Đăng nhập

Trở lại Hà Nội một ngày Thu

Xa Hà Nội, xa những vụ cốm, cuộc sống của tôi giờ đây không có tiếng chày giã cốm và thay vào đó là những âm thanh bộn bề của cuộc sống hiện đại. Nhưng mỗi khi đến mùa, một vùng ký ức cốm lại rộn...

Trở lại Hà Nội đúng dịp Thu. Không khí Thu tràn khắp lối cũng là lúc mùa cốm gõ cửa. Làng nghề làm cốm của Hà Nội từ lâu đã trở thành một nét đẹp, một dấu ấn rất Hà Nội. Lang thang phố, tôi bắt gặp gánh hàng cốm của một cô gái. Chị đon đả mời tôi thử cốm rồi giải thích rằng đây là cốm làng Mễ Trì chứ không phải cốm Vòng, nhưng hương vị, độ ngọt, dẻo dai của cốm không thể chê vào đâu được. Tôi giật mình bởi một vùng ký ức về cốm ùa về.

Một năm, người Hà Nội được hai lần thưởng thức cốm tươi của cốm mùa và cốm chiêm. Những năm gắn bó ở Hà Nội, tôi may mắn được tận hưởng cảm giác sống cùng cốm từ đêm khuya cho tới tờ mờ sáng ở làng Mễ Trì ngày ấy. Nên khi nghe chị bán hàng giới thiệu cốm Mễ Trì tôi cảm nhận rõ sức sống của cốm trong ký ức của mình đang hiển hiện. Các cụ trong làng kể rằng xưa có người con gái làm dâu làng Vòng đã học được nghề và truyền cho người dân làng mình. Thời ấy, xung quanh làng là ruộng nối ruộng là điều kiện lý tưởng để làng phát triển nghề phụ gắn với cây lúa.

 


 

Để làm cốm thật ngon, thật ngọt thơm người dân làng phải đi cắt lúa từ sáng sớm, lúc hạt lúa căng mọng sương mai, tràn sức sống. Khi vào vụ, từ sáng sớm tới tận đêm khuya, tiếng chày khua liên tục, lối tiếp nhau cho kịp vụ. Bởi lẽ thóc non chỉ có thời điểm thu hoạch nhất định thì hạt lúa mới căng mọng sữa khiến hạt cốm dẻo, thơm, dai và có vị ngọt sâu đến thế. Khi lúa thu hoạch về, người thợ phải sơ chế và chế biến thành cốm ngay mới đảm bảo độ tươi, ngon nhất của cốm. Thế nên, khi vào vụ, người làm cốm thay nhau thức trọn đêm với cốm.

Lúa non được cắt về, các bà, chị đem chuốt hết lá lúa rồi xếp ngay ngắn trước khi đem tuốt lấy hạt thóc. Khi thóc đã đựng đầy trong thúng, các bà, các chị lại ngồi tỉ mẩn nhặt sạch những sợi rơm còn xót trong hạt lúa rồi đem rang chín tới mới đem giã. Ngày nay, những chiếc cối thủ công và đôi bàn tay khỏe gân guốc của người thợ đã được hỗ trợ bằng máy giã cốm. Trong những lúc chờ mẻ cốm mới, tôi thường bắt gặp khung cảnh những bà, mẹ hay các chị ngồi chuốt từng bó rơm buộc gọn ghẽ hay say sưa ngồi bó chổi. Những sợi rơm mới còn thơm mùi đồng đất phơi dưới cái nắng hanh hao xen chút gió heo may của mùa Thu khiến hương thơm của lúa, của sương mai, của đồng ruộng như được cô đọng lại trong mỗi sợi rơm chuyển màu vàng ngà.

Còn nhớ, những ngày thơ bé mỗi lần xong vụ lúa, tôi được ngồi xem bà bó chổi. Những chiếc chổi thơm ngát khiến tôi thích thú mà hít hà và ngêu ngao hát: "Một sợi rơm vàng là hai sợi vàng rơm...". Bà tôi, những lần bó chổi ấy đều không quên bó cho tôi những chiếc thật nhỏ xinh. Cái để quét nhà, cái quét phản, cái làm đồ chơi... Cứ thế tuổi thơ của tôi tràn ngập hương lúa mới và những kỷ niệm của rơm, rạ, của những phiên chợ có cốm.

Sáng sớm tinh sương, nghe tiếng chân đất của bà là tôi cũng thức dậy. Mẻ cốm mới giã đêm qua vẫn còn nóng hổi, thơm ngọt ngào đã được chuẩn bị trong thúng úp lá sen. Một bó rơm cùng vài chiếc chổi buộc trên đầu quang gánh tôi luống cuống chạy theo bà đi chợ cốm. Chợ cốm họp từ rất sớm, chỉ khoảng 6h sáng là chợ đã tan. Người bán cốm lẻ ở khắp Hà Nội cho đến các nhà làm bánh cốm gia truyền trên Hàng Than... đều tìm về đây để mua cốm. Một phiên chợ đặc biệt bởi lẽ cả phiên chợ toàn cốm, lá sen và những chiếc chổi xinh xinh. Trong sương sớm của sáng Thu, hương thơm của cốm lúc ấy sao mà dịu dàng và quyến luyến đến thế. Nhặt một dúm cốm cho vào lòng bàn tay mà nhâm nhi, ngắm cảnh người bán, kẻ mua mà trong lòng bình yên lạ. Bình yên trong âm thanh, trong hương sắc, cảnh vật để biết rằng mùa Thu đã đến và đang trải mình ra ôm lấy tôi trong mỗi buổi sương sớm như thế. Thường thường cốm của các nhà làm nghề trong làng đều được đem bán buôn. Nhưng lâu lâu, bà lại dặn bớt lại một ít để bà cùng tôi đi bán lẻ mà lấy cớ đi chơi phố. Thế là tôi lại tấp tểnh theo gánh cốm của bà ra phố.
 

 

Cốm được người Hà Nội chế biến thành rất nhiều món đặc biệt. Dù là cốm tươi hay cốm khô với bàn tay khéo léo của bà, của mẹ, những món ăn từ cốm khiến người ta ăn mãi không chán. Trung Thu Hà Nội, không thể thiếu cốm bên cạnh chuối chín quốc, hồng ngâm, bánh Trung Thu gia truyền, bưởi... Mùa Thu Hà Nội càng trở lên đặc biệt hơn bởi lẽ trong rất nhiều món ăn đặc sản khiến người ta phải nhớ, phải yêu đến mức phải tìm về để tận hưởng, để thấy ấm lòng và yêu thương ấy có cốm.

Tôi trở lại Hà Nội đúng dịp Trung Thu. Mặc dù, mưa đúng rằm Trung Thu khiến trăng lỗi hẹn với người Hà Nội nhưng vị cốm vẫn nồng nàn lắm. Những cơn mưa khiến người ta cảm nhận rõ vị ngọt của cốm hơn. Một chút cốm non mua ở phiên chợ sáng sớm với nải chuối tiêu chín sẽ làm nên vị ngọt sớm mai và đánh thức mọi giác quan nhạy bén nhất. Hương thơm dịu ngọt, ngai ngái chút hương vị đồng quê được lưu lại trong gói cốm thấm vào hương vị của chuối chín vườn nhà mới tuyệt làm sao. Vị ngọt của chuối tan trong miệng làm nền cho độ dẻo ngọt của cốm khiến người ăn như được thăng hoa, hăng hái hơn...

Nếu như, cốm non ăn nhiều làm bạn ngán vì vị béo và ngọt thì có thể đem rang cốm. Tiếng nổ lép bép vui tai. Nếu được rang trên bếp rơm thì thú vị lắm. Mùi khói của rơm nếp cứ quện vào nhau khiến những hình ảnh tuổi thơ cứ hiển hiện. Và bỗng chốc tôi thấy mình trở thành thiếu nữ thôn quê, đảm đang và yêu chiều lũ cháu đang đòi ăn cốm rang. Còn nhớ, lúc nhỏ tôi hay đòi được nấu cơm với cô vì được nấu bếp rơm. Hai cô cháu vừa lấy nấu cơm vừa khều những hạt lúa còn xót lại trong rơm nổ lách tách trong bếp lửa để ăn. Những hạt thóc chín tới, nổ nở hoa trắng tinh mà tôi vội vàng nhặt được cho vào miệng nhấm nháp lúc ấy thật ngon, thật ngọt. Vị ngọn khó quên bởi lẽ nó gắn liền với tuổi thơ tôi có khuôn mặt đỏ hồng và mồm thì nhọ nhem vì ăn thóc nổ ngày nào... Nghĩ lại thấy vui và nhớ ngày ấy nao nao...

Những kỷ niệm về cốm, về những ngày bé con gắn liền với rơm rạ, với cốm cứ đầy ăm ắp. Xa Hà Nội, xa những vụ cốm, cuộc sống của tôi giờ đây không có tiếng chày giã cốm và thay vào đó là những âm thanh bộn bề của cuộc sống hiện đại. Nhưng mỗi khi đến mùa, một vùng ký ức cốm lại rộn ràng mời gọi tôi trở về. Trở về, hai tiếng ấy khiến tôi băn khoăn. Bởi lẽ, tiếp sau làng Vòng, Mễ Trì giờ cũng đang thành phố. Những ngôi nhà cao vài chục tầng hiện đại, những công trình văn hóa bề thế... đã khiến đồng ruộng biến mất. Người dân còn gắn bó với nghề phải đi mua lúa non ở các tỉnh lân cận. Nghề cha ông để lại hơn 100 năm nhưng đến nay vẫn chỉ là nghề... phụ. Nên lần trở về này, đếm những nhà làm cốm xưa giờ chỉ còn độ dăm nhà vẫn kiên trì bên cối cốm một cách chật vật. Chính bởi vậy, nhấp hạt cốm của chị bán hàng người Mễ Trì giữa phố, tôi chạnh lòng buồn mà hoang mang về tương lai của một làng nghề cổ của đất Hà Thành rồi sẽ về đâu?

Viết khi về Hà Nội dịp 1000 năm tuổi.
 

Trở lại Hà Nội một ngày Thu

Trở lại Hà Nội một ngày Thu

Bình luận

 Bình luận
0 Bình luận