngày đầu thực sự rất vất vả. Công việc chính của tôi là làm báo, làm sách chỉ là nghề tay trái thôi. Bởi vậy, làm sao để cân đối được thời gian giữa làm sách và làm báo hợp lý là một thử thách không nhỏ. Tôi vẫn xác định làm sách là đam mê riêng của mình, không được ảnh hưởng đến công việc làm báo. Chính vì vậy tôi phải bỏ thời gian và công sức nhiều hơn”.

Thời gian đầu làm việc tại báo Thanh niên, hầu như ngày nào chị cũng trực, thậm chí có những ngày chưa làm xong trang, phải đến 12 giờ đêm mới được về. Trong thời gian này, lúc nào chị cũng làm việc tranh thủ, đêm về còn phải biên tập bản bon cuối cho sách và xem lại các hợp đồng mua bản quyền sách. Mẹ chị rồi bạn bè nhìn chị xót xa, khuyên răn chị nên dừng lại để giữ gìn sức khỏe nhưng niềm đam mê đã chiến thắng tất cả.

Tính đến thời điểm hiện tại, sau hơn 2 năm đặt chân vào làng xuất bản, Chibooks đã phát hành được hơn 40 đầu sách, phần lớn là sách văn học nước ngoài (chủ yếu là Anh, Mỹ); trong đó chỉ có 3 cuốn sách Việt Nam, được nhiều bạn đọc yêu thích và khen ngợi. Một thành quả không nhỏ như vậy nhưng điều đáng nói là Chibooks chỉ có mô hình nhỏ gọn chưa đến 10 người. “Với số nhân viên ít như vậy, chị làm cách nào để ra sách liên tục như vậy?”, tôi ngạc nhiên. Chị cho hay: “Là nhờ tôi xây dựng được ê-kíp cộng tác viên tốt. Từ xưa đến giờ, dù tôi làm ở đâu thì ê-kíp đó cũng đi theo mình”.

Theo chị, tất cả mọi thứ, từ mối quan hệ, tình cảm cũng như kinh tế đều thể hiện qua công việc. Nếu công việc của mình tốt, mình tôn trọng người ta, đảm bảo cho người ta thu nhập thì người ta sẽ trân trọng điều đấy và cũng sẽ tôn trọng mình.

Tiếp xúc với chị, ngoài bản tính tự lập, quyết đoán, tôi còn vỡ ra chị cũng là một người biết cách “dùng” người. Chị bảo: “Từ xưa tới giờ, tôi đối xử với những người cùng làm với mình không tồi nên khi mình cần cái gì, dù họ bận rộn nhưng họ vẫn giúp đỡ mình”.

“Đó là mối quan hệ công việc lâu dài, hai bên cảm thấy có trách nhiệm lẫn nhau. Bản thân tôi cảm thấy có trách nhiệm đem lại công ăn việc làm cho họ, bảo đảm đời sống cho họ. Khi đời sống ngày càng tăng thì mình làm sao để thu nhập của họ cũng ngày càng tăng, lúc đó người ta mới có trách nhiệm với mình được”, chị nói thêm.

Thực ra, không chỉ riêng Chibooks mà tất cả những nhà sách khác, hiện tại vẫn đang phải đối đầu với rất nhiều khó khăn mà chỉ có những người trong nghề mới thấu được. Ngoài vấn đề sách lậu thì những người làm sách phải đối mặt với một rủi ro không nhỏ. Bởi vì sách là một sản phẩm không giống với bất kì sản phẩm khác bán là lấy được tiền luôn. Để xuất bản một cuốn sách, người làm sách trước hết phải bỏ ra một số tiền lớn, trong vòng một tháng phải thanh toán hết các khoản: mua bản quyền, thuê dịch giả, thiết kế bìa, nhà in… “Trong khi đó, chi phí phát hành lớn mà thanh toán lại chậm. Thông thường, nhà phát hành nhận sách bán, sau 2 tháng mới thanh toán cho công ty mấy chục %. Sau đó nếu mình không đặt sách lại thì hết một năm người ta mới kiểm kho cho mình”, chị nói.

“Khi bắt tay vào làm, tôi cũng nghĩ đến sự rủi ro này nhưng thực tế, nó tàn khốc hơn tôi nghĩ. Nói chung thì cứ đi, ngã lại đứng dậy thôi chứ chẳng biết làm thế nào cả!”.

Đến nay, sau hơn 2 năm, sách của Chibooks liên tục được tái bản và càng ngày càng có nhiều độc giả quan tâm. Điều này khiến chị vui mừng và có thêm động lực để đi tiếp con đường mà mình đã lựa chọn. Tuy nhiên, điều chị nhận được sau hơn 2 năm bước chân vào chốn thương trường không chỉ có như thế. Chị giãi bày: “Tôi nghĩ rằng, có đi rồi mới có đường. Nếu không làm, sẽ không biết được mình có thành công hay không. Đời người rất ngắn và nếu như mình có đam mê thì mình cố gắng thực hiện đam mê đó, không nhất thiết là để thành công, nổi tiếng hay để kiếm tiền. Nhưng ít nhất là mình đã cố gắng để thực hiện đam mê của mình, mình thích điều đấy và mình nghĩ điều đó có ích cho xã hội, có ích cho bản thân mình và nhiều người khác thì mình cứ thử làm xem sao”.

Chinh phục khách hàng bằng chất lượng sản phẩm

Khoảng thời gian chị làm việc tại Công ty Văn hóa Phương Nam với vị trí Phó giám đốc xuất bản có ý nghĩa rất lớn đối với bản thân chị và nền văn học nước nhà. Bằng mối quan hệ cá nhân và kinh nghiệm của bản thân, chị đã cùng Phương Nam giới thiệu đến độc giả Việt Nam hàng loạt tên tuổi của văn đàn Trung Quốc như: Mạc Ngôn, Lưu Chấn Vân, Vệ Tuệ, An Ni Bảo Bối…

Cũng chính thời gian này, giúp chị có thêm nhiều kinh nghiệm để vận dụng khi thành lập công ty sách sau này. Trước hết là cho chị khả năng tinh nhạy của một người làm sách. Chẳng hạn như khi lướt qua một đầu sách, chị có thể biết cuốn sách này bán được hay không. Hoặc cuốn sách này mình cảm nhận hay, có chất lượng nhưng hay và bán được lại hoàn toàn khác nhau. Đương nhiên, những kiến thức và những mối quan hệ để có thể mua được bản quyền cuốn sách mà mình muốn cũng rất quan trọng.

Không giống các đơn vị làm sách trước đây, Chibooks không làm sách ồ ạt mà chỉ tập trung vào dòng sách văn học lãng mạn dành cho phụ nữ. Chị bảo, đây có thể cũng là một hạn chế khiến Chibooks không có nhiều độc giả nhưng bù lại sẽ có những độc giả ổn định với dòng sản phẩm mang nét đặc trưng riêng. Tuy nhiên, với nhu cầu về đời sống văn hóa ngày càng phong phú như hiện nay thì hết năm nay và sang năm tới, ngoài sách văn học cho phụ nữ, Chibooks sẽ mở thêm dòng sách khác, có thể là dòng sách thiếu nhi với thể loại kỳ ảo để người lớn cũng có thể đọc được. Ngoài ra, Chibooks cũng đang tính tới dòng sách tâm lý cho phụ nữ.

Phần lớn sách của Chibooks hiện nay được mua bản quyền của nước ngoài. Chính vì vậy, có những đầu sách chị phải sang tận Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Singapore… gặp trực tiếp tác giả, NXB và thương thuyết để mua bản quyền. Chị chia sẻ: “Với tác giả  nước ngoài, mình phải làm thế nào để chinh phục họ đồng ý bán sách cho mình với cái giá mà mình chấp nhận được. Vì họ luôn luôn đòi giá rất cao. Điều đó phụ thuộc vào nghệ thuật thương thuyết của mỗi người”.

“Tôi nghĩ rằng, bất kì đơn vị làm sách nào cũng vậy, muốn thuyết phục tác giả bán bản quyền cho mình thì phải chứng tỏ mình là nhà sách uy tín và có giá trị như thế nào. Thông thường khi mua sách, Chibooks cũng phải trình bày kế hoạch truyền thông, PR cho cuốn sách đó. Như vậy thì họ mới yên tâm giao đứa con của mình cho đối tác”.

Không chỉ chinh phục tác giả, việc chinh phục độc giả - là những khách hàng của Chibooks cũng rất quan trọng. Chị Lệ Chi bật mí: “Quan trọng là bản thân mình phải thực sự quan tâm đến sản phẩm của mình và chinh phục được khách hàng bằng chất lượng sản phẩm. Khách hàng sẽ mua sản phẩm vì chất lượng sản phẩm đó. Mình phải cố gắng làm sao để sản phẩm của mình tốt nhất trong khả năng có thể làm được”.

Sau hơn 2 năm bước chân vào thị trường xuất bản, ít nhiều cũng đã có thành công của riêng mình, chị nhìn lại: “Mọi thành công đều phải trải qua con đường vất vả, phải vấp ngã thì mới đứng dậy được. Anh không trải qua vất vả, không trải qua mọi công đoạn, không tận tay làm thì anh sẽ không hiểu được đến tận cùng giá trị mà anh đạt được. Bởi vậy, nếu muốn thành công thì phải dám làm, phải đầu tư nhiều thời gian, công sức và phải biết chấp nhận hy sinh”.

Bên cạnh việc hao tổn công sức và thời gian, để duy trì niềm đam mê của mình, chị còn phải bán nhà cửa, đất đai và ô tô để có tiền đầu tư vào sách. Chị bảo: “Tôi vẫn luôn khẳng định là mình không tiếc khi bán đi những tài sản đó. Có thể trong đời sống, những tài sản đó có giá trị về vật chất rất lớn nhưng giá trị tinh thần do việc làm sách mang lại còn lớn hơn nữa. Chắc chắn những người không làm sách sẽ không thể hiểu được”.

Chị nói vui: “Những người đã làm sách rồi, bất đắc dĩ lắm người ta mới từ bỏ. Nó có sự say mê và cuốn hút riêng mà chỉ có những người tận tay làm mới cảm nhận được”.

Đang sống trong công việc

Chị bảo, hiện tại cuộc sống của chị đang bị mất cân bằng vì gần như 80% là công việc. Cũng có lúc bị mọi người đánh giá là tham công tiếc việc nhưng cả làm báo lẫn làm sách là 2 niềm đam mê mà chị không thể nào cưỡng nổi và cũng không thể dứt ra nổi. Để lấy lại cân bằng, hàng tuần, chị cố gắng đi massage 1 đến 2 lần hoặc đi spa.  

Trên Facebook và trong những bài báo viết về chị, vẫn luôn có hình ảnh một bé gái xinh xắn bên cạnh khiến không ít người vẫn nhầm tưởng chị đã có gia đình và bé gái kia là con gái chị. Chị tâm sự: “Vợ chồng em trai tôi chia tay, mẹ bé không có điều kiện nuôi con nên tôi nhận cháu về nuôi. Tất nhiên là có sự hỗ trợ của mẹ tôi nữa”.

Giọng chị như chùng xuống: “Tôi biết, thiếu hụt tình cảm người mẹ là một tổn thất rất lớn. Trong cuộc sống, có những việc do hoàn cảnh hoặc cuộc sống đưa đẩy mà mình không có quyền lựa chọn nào khác. Không ai muốn cuộc sống của em trai mình tan vỡ nhưng đến lúc nó tan vỡ thì phải chấp nhận”.

Chị nhận nuôi bé từ lúc bé 4 tháng tuổi, bây giờ bé đã gần 3 tuổi, và vẫn đinh ninh chị là mẹ của mình. Mặc dù chưa lập gia đình nhưng tự trong sâu thẳm cõi lòng, chị cảm thấy vui và thiêng liêng mỗi khi nghe con gái gọi “ma ma”. Công việc lúc nào cũng liên miên nhưng chị vẫn cố gắng dành thời gian cho bé: buổi sáng đưa con đi học, buổi chiều nào có thời gian thì tranh thủ đón về. Vào những ngày cuối tuần, chị lại đưa gia đình cùng đi chơi.

“Việc nuôi con có phần bất đắc dĩ như vậy có là rào cản để chị tiến tới xây dựng một hạnh phúc cho mình?”, tôi tò mò. Chị giãi bày: “Công việc của tôi vốn đã bận rồi, nhiều lúc cảm thấy mình như đang bận con mọn. Hiện tại chưa lập gia đình nhưng kể cả sau này có gia đình thì tôi vẫn sẽ nuôi bé”.  

Trước câu hỏi: “Chị có đang chờ một tình yêu nào không?”, chị mỉm cười cho biết: “Hiện tại tôi đang sống trong công việc. Tôi cũng là một người hơi duy tâm, không cố gắng tìm kiếm một cái gì đấy. Tình yêu cũng vậy. Ở đây, không phải tôi bi quan hay lạc quan mà theo tôi, tất cả nên cứ để nó tự nhiên diễn ra, cái gì đến nó sẽ đến. Cái gì không phải của mình thì cố mãi cũng không được”.

“Nếu hai người có thể cảm thấy hy sinh được mọi thứ cho nhau, luôn luôn mong muốn đem lại những điều tốt đẹp cho nhau và luôn muốn hy sinh để cho người kia tốt hơn. Đó là tình yêu”, chị nêu quan điểm.

Thông tin thêm:

- Nguyễn Lệ Chi, sinh ngày 15-11-1976. Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ Hà Nội và Học viện Quan hệ Quốc tế. Sau đó chị tự tìm học bổng và theo học Thạc sĩ Điện ảnh tại Học viện Điện ảnh Bắc Kinh (Trung Quốc). Từ năm 2004, chị chuyển hẳn vào sống tại TP.HCM và hiện đang là Biên tập viên báo Thanh niên.

- Cuối năm 2008, sau một thời gian dài làm việc trong lĩnh vực xuất bản và báo chí, chị hình thành ý tưởng thành lập công ty sách và Chibooks được ra đời từ đó. Chibooks đã xuất bản hơn 40 tác phẩm dịch, chủ yếu là tiểu thuyết của Anh, Mỹ: Marley và tôi, Không phải tình hờ, Giết người đưa thư, Rừng son, Hỡi người tình, Rắc rối với ngày Valentine, Vương phải tình em, Nói dối và hẹn hò trực tuyến, Ếch, Kẻ cắp tia chớp, Biển quái vật, Lời nguyền của thần Titan, Cuộc chiến chốn mê cung, Hồ sơ á thần, Câu hỏi tình yêu, Không gì ngoài rắc rối, Sao mãi còn độc thân, Giã biệt tình xa, Hẳn là yêu, Bí mật của Jane…

- Làm nên thành công của Chibooks, chính là nhờ chị đã tạo ramột sản phẩm riêng biệt, để khi nói tới những tác phẩm văn học lãng mạn dành cho phụ nữ là nói tới Chibooks.

Đàn ông, đàn bà và chuyện…

Nhân ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6 năm nay, dịch giả Nguyễn Lệ Chi xuất bản tập sách Đàn ông, đàn bà và chuyện… Cuốn sách tập hợp 20 nhân vật nhà văn - nhà báo - nghệ sĩ điện ảnh, truyền hình trong và ngoài nước qua cái nhìn sắc sảo của tác giả, đồng thời cũng là một nhà báo. Với họ, chị vừa là một đồng nghiệp, vừa là một người bạn thâm giao. Cuốn sách là một góc nhìn khác về những con người trí thức, nổi tiếng trong xã hội hiện đại luôn chuyển động và vươn mình ra thế giới.