trang Blog

THIỀNTham gia: 11/05/2011
  • Bức tranh tứ bình trong bài thơ "Việt Bắc"
    Sáng Tác
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Bức tranh tứ bình trong bài thơ "Việt Bắc"

    TốHữulànhàthơtrữtìnhchínhtrị,thơôngdiễntả nhữngtìnhcảmcáchmạngthậtnhẹ nhàngmàcũngthậtđậmsâu.ViệtBắclàđỉnhcaocủathơTốHữunói riêng, củathơcakháng chiếnchốngPhápnóichung.Bàithơđượcviết vàotháng10/1954,khi TrungươngĐảngvà Chínhphủ,BácHồvàcánbộkhángchiếntừgiã"Thủđô gióngàn"vềvới"Thủđô Hoavàng nắngBaĐình".Cảbàithơlàmộtniềmhoàiniệmnhớthươngtuônchảyvềnhữngnămthángở chiếnkhuViệtBắcrấtgiankhổnhưngvui tươihàohùng. Nhưngcólẽđểlại ấntượngsâuđậm nhấttrongbài ca"Việt Bắc"cólẽlàđoạnthơvềbứctranhtứbìnhvới bốnmùaxuân-hạ-thu- đông.

    Ta về, mình có nhớ ta

    Ta về, ta nhớ những hoa cùng người.

    Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi

    Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.

    Ngày xuân mơ nở trắngrừng

    Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.

    Ve kêu rừng pháchđổ vàng

    Nhớ cô em gái hái măng một mình

    Rừng thu trăng rọi hoà bình

    Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung.

    Mởđầuđoạnthơlàhai câuthơgiớithiệunộidungbaoquátcảmxúcchungcủađoạnthơ:

    "Tavềmìnhcónhớta

    Tavềtanhớnhữnghoacùngngười"

    Câuthơđầutiênsửdụngcâu hỏitutừ"mìnhcónhớta",câuthơthứhai làtựtrảlời,điệp từ"ta"lặplại bốnlầncùngvới âm"a" làâmmởkhiếncâuthơmangâmhưởngngânxa,thathiết nồngnàn.VớiTố Hữu,ngườicán bộrađikhôngchỉnhớđếnnhữngngàythánggiankhổ"bát cơmsẻnửachănsui đắpcùng",màcònnhớđếnvẻđẹpđángyêucủaHoacùngNgười.Ởđây, hoatượngtrưngchovẻđẹpthiênnhiênViệtBắc.CònconngườilàconngườiViệtBắcvới tấm áochàmnghèokhổnhưngđậmđàlòngson.HoavàNgườiquấnquýtvới nhautrongvẻđẹphài hòađằmthắmđểtạonêncáinét riêngbiệt,độcđáocủavùngđất này.Chínhđiềuấyđãtạonêncái cấutrúcđặc sắc  chođoạnthơ.Trongbốncặp lụcbátcònlại câusáu dành  chonhớhoa,nhớcảnh, câutámdànhchonhớngười. CảnhvàNgườitrongmỗicâulại cónhữngsắctháiđặcđiểm riêng thật hấpdẫn.

    Nhắcđếnmùađôngtathườngnhớđếncái lạnhthấuxươngda,cái ảmđạmcủa nhữngngày mưaphùngióbấc,cái buồnbã củakhí trời uuất.Nhưng đếnvới "Việt Bắc"trongthơTốHữuthì thật lạ.Mùađôngbỗngấmáplạthường:

    "Rừngxanhhoachuốiđỏ tươi

    Đèocaonắngánhdaogài thắtlưng"

    Điểm xuyếttrêncái nềnmàuxanhbát ngátbaolacủacánhrừng,làmàuhoachuốiđỏtươi đangnởrộlunglinhdướiánhnắngmặttrời.Từxatrôngtới,bônghoanhưnhữngbóđuốcthắp sángrựctạonênmộtbứctranhvớiđườngnét,màusắcvừađốilập,vừahàihòa,vừacổđiểnvừa hiệnđại.Cáimàu"đỏtươi"-gammàunóngcủabôngchuốinổilêngiữamàuxanhbátngátcủa núirừng,làmchothiênnhiênViệtBắctrởnêntươisáng,ấmápvànhưtiềmẩnmộtsứcsống,xua đicáihoangsơlạnhgiáhiuhắtvốncócủanúirừng.Câuthơlàmtaliêntưởngđếnmàuđỏcủa hoalựutrongthơNguyễnTrãi:

    "Thạchlựuhiêncònphunthứcđỏ

    Hồngliêntrì đãtịnmùi hương"

    Từliêntưởngấytathấy,mùađôngtrongthơTốHữucũnglantỏahơiấm củamùahèchứ khônglạnhlẽohoangsơbởimàuđỏcủahoachuốicũngnhưđangphuntràotừgiữamàuxanh củanúi rừng. CùnghiệnlênvớicáilunglinhcủahoachuốiấylàBêncạnhnétđẹpcủahoalà nétđẹpkhoẻkhoắncủangười."Nắngánhdao gàithắtlưng"làhìnhảnhcủangườidânmiềnsơn cước. Trướcthiênnhiênbaola,conngườidườngnhưcàngtrởnênkỳvĩ,hùngtráng hơn. Ởđây nhàthơkhôngkhắchọagươngmặt màchớplấy mộtnétthầntìnhrựcsángnhất.Đólà ánhmặttrờichớplóetrênlưỡidaorừngởnganglưng.Ởđâycâuthơvừamangngônngữthơ nhưnglạivừamangngônngữcủanghệthuậtnhiếpảnh.Conngườinhưmộttụđiểmcủaánh sáng.Conngườiấyđãtrởthànhlinhhồncủabứctranh mùađôngViệtBắc.

    Đôngqua,xuânlạitới.Nhắcđếnmùaxuântaliêntưởngngayđếnsứcsốngmớicủacỏ cây,hoalá,củatrămloàiđangcựamìnhthứcdậysaumùađôngdài.MùaxuânViệtBắccũng vậy:

    "Ngàyxuânmơnởtrắngrừng

    Nhớngườiđannónchuốttừngsợi giang"

    Baotrùmlêncảnhvậtmùaxuânlàmàutrắngdịudàng,trongtrẻo,tinhkhiếtcủahoamơ nởkhắprừng:"Ngàyxuânmơ nởtrắngrừng"."Trắngrừng"đượcviếttheophépđảongữvàtừ "trắng"đượcdùngnhưđộngtừcótácdụngnhấnmạnhvàomàusắc,màutrắngdườngnhưlấnát tấtcảmọimàuxanhcủalá,vàlàmbừngsángcảkhurừngbởisắctrắngmơmàng,bângkhuâng, dịumátcủahoamơ.Độngtừ"nở"làmsứcsốngmùaxuânlantỏavàtràntrềnhựasống.Đây khôngphảilàlầnđầutiênTốHữuviếtvềmàutrắngấy,năm1941ViệtBắccũngđónbácHồ trongmàusắc hoamơ:

    "Ôisángxuânnayxuânbốnmốt

    Trắngrừngbiêngiớinởhoamơ

    Bácvềimlặngconchimhót

    Thánhthótbờlauvui ngẩnngơ"

    Mùaxuâncàngtrởnêntươitắnhơnnữabởisựxuấthiệncủa hìnhảnhconngườivới hoạt động"chuốttừngsợigiang".Conngườiđẹptựnhiêntrongnhữngcôngviệchằngngày.Từ "chuốt"vàhìnhảnhthơđãnóilênđượcbàntaycủaconngườilaođộng:cầnmẫn,tỉmẩn,khéo léo,tàihoa,nhanhnhẹn,chămchútđócũngchínhlà  phẩmchấttầntảocủaconngườiViệtBắc.

    Mùahèđếntrongâmthanhrộnrãcủatiếngve,bứctranhViệtBắclạisốngđộnghơnbao giờhết:

    Ve kêu rừng phách đổ vàng

    Nhớ cô em gái hái măng một mình

    Thờiđiểm vekêucũnglàthờiđiểmrừngpháchđổvàng.Độngtừ"đổ"làđộngtừmạnh, diễntảsựvànglênđồngloạtcủahoapháchđầuhè.Màucủacâypháchđổvàngcảsuốingàn dườngnhưlàmchoánhnắngcủamùahèvàcảtiếngvekêurâmrankianữacũngtrởnênóng vàngra.Đâylàmộtbứctranhsơnmàiđượcvẽlênbằnghoàiniệm,nênlunglinhánhsáng,màu sắcvàrộnrãâmthanh.TốHữukhôngchỉ cóbiệttàitrongviệcmiêutảvẻđẹpriêngcủatừngmùa, màcòncótàitrongviệcmiêutảsựvậnđộngđổithaycủathờigianvàcảnhvật.Chỉtrongmột câuthơtrênmàtathấyđượccảthờigianluânchuyểnsốngđộng:tiếngvekêubáohiệumùahè đếnvàcâypháchngảsangmàuvàngrựcrỡ.Đâychínhlàmộtbiểuhiệnđặc sắccủatínhdântộc. Hiệnlêntrongcáithiênnhiênóngvàngvàrộnrãấy,làhìnhảnhcôgáiáochàmcầnmẫn đihái búpmăngrừng:"Nhớcôemgáiháimăngmộtmình".Hái măngmộtmìnhmàkhônggợi lênấntượngvềsựcôđơn mà tráilạirấttrữtình,thơmộng,gầngũithânthươngthathiết.Hìnhảnhthơcũnggợi lênđượcvẻđẹpchịukhóchịuthương củacô gái.Đằngsauđó,ẩnchứabiếtbaoniềm cảmthông, trântrọngcủatácgiả.

    Thusang,khungcảnhnúirừngchiếnkhunhưđượctắmtrongánhtrăngxanhhuyềnảo lunglunhdịumát:

    "Rừngthutrăngrọi hòabình

    Nhớaitiếnghát ântìnhthủychung"

    Khônggianbaolatrànngậpánhtrăng,đólàánhtrăngcủatựdo,củahòabìnhdọisáng niềmvuilêntừngnúirừng,từngbảnlàngViệtBắc.Tacũngtừngbiếtđếnmùathuđầy ánhtrăng trongthơcủaBáckhicònởchiếnkhu:

    "Trăngvàocửasổđòithơ

    Việcquânđangbậnxinchờhômsau

    Chuônglầuchợttỉnhgiấcthu

    Ấytinthắngtrậnliênkhubáovề"

    Ở đâykhôngcótiếngchuôngbáothắngtrậnnhưnglạivanglêntiếnghát.Đólàtiếnghát trongtrẻocủađồngbàodântộc,làtiếnghátnhắcnhởthủy chungântình.Đây cũngchínhlàtiếng hát củaViệtBắccủanúirừngcủatìnhcảmmườilămnămgắnbóthiếtthamặnnồng. Vâng!Bứctranhmùathu"Việt Bắc"đãlàmhoànchỉnhbứctranhtuyệtmỹcủanúirừngvà khéplạiđoạnthơbằngtiếnghát"ântìnhthủychung"  gợichongườivềvàcảngườiđọcnhững rungđộngsâuxacủatìnhyêuquêhươngđấtnước.

    Vớinhữngnétchấmpháđơnsơgiảndị,vừacổđiểnvừahiệnđại,đoạnthơtrêncủaTố Hữuđãlàm nổibậtđượcbứctranhcảnhvàngườiquabốnmùacủachiếnkhuViệtBắc. Cảnhvà ngườihòahợpvớinhautôđiểmchonhau,làmchobứctranhtrởnêngầngũithânquen,sống độngvàcóhồnhơn.Tấtcảđãtanchảythànhnỗinhớnhungquyếnluyếnthiếtthatrongtâm hồn ngườicánbộvềxuôi.

    Bức tranh tứ bình trong bài thơ "Việt Bắc"