trang Blog

Ngọc PhươngTham gia: 25/05/2009
  • Đạo thầy trò ngày xưa
    Cảm Xúc
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Đạo thầy trò ngày xưa

    Đạo thầy trò

    Năm 1472, Nguyễn Bảo (người làng Tri Lai, nay là Phú Xuân, Thái Bình) thi đỗ tiến sĩ được cử làm quan ở Hải Dương và Hưng Yên.
    Thấy ông tài trí vẹn toàn, vua Lê Thánh Tông cho vời ông về triều, đảm trách việc giảng dạy cho hoàng tử Lê Tăng. Khi vua Lê Thánh Tông băng hà, hoàng tử Lê Tăng kế vị lấy hiệu là Hiến Tông. Thị lang Nguyễn Bảo (hiệu Châu Khê) được cử giữ chức Thượng thư bộ Lễ và vẫn tiếp tục giảng dạy cho nhà vua, với tư cách"Thị độc học sĩ hàn lâm viện", giúp vua Lê Hiến Tông điều hành quốc sự.
           Năm 60 tuổi, cụ Châu Khê xin về nghỉ, nhà vua chấp thuận nhưng vẫn luôn cử người về thăm hỏi và xin ý kiến về những việc trọng đại.
    Một năm, nhân về quê giỗ bà nội ở An Lão (nay là xã Song An, huyện Vũ Thư), nhà vua tìm thăm thầy giáo cũ.
    Kiệu rồng đến đầu làng, nhà vua xuống đi bộ cùng quan trấn đến nhà thầy.
    Vị cựu thượng thư mũ áo chỉnh tề, bày hương án nơi đầu ngõ nghênh tiếp. Nhà vua bước nhanh đến đỡ lấy vai thầy:

      - Xin lão sư bình thân để đệ tử khỏi thất lễ.Rồi ngài nhắc những người đang quỳ:

      - Các ngươi hãy đứng lên. Hôm nay ta đến đây là trò đến thăm thầy chứ không phải thiên tử đi kinh lý nên không cần phải nghi lễ như trong triều.Vào nhà, nhà vua mời thầy ngồi trên bộ phản kê giữa nhà để vấn an thầy. Cụ Châu Khê bẩm:

      - Không thể như thế được. Đạo thầy trò là trọng, nhưng phép nước còn trọng hơn! Kính xin hoàng thượng ngự lên để lão phu đứng hầu...Nhà vua đáp:

      - Thưa lão sư. Hôm nay trò đến thăm thầy chứ không phải nhà vua đi kinh lý. Vậy tôn sư và đệ tử cùng ngồi.Hai thầy trò cùng ngồi đàm đạo. Nhấp chén trà thơm hương đồng cỏ nội, nhà vua phấn chấn nói với cận thần:

      - Chiều nay trẫm miễn tiệc. Trẫm sẽ dùng cơm gia đình với thầy cũ cho thỏa tình sư đệ.Bữa cơm hôm đó, nhà vua đặc biệt chú ý đến bát canh cua đồng:

      - Hôm nay được thưởng thức món canh cua có bùi có ngọt, đậm đà hương vị đồng quê, quả là ngon miệng.Cụ Châu Khê cảm động lắm. Một vị thiên tử đã quen với cao lương mỹ vị mà vẫn không quên món ăn dân dã, và đặc biệt là rất đề cao việc tôn sư trọng đạo.
    Về món canh cua đồng, người dân vùng quê này còn lưu truyền câu ca:

    Canh cua nấu cải thêm gừng
    Từ xưa vua chúa đã từng khen ngon.

    Cụ Phan Thanh Giãn thăm thầy

    Phan Thanh Giản làm quan đến bậc đại thần, trải qua ba triều Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức đều được yêu thương, tin cậy.

    Năm Tự Đức thứ 15 (1862), ông theo lịnh triều đình vào Nam nhận chức Kinh lược ba tỉnh miền Tây là Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Khi đến Gia Định, ông ghé lại Gò Vấp để viếng thăm thầy cũ. Lúc gần đến chòi tranh nơi thầy ở, ông truyền xếp võng điều và lọng lại, xuống đi bộ vào lạy thăm thầy.

        Thầy trò gặp gỡ nhau chẳng xiết vui mừng vì cách nhau đã nhiều năm. Sau khi đã hỏi thăm sức khỏe, chuyện gia đình xong rồi, ông lạy thầy mà đi Vĩnh Long và dâng lại cho thầy hai nén bạc để mua trà. Khi ấy, thầy đáp lại cho ông một chục trái bắp. Ông thọ lãnh món vật của thầy cho, bèn bổn thân xách lấy bắp, không để cho binh lính cầm.

    Đoạn đi bộ một đỗi xa xa, mới truyền võng lọng mà lên đường....

    Vua Lê Hiến Tông về thăm thầy cũ

    Xa giá về đến cổng làng Châu Khê, nhà vua ra lệnh dừng kiệu và bước xuống đầu đường rẽ vào nhà thầy, vua chọn 2-3 cận thần cùng một vị quan sở tại tháp tùng vua vào nhà thầy giáo. Vua ôn tồn nói với mọi người đi theo:

    - Hôm nay trẫm về đây là để thăm thầy chứ không phải vi hành, công cán vì vậy cho phép các khanh về nghỉ ở công quán.

    Mọi người bái tạ nhà vua rồi đi vào các quán dịch. Ở đó, các quan địa phương chuẩn bị chu đáo, có chăng đèn, kết hoa, có bàn trà nước. Nhà vua đi bộ cùng viên quan trấn và mấy quan hầu cận tiến vào nhà thầy. Không trống phách, không nhạc nhã, không có tiếng hô dẹp đường. Cụ Thượng thư già cùng các con cháu và giai nhân mũ áo chỉnh tề ra tận đầu thôn bày hương án nghênh tiếp nhà vua. Thấy thầy giáo, vua vội vàng đến gần cụ. Theo nghĩa vua tôi, cụ sụp lạy. Nhà vua hai tay nâng vai thầy lên, ôn tồn: Xin lão tiên sinh bình thân để cho đệ tử không bị thất lễ. Vua nói với những người đang quỳ rạp hai bên đường:

    - Cho tất cả các người đứng dậy cùng trẫm về nhà tôn sư!

    Vua nhắc lại lời nói với các quân sĩ và với người thân của thầy giáo:

    - Hôm nay trẫm đến đây là học trò về thăm thầy, chứ không phải thiên tử đi kinh lý, nghi lễ ở chốn triều đình dùng vào lúc khác!

    Ngôi nhà thầy Nguyễn Bảo giản dị, cổ kính và gọn gàng, đúng với phong thái của chủ nhân- một bần nho trong sáng. Vua mời cụ ngồi lên sập giữa để mình đứng vấn an thầy. Cụ giật mình:

    - Tâu bệ hạ đâu lại có thể như thế được. Đạo thầy là nặng, song phép nước cao hơn, xin hoàng thượng cho lão phu này được đứng hầu! Người ngoài trông vào sao tiện ạ!

    Nhà vua nhẹ nhàng:

    - Thưa tôn sư, họ đã biết  mục đích của trẫm hôm nay rồi. Tôn sư cho phép đệ tử ngồi chung là đã quá lắm rồi.

    Nói xong, nhà vua đỡ cụ xuống cùng ngồi đàm đạo. Vua hỏi thăm sức khoẻ và đời sống của thầy cùng gia đình, xin xem những bài thơ của thầy làm khi nhàn rỗi ở chốn thôn dã. Khi người nhà của cụ giáo dâng trầu nước chỉ đứng ở sân dưới thềm, chuyển qua các thị vệ dâng lên cụ giáo và nhà vua. Vua Hiến Tông lại khoát tay:

     - Thôi để họ mang thẳng lên đây, chắc họ cũng muốn gần vua một chút. Âu cũng là cái lộc của lão tiên sinh đây!

    Thưởng thức chén trà ngát hương sen đồng nội, nhà vua nói với các quan theo hầu:

    - Trẫm cho các ngươi lui! Chiều nay trẫm không dùng "ngự thiện", trẫm xin với lão tiên sinh cùng gia đình ăn bữa cơm quê. Trẫm muốn được ngồi chung mâm với thầy cũ cho thoả tình thầy trò, chắc lão tiên sinh cho phép.

    Cụ giáo nghẹn ngào:

    - Xin bái tạ đức vua! Thánh chỉ đã truyền, thần xin vâng mệnh!

    Bữa cơm thầy trò chiều hôm đó diễn ra thân mật. Các con cụ đứng hầu từ xa ngắm thầy trò nhà vua đối ẩm với thứ rượu nếp quý quê nhà hương thơm sực nức, nghe thầy trò nhà vua vừa ăn vừa ngâm nga thơ phú. Cụ Châu Khê có lẽ còn vui hơn cả nhà vua, bởi lẽ là ông có học trò ở ngôi tôn quý nhất nước vẫn mực thước thuỷ chung giữ đạo nghĩa thầy trò. Ông càng hài lòng vì học trò cũ của ông dẫu ngồi trên ngai vàng vẫn không quên gốc. Nhà vua đặc biệt thưởng thức món canh cua quê kiểng, bất giác nói với cụ Châu Khê:

    - Thầy cho con ăn một bát canh này thật là một niềm hạnh phúc. Hương vị cua đồng quê nhà ít có thức ăn nào sánh tày, quả là ngon.


    (Theo Đại Nam Nhất Thống Chí)

    Đạo thầy trò ngày xưa