trang Blog

Táo XanhTham gia: 16/04/2011
  • Vài nhận định về câu hát "Gió đưa cây cải về trời// Rau răm ở lại chịu đời đắng cay".
    Xã Hội
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Vài nhận định về câu hát "Gió đưa cây cải về trời// Rau răm ở lại chịu đời đắng cay".

    Gió đưa cây cải về trời

    Rau răm ở lại chịu đời đắng cay.

    Hai câu thơ trên có lẽ đã trở nên quá phổ biến và được nhiều người biết đến. Và khi hỏi đến nguồn gốc của hai câu ấy, người ta thường gắn nó với câu chuyện về chúa Nguyễn Ánh tức giận khi bà Phi Yến can ngăn nhà vua cầu viện Pháp hoặc Xiêm tuỳ theo biến thể. Tôi viết bài viết này dựa trên tư liệu được xuất bản trong cuốn sách “Huyền thoại Côn Đảo”, nhà xuất bản Lao động xã hội xuất bản năm 2008, chịu trách nhiệm xuất bản là Hà Tất Thằng, biên tập Hoàng Thị Thanh Mai, đọc bản in thử là Ban biên tập sách chính trị-văn hoá giáo dục, công ty văn hoá trí tuệ Việt, trình bày bởi Trung tâm mỹ thuật ứng dụng và công ty văn hoá trí tuệ Việt. Nguồn cung cấp ảnh sử dụng trong cuốn sách là do Ban quản lý di tích lịch sử cách mạng Côn Đảo và UBND huyện Côn Đảo và CLB nhiếp ảnh Trí Tuệ Việt cung cấp. Bản đầy đủ của câu chuyện tôi đã ghi chép nguyên văn theo sách và lưu trữ trên trang mediafire.com ở đường link sau: http://www.mediafire.com/?7ggo6w5xu753dx4

    Trước hết, có thể dễ dàng nhận thấy một số yếu tố thần kỳ trong câu chuyện như chi tiết về con hắc hổ của hoàng tử Cải và con vượn Bạch được bà Phi Yến nuôi từ nhỏ. Hai yếu tố trên có lẽ được thêm vào để thể hiện sự yêu kính của người dân với bà Phi Yến và hoàng tử Cải. Tuy nhiên, có thật sự là chỉ có hai yếu tố trên là “chi tiết được thêm vào” trong câu chuyện về bà Phi Yến và hoàng tử Cải hay không?

    Thứ nhất, câu chuyện kể rằng mùa thu năm 1783, vua Gia Long lúc bấy giờ là Nguyễn Phúc Ánh (hay còn được gọi là Nguyễn Ánh) bôn đào ra Côn Đảo để tránh sự truy đuổi của lực lượng Tây Sơn. Những người tìm hiểu lịch sử giai đoạn này đều biết năm 1783 Nguyễn Ánh có trận đánh với quân Tây Sơn, đến tháng Bảy thì lẩn trốn quân Tây Sơn. Có nghĩa khoảng thời gian đưa ra này có thể coi là hợp lý. Cũng theo câu chuyện này, sau đó vị chúa Nguyễn này chạy sang Phú Quốc. Có thể dễ dàng nhận biết trên bản đồ, Côn Đảo và đảo Phú Quốc có thể xem tương đối nằm hai bên của vùng đất liền phía nam Việt Nam, khi đó là vùng Gia Định. Muốn đi từ Côn Đảo ra Phú Quốc chuyện tất yếu là phải đi ngang qua vùng Gia Định.

    Quân Tây Sơn lúc này đã chiếm được vùng Gia Định, vị chúa này nếu thật sự lúc đó đang ở Côn Đảo, ông ấy thật sự có thể nghĩ đến chuyện chạy sang Phú Quốc, ngang qua trước mặt quân Tây Sơn sao? Và nếu Nguyễn Ánh muốn liều lĩnh thì lẽ nào quân Tây Sơn có thể để kẻ thù của mình dễ dàng chạy ngang qua trước mặt sao? 

    Như vậy, có thể khẳng định chuyện chúa Nguyễn có mặt ở Côn Đảo lúc bấy giờ là rất phi lý!

    Thứ hai, theo như câu chuyện được ghi lại, lúc đó trên đảo có bà Phi Yến tên thật là Lê Thị Răm và hoàng tử Cải tên thật là Nguyễn Phúc Cải. Theo ghi chép của nhà Nguyễn thì không có bà phi nào của vua Gia Long tên là Lê Thị Răm hay có thuỵ là Phi Yến, cũng không có hoàng tử nào tên Hội An hay Cải. Ta cứ cho là vì quan thần nhà Nguyễn không muốn ghi chép lại chuyện xấu của vua mình nên đã cố ý lờ đi họ thì sự tồn tại của hai nhân vật này trong ghi chép cũng không hợp lý.

    Truyện kể rằng năm 1783, hoàng tử Cải đã 5 tuổi, tức là hoàng tử Cải sinh năm 1778. Nguyễn Ánh sinh năm 1762, có nghĩa là khi có hoàng tử Cải, Nguyễn Ánh chỉ mới 16 tuổi. Năm 1777, Nguyễn Ánh lúc bấy giờ đang chạy loạn cùng Duệ tông Nguyễn Phúc Thuần. Cho rằng hoàng tử Cải sinh tháng 1 thì trễ nhất vào khoảng tháng 3 năm 1777 bà Phi Yến đã phải được lập làm phi. Mùa thu năm 1777 đoàn người của Duệ tông Nguyễn Phúc Thuần đều bị quân Tây Sơn bắt và hành quyết, có nghĩa là bà Phi Yến có mặt trong đoàn người chạy loạn năm đó, và đang có mang. Tuy nhiên, không có tài liệu nào ghi lại rằng năm đó trong đoàn người của Duệ tông có một phụ nữ mang thai. Duệ tông và những người đi theo đều bị bắt, chỉ có một mình Nguyễn Phúc Ánh chạy thoát. Tại sao không có ghi chép nào về bà Phi Yến vào khoảng thời gian này? Hay Nguyễn Ánh và người phụ nữ tên Lê Thị Răm chỉ gặp nhau một lần vào năm 1777 rồi sau đó bản thân Nguyễn Ánh cũng không biết đến sự có mặt của đứa con trai tên là Nguyễn Phúc Cải? Vậy thì hai người gặp lại nhau như thế nào khi suốt những năm từ 1777 đến năm 1783 là những năm chiến sự triền miên, Nguyễn Ánh lúc đó liên tục chạy trốn sự truy sát của quân Tây Sơn? Không lẽ giữa họ có một con vật đưa tin trung thành lúc nào cũng có thể tìm được chủ, bất kể là chủ nhân đang ở đâu?

    Một số nguồn tin cho rằng bà Lê Thị Răm quê gốc ở Đà Nẵng, Nguyễn Ánh và bà gặp nhau trong một lần bà ấy đưa đò chở ông và Duệ tông sang sông. Chuyện đó là hoàn toàn phi lý vì kể từ năm 1775 Duệ tông và đoàn người của mình, trong đó có cả Nguyễn Ánh, đã đang có mặt ở Gia Định. Lẽ nào trong lúc chạy loạn, đoàn người này lại chạy ngược từ Gia Định lên Đà Nẵng rồi lại... chạy xuống Gia Định tiếp khi quân Tây Sơn liên tục đánh xuống?

    Thứ ba, truyện truyền rằng Phi Yến là tên thuỵ, Lê Thị Răm mới là tên thật. Tuy nhiên, chuyện ban tên thuỵ chỉ có sau khi chúa Nguyễn Ánh lên ngôi năm 1802, trở thành vua Gia Long. Nếu đã giết bà ấy rồi, liệu ngài ấy có đặt thêm tên thuỵ cho bà hay không? Chưa kể đến việc trong Thế phả của Nguyễn Phúc tộc không có ai tên là Lê Thị Răm hay có thuỵ là Phi Yến, nếu bà ấy bị xoá tên trong Thế phả thì lẽ nào lại đặt thêm tên thuỵ rồi mới... xoá?

    Sự tồn tại của bà Phi Yến và hoàng tử Cải có khi nào cũng là “yếu tố thần kỳ” như con hắc hổ và con bạch vượn kia?

    Thực chất, hai câu thơ

    Gió đưa cây cải về trời

    Rau răm ở lại chịu đời đắng cay.

    đã có từ trước. Có giả thiết cho rằng đây là câu hát về hũ dưa muối trong gia đình. Người ta thường muối dưa bằng rau cải và rau răm nhưng khi ăn người ta thích ăn rau cải hơn nên cuối cùng, thứ còn sót lại trong hũ là rau răm bị bỏ đi. Ông bà ta ngày xưa xúc động trước hình ảnh hai loài rau cùng ngâm một lúc, đến cuối cùng chỉ có một thứ rau bị bỏ lại, bị đổ đi không ai thương tiếc nên mới ngân lên câu ca như thế, chẳng có chút liên quan gì đến vua Gia Long. Và cả câu chuyện về bà Phi Yến kia cũng chỉ là một sản phẩm tưởng tượng của một số người, và đền thờ bà Phi Yến tương truyền là đền thờ một vị thánh thần nào đó của Côn Đảo được dựng và thờ cúng từ nhiều năm trước đó, là vị thần thánh nào thì không có tài liệu chính xác để xác minh vì những năm gần đây, người ta vẫn cho rằng nơi đó là để thờ bà Phi Yến và quên đi giá trị thật của ngôi đền đó.

    Có thể thấy "sức mạnh của những lời đồn thổi" lớn thế nào khi có một cộng đồng sẵn sàng hưởng ứng không cân nhắc, đến cả thần thánh còn bị thay tên đổi họ! Hay vì nó gắn với một vị vua bị gán ghép quá nhiều tai tiếng, thêm một cũng không ít, bớt một cũng không nhiều. Từ một người không thật, một câu chuyện hư cấu mà có thể lập đền thờ cúng, tổ chức lễ hội... thì còn bao nhiêu sự dối trá đang che lấp chân diện của vị vua này?

    Vài nhận định về câu hát "Gió đưa cây cải về trời// Rau răm ở lại chịu đời đắng cay".