Một Tết Độc Lập (2/9) nữa lại sắp sửa đến trên mảnh đất Lệ Thủy, Quảng Bình. Được về quê để xem đua thuyền truyền thống trên dòng sông Kiến Giang luôn là nỗi háo hức và mong chờ của những người con đi xa. Lễ hội đó có gì mà nó như luôn là ma lực cho chính cả những người đang sống ở Lệ Thủy và cả bạn bè nơi khác?. Xin được tóm tắt vài dòng để các bạn hiểu rõ hơn về lễ hội thu hút hàng nghìn người này :
Lễ hội đua thuyền Lệ thủy còn gắn bó với truyền thuyết miếu Bà lổ. Chuyện kể rằng: Trong lễ hội đua thuyền nọ, Bà đã hăng say hô hào đến mức xé tung hết quần áo để cổ vũ cho thuyền đua của thôn mình giật giải, Khi đã hết cuộc đua, giật mình xấu hổ. Bà đã quyên mình tự vẫn trên dòng sông Kiến Giang. Nhân dân lập miếu thờ Bà, tôn thờ một cổ động viên hăng say cổ vũ cho lễ hội đua thuyền.
Bước vào mùa lễ hội nhân dân hầu khắp các làng trong huyện Lệ thủy giậm dựt tu bổ và bắt lại thuyền đua, nếu thuyền đã hỏng thì cử người có kinh nghiệm lên rừng tìm mua cho được gỗ huyệt hoặc gỗ giỗi đưa về chọn thợ đóng thuyền, thợ đóng thuyền được gọi là thợ bắt thuyền, mỗi tốp thợ đóng thuyền đều có một bí quyết riêng không tiết lộ cho người khác biết. Mỗi thôn phải có bằng được một chiếc thuyền đua, không ai chịu kém ai, thiếu tiền nhân dân tự nguyện đóng góp, kẻ ở nhà, người đi xa đều một lòng một dạ hướng về quê hương ít nhiều cũng là một chút tình góp sức cho con thuyền của thôn nhà có đựoc tốc độ cao nhất.
Thời gian đóng thuyền, bắt lại thuyền ở thôn ngày đêm như một ngày hội. luôn luôn có mặt bà con thăm hỏi động viên, tối tối những đội văn nghệ cây nhà lá vườn hát hò ngay bên cạnh những người thợ bắt thuyền, một không khí nhộn nhịp đầm ấm bao trùm cả thôn xóm trong một thời gian khá dài.
Thuyền đua Lệ thủy gồm có 5 tấm ván, tấm ở giữa gọi là tấm tiết, 2 tấm 2 bên gọi là tấm tè, 2 tấm kế tiếp gọi là con mạn, suốt chiều dài của thuyền được buộc néo một đòn dọc từ lái đến mũi được gọi là đòn cân. Đòn cân chia đôi các thang ngang, mỗi bên thang có một người ngồi, mỗi thuyền đua có ít nhất 26 người trở lên. Số lượng người đua hoặc thuyền dài hay ngắn chở nhiều hay ít hội đua Lệ Thủy không quy định bắt buộc, tạo cho từng thôn có một mưu mẹo và bí quyết riêng trong việc đóng thuyền chọn người và đấu pháp đua.
Lệ thủy gọi mái chèo của Nam là chầm, chầm dài 1,2m rộng bản khoảng 30cm có cán chuốt tròn vừa với tay cầm. Mái chèo của Nữ giống như mái chèo bình thường dài gần 3m và phải đứng chèo. Thuyền đua nam được gọi là thuyền bơi, trên thuyền ngoài vận động viên chầm còn có thuyền truởng chỉ huy được gọi là người chèo đề cùng với hai người chèo lái và chèo phách bố trí ở gần đuôi thuyền. Ở chính giữa thuyền có người tát nước và gõ mỏ đứng hô nhịp cho cái trai chầm, chầm cho đúng nhịp, lúc nhanh gõ nhịp mái sấp, lúc thông thả gõ nhịp mái khoan.
Thuyền đua nữ được gọi là thuyền đua, toàn bộ vận động viên đều đứng chèo, chỉ khác thuyền Nam là ở chổ người bắt nhịp không đứng ở giữa mà ngồi ở đầu mũi thuyền và dùng sên để bắt nhịp, động thái gõ mõ gõ sên thật là điệu nghệ, thật là say sưa nhằm huy động tối đa sức lực của các tay đua đưa con thuyền lướt nhanh lên phía trước.
Sau khi con thuyền được bắt xong đêm trước ngày hạ thủy để luyện tập và rạng sáng ngày bước vào lễ hội, việc cúng lễ để tạ ơn trời đất tổ tiên tổ chức tế lễ hết sức chu đáo, trong đó phải có mặt thuyền trưởng đứng ra thay mặt anh em thuyền viên lễ tạ trước khi thuyền được hạ thủy.
Ở thôn xóm nào cũng vậy, lễ hạ thủy thuyền đua được tổ chưc long trọng đúng thủ tục nhưng đơn giản và trang trọng trước sự chứng kiến của bà con.
Thời gian trước ngày thi đấu từ lúc sáng sớm mờ sương cũng như lức trưa nắng oi nồng sông Kiến Giang lại ngày ngày gơn sóng nhộn nhịp đón những đoàn đua của các địa phương say sưa tập luyện. Sự xuất hiện của các đoàn đua Nam Nữ say sưa tập luyện như con én báo tin vui ngày hội truyền thống đang đến gần, tạo không khí háo hức đợi chờ rộn ràng huyện nhà qua suốt một năm bình lặng lao động làm ăn
Với số lượng đoàn đua mỗi năm một nhiều, có năm lên tới vài chục thuyền, hằng trăm vận động viên tham gia và hàng vạn khán giả cổ động vì vậy việc tổ chức đấu vòng loại ở các xã để chọn ra các đội đua xuất sắc để chọn ra các thuyền đua xuất sắc để đi thi cấp huyện.
Dù chỉ là hội thi đua vòng loại của tuyến xã nhưng nhân dân tham gia cổ vũ động viên hết sức đông đảo. Già, trẻ, gái, trai các em học sinh tề tựu đông đủ, trên tất cả tuyến đê, đường cao đều chật ních bà con đứng cổ động nhiều người tràn xuống cả dòng sông để động viên khích lệ để được hô hào, để được tát nước cho vận động viên ra sức vươn tới và thật vô tư không kể thuyền của ai, thuyền của thôn xóm nào đều được bà con yêu thương như nhau.
Vào ngày chính thức lễ hội mới sáng sớm bà con đã ăn mặc chỉnh tề tề tựu về trung tâm huyện lỵ để tham dự lễ hội đua thuyền của huyện. Dự lễ khai mạc có đủ các quan khách của trung ương của tỉnh, cung hàg vạn nhân dân Lệ Thủy tham dự.
Sự xuất phát của các tay đua nữ được sự cổ vũ của hàng vạn nhân dân đứng hai bên bờ sông hò reo dậy trời.
Phụ nữ Lệ thủy nói riêng cũng như phụ nữ Quảng bình nói chung đều sẵn có một một phẩm chât quý hiếm lao động cần cù nhẫn nại chịu thương chịu khó thương yêu chồng con hết mức, nhưng cũng năng động sáng tạo trong công tác xã hội và hết mực duyên dáng trong cuộc sống đời thường.
Từ lâu lắm rồi, cư dân Lệ Thủy sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Sông nước và ruộng đồng như chính là linh hồn của họ . Nhưng những tai họa ập đến từ thiên nhiên như lụt, bão, hạn hán....luôn là nỗi đe dọa thường trực đến cuộc sống sinh hoạt và sản xuất của những người nông dân chân lấm tay bùn. Do đó, một thế lực vô hình luôn là điểm dựa và nơi hướng tới trong tâm hồn họ, đó là các vị thần linh của sông, của núi luôn ở bên phù hộ, độ trì cho họ tai qua nạn khỏi, làm ăn ngày càng phát đạt. Nói 1 cách nôm na theo kiểu dân gian ở quê miềng là nhờ ôông Trời phù trì phù hộ . Sau những mùa vụ dù bội thu hay là thất bát, người nông dân Lệ Thủy ngày xưa cũng thường tổ chức lễ hội đua thuyền để tạ ơn thần linh đã phù hộ, độ trì và tiếp tục phù hộ cho họ trong mùa vụ tới.







Diễu hành trên sông Kiến Giang trước lúc khai mạc





Bắt đầu xuất phát



 





Chưa nổ súng hiệu nhưng đò nào cũng muốn bơi trước



Công an phải lượn qua lượn lại thông báo chưa nổ súng hiệu



Cố lên anh em ơi



Lên hô lên, hồ lên (lời trai bơi)



Đò nào cũng muốn "ăn gò"



Vẫn cố gắng hết sức mặc dù đò bơi xã mình tụt xuống áp chót



Chậm rãi với mái khoan



Chị em cũng cạnh tranh không kém. Cố lên chị em ơi

 





Các đò bơi cố gắng áp sát khúc cua


Chìm đò bơi cách điểm xuất phát khoảng 300m



Và một chiếc khác...



Cố lên anh em ơi, đưa thuyền vào bờ, tát nước để tiếp tục cuộc đua nào !

Lý do đò bơi bị chìm: Đò bơi nào cũng ưa ôm cua để bứt phá nên các vận động viên của xã nào cũng cố gắng điều chỉnh đò của xã mình áp sát càng gần khúc cua càng tốt (đường bơi sẽ ngắn hơn). Điều này dẫn đến các đò sẽ húc nhau và chìm

Cảm ơn  A. Phong đã cung cấp những tấm hình

* còn tiếp *