trang Blog

venus_songnhiTham gia: 11/06/2009
  • Tết Đoan ngọ...Tết giữa năm...
    Thư Giãn
    CameraNikon D3
    ISO3200
    Aperturef/8
    Exposure1/50th
    Focal Length200mm

    Tết Đoan ngọ...Tết giữa năm...

    Hôm nay âm lịch ngày 5 tháng 5. Ngày gọi là Tết Đoan Ngọ, là ngày giữa 1 năm, và còn gọi là ngày "giết sâu bọ".

    Trong văn hoá Việt thì ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch lại là ngày giỗ Quốc mẫu Âu Cơ. Trong dân gian đã lưu truyền câu ca dao:

    Tháng Năm ngày tết Đoan dương.
    Là ngày giỗ Mẹ Việt Thường Văn Lang

    Ở vùng đồng bằng Nam Bộ Việt Nam thì ngày mùng 5 tháng 5 còn được gọi là ngày "Vía Bà", thờ Linh Sơn Thánh mẫu trên núi Bà Đen

    Tại Việt Nam còn coi mùng 5 tháng 5 là "Tết giết sâu bọ" vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh. Vào ngày này có tục "giết sâu bọ" bằng cách sáng sớm chưa ăn uống gì đã được lót dạ bằng hoa quả đương mùa và rượu nếp. Trẻ con được treo cho những túi bùa bằng vụn lúa các màu khâu thành hình trái đào, quả khế, quả quất... buộc chỉ ngũ sắc kết tua (gọi là bùa tua bùa túi), móng tay móng chân được nhuộm đỏ bằng lá móng (trừ ngón tay trỏ và ngón chân kề ngón cái), bôi hồng hoàng (một vị thuốc có màu đỏ pha vàng) vào thóp, vào ngực, vào rốn… để trừ tà ma bệnh tật. Có nơi phụ huynh bôi vôi vào cổ cho con cái lúc đi ngủ để trừ bệnh tật.

    Trong tết này, các gia đình có làm lễ cúng gia tiên, cỗ cúng có cả chay lẫn mặn. Các chàng rể phải sắm quà biếu bố mẹ vợ nhân tết mồng năm, trong đó thường có mấy thứ: ngỗng, dưa hấu, hoặc đậu xanh đường cát. Học trò cũng đến tết thầy, lễ vật tuỳ tâm, đại thể cũng như trên. Ở một số vùng quê, vào giờ Ngọ (12 giờ trưa) ngày mồng 5 tháng 5, nhiều người còn đi hái lá làm thuốc, vì tin rằng lá hái trong giờ phút này dù chỉ là các lá thông thường như lá chanh, lá bưởi, kinh giới, tía tô, ngải cứu, sen vồng..., đều trở nên công hiệu hơn rất nhiều. Ở một số vùng, người dân còn có tục lệ khảo mít: một người ở dưới đất gõ vào gốc mít tra khảo, một người trèo lên cây thay mặt cây mít trả lời, với hy vọng sang năm cây cối sai quả. Tuy nhiên gần đây, những sắc thái phong tục truyền thống Việt trong lễ này không còn được xem trọng.

    Tết Đoan Ngọ là Tết thu hút sự chú ý của khá nhiều người Việt Nam xưa và nay, nó chỉ đứng thứ hai sau Tết Nguyên Đán. Tục này có người cho là từ đời Xuân Thu. Khuất Nguyên (nước Sở), vì can ngăn vua Hoài Vương không được, đã uất ức ôm đá gieo mình xuống sông Mịch La mà tự vẫn. Hôm ấy đúng là mùng 5 tháng 5. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm, cứ đến ngày đó, nhân dân Trung Quốc lại làm bánh ngọt, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh xuống cúng Khuất Nguyên.

    Ở Việt Nam, ít người biết chuyện Khuất Nguyên, mà chỉ coi mùng 5 tháng 5 là "Tết giết sâu bọ" - vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh. Người ta quan niệm, trong ngày này, các loài sâu bọ đều hoảng hốt, trốn chạy vì nhà ai cũng có bữa cỗ "giết sâu bọ" vào sáng sớm, với hoa quả đầu mùa. Đào mịn lông tơ, mận đủ mùi chua ngọt, chuối ta mập mạp, dưa hấu bổ dọc thành những chiếc thuyền rồng sơn son mịn cát lóng lánh như lân tinh, dứa còn nguyên cái mũ miện xanh rờn óng bạc, nhưng cái lòng nó vàng tươi khêu gợi. Và đương nhiên không thể thiếu món rượu nếp.

    Thành lệ, cứ đến sáng sớm ngày mồng 5, người ta cho trẻ ăn hoa quả, rượu nếp, trứng luộc, kê, bánh đa, mận, muỗm, dưa hấu, uống nước dừa... bôi hồng hoàng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để giết sâu bọ. Người lớn thì uống rượu hòa ít tam thần đơn hoặc bôi phẩm hồng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để trừ trùng.

    Trẻ em giết sâu bọ xong khi còn ngồi trên giường, rồi rửa mặt mũi, chân tay xong bắt đầu nhuộm móng tay móng chân, đeo chỉ ngũ sắc. Em gái đến độ tuổi xâu lỗ tai cũng chọn ngày này mà xâu.

    Nhiều người mua bùa chỉ đeo cho trẻ con. Bùa kết bằng chỉ ngũ sắc, kết theo hình hoa sen, quả đào, quả ớt... Lại may áo lụa mang đến các cửa chùa, cửa tĩnh in dấu vẽ bùa rồi mặc cho trẻ, có ý trừ ma tà cho khỏi quấy.

    Giữa trưa hôm ấy thì làm cỗ cúng gia tiên, rồi đi hái lá mồng năm. Tục hái thuốc mồng 5 cũng bắt đầu từ giờ Ngọ, đó là giờ có Dương khí tốt nhất trong cả năm, lá cây cỏ thu hái được trong giờ đó có tác dụng chữa bệnh tốt, nhất là các chứng ngoại cảm, các chứng âm hư. Người ta hái bất kỳ loại lá gì có sẵn trong vườn, trong vùng, miễn sao đủ trăm loại, nhiều ít không kể, nhất là lá ích mẫu, lá cối xay, lá vối, ngải cứu, sả, tử tô, kinh giới, lá tre, lá bưởi, cam, chanh, quýt, mít, muỗm, hành, tỏi, gừng, chè, ổi, trầu không, sài đất, sống đời, bồ công anh, sen, vông, lạc tiên, nhọ nồi... đem về ủ rồi phơi khô, để sau đem nấu uống cho rằng uống thế thì lành.

    Lại có nhiều người đi lấy lá ngải cứu, năm nào thì kết hình con thú nǎm ấy như năm Tý thì kết con chuột, năm Sửu kết con trâu, năm Dần kết con hổ... treo ở giữa cửa, để trừ ma quỷ và về sau ai có bệnh đau bụng thì dùng làm thuốc sắc uống.

    Trong những tục lễ của ngày Tết Đoan Ngọ, có lẽ tục người ta chú ý nhất là tục lễ sêu - một tục lệ mang đầy tính nhân văn giữa người với người, con cháu với ông bà, cha mẹ, người bệnh với thày thuốc, học trò với thày giáo. Những chàng trai đã dạm vợ hoặc hỏi vợ nhưng chưa cưới thường đi sêu bố mẹ vợ nhân ngày Tết Đoan Ngọ.

    Lễ sêu trong dịp này bao giờ cũng có đậu xanh mới hái vào tháng Tư, gạo nếp của vụ chiêm. Ngoài ra tháng Năm cũng là mùa ngỗng và mùa chim ngói, cùng với gạo nếp, đậu xanh, bao giờ cũng có một đôi ngỗng và một, hai chục chim ngói. Kèm thêm là cân đường cát, trái dưa hấu, nghĩa là toàn những sản phẩm trong mùa.

    Chỉ những chàng rể chưa cưới vợ mới đi lễ sêu, còn những chàng rể đã cưới vợ rồi thì hết lễ sêu, nhưng trong dịp tết Đoan Ngọ, các chàng rể dù nghèo vẫn cố chạy món quà nhỏ để biếu bố, mẹ vợ. Lễ biếu này nhiều, ít tuỳ tâm và không quan trọng bằng lễ sêu.

    Các ông đồ xưa dạy học thường không lấy học phí. Hàng năm vào dịp mồng 5 tháng 5, các học trò đều có đồ lễ tết thầy. Thúng gạo, đôi ngỗng, phong chè, gói bánh hoặc túi hoa quả, tùy tâm bố mẹ học trò. Những gia đình giàu có thường phong bao một số tiền. Học trò cũ đã làm nên danh vọng cũng không quên thǎm thầy vào dịp này.

    Các con bệnh được các ông lang chữa khỏi bệnh, mặc dù đã trả tiền thuốc, nhưng cũng không quên ơn cứu mệnh cho mình, nên trong dịp tết Đoan Ngọ (còn gọi là tết hái thuốc) cũng mang quà tết thầy lang. Đồ lễ cũng gồm: đậu xanh, gạo nếp, ngỗng, chim ngói... như đồ lễ học trò tết thầy học.



    Mẹ đã chuẩn bị cơm rượu do chính tay mẹ làm từ những hạt gạo nếp trắng ngần cho ngày tết giữa năm. Mọi năm sáng dậy, cả nhà có truyền thống ăn cơm rượu, hoa quả thay bằng những thức ăn sáng thường ngày. Năm nay bố đi trực từ sớm nên chỉ có bố ăn từ sáng sớm khi 3 mẹ con vẫn còn nằm trong chăn. Mẹ vội gỡ những chiếc lá dong gói chiếc bánh ít ra cho 2 chị em ăn sáng để đi làm và đi học. Năm nay bội thực bánh ít, ăn nhiều quá thành ra chắc không còn gọi là ít nữa mà thành nhiều mất rồi. Sáng ăn bánh ở nhà, đến nơi làm việc cũng lại bánh và chuối, vải; tối về lò dò thấy hai chục bánh ít nằm trong bao hỏi mẹ thì biết chị nuôi mua, trời ơi nhìn là sợ...

    5 tháng 5, tết Đoan ngọ, tết giữa năm...cũng là ngày bà ngoại bỏ nó đi xa về với tổ tiên. Ngay giữa lúc người ta ăn mừng ngày gọi là tết thì nhà nó lại làm lễ giỗ bà. Cứ đến ngày này nó lại nhớ đến bà ngoại nó. Ngày xưa nó vẫn hay theo bà đi những ngày chợ phiên, được bà mua cho cái bánh cái kẹo quê (người thành phố được ăn cái bánh cái kẹo ở quê thấy sao mà lạ mà thích lắm). Rồi những chiều ngoại nói bác trưởng trèo hái dừa cho nó uống mỗi khi trời trở nắnng nóng.

    Nó nhớ lắm khoảng sân nhỏ nơi ông ngoại trồng những khóm dứa, những giàn đậu que...Ngoại là người thích chăm sóc cây cối nên những bụi hoa cúc ngoại trồng lên hoa vàng óng rực rỡ. Những cái cây ngoại chăm sóc cứ thế vươn lên tươi tốt cho những hoa trái thơm ngon con cháu cùng thưởng thức.

    Nó nhớ lắm ngày ngoại mất, ngày đó nó còn bé, chỉ mới học đầu năm cấp 2, hình ảnh ngoại với cơ thể ngày càng teo nhỏ, ngày đó nó không dám kêu lên 1 tiếng ngoại ơi, nó sợ nó sợ phải kêu lên những lời chia tay ấy, nó muốn giữ ngoại lại, nó và ngoại sẽ lại đi chợ, ngoại sẽ làm bánh cho nó, ngoại chưa chỉ nó làm bánh mà. Nó thèm được như chị nó được ở cùng ngoại, sao chị nó lại không học hỏi những món ăn mà ngoại làm rất ngon nhỉ.

    Ngày ngoại mất hai cây vải do chính tay ngoại chăm sóc cũng buồn tang tóc và đi theo ngoại. Nó vội hiều vì sao ông ngoại lại lấy vôi trắng quét dưới gốc cây...đó là cây cũng chịu tang người chăm sóc mình...nếu không làm vậy cây cũng sẽ theo người đó đi xa.

    Thấm thoát mà đã hơn chục năm ngày ngoại ra đi. Nếu ngoại còn có lẽ nó sẽ bên cạnh chăm sóc ngoại nhiều hơn. Thế là lại lần nữa giữa một năm nữa rồi ngoại ơi, cháu gái ngoại cũng đã 25, qua bao lần sóng gió cháu gái vẫn khoẻ mạnh, bài học cuộc sống đã dạy cháu biết làm người tốt thật khó, chỉ mong ngoại luôn bên cạnh để che chở mỗi khi cháu gục ngã còn thấy bóng ngoại dang tay đón cháu về...

    5 tháng năm tết đoan ngọ, giữa năm rồi đấy, chẳng mấy chốc lại hết năm...

    Không biết có ai đó có nghĩ rằng mình đã già....
    Không biết có ai đó có nghĩ rằng mình đã đánh mất rất nhiều...
    Không biết có ai đó có nghĩ rằng mình đã làm những điều vô ích trong suốt thời gian qua
    Không biết có ai đó có nghĩ rằng mình đã làm những điều làm tổn thương ai đó...
    Không biết có ai đó có nghĩ rằng mình đã làm mình tổn thương chính mình...

    Còn nó, nó đã già...
    Còn nó, nó đã cho đi rất nhiều...để biết rằng nó đánh mất thời gian...
    Còn nó, những điều vô ích nó làm đổi lấy là những bài học đời khó quên...
    Còn nó, nó làm tổn thương nhiều lắm để biết rằng người cũng làm nó tổn thương...
    Còn nó, tổn thương trong nó quá lớn đủ để nó đáp trả lại nhưng làm vậy đề được gì hay chỉ như chiếc boomerang đâu lại trở về đấy có khi sự trở về lại nặng hơn ...

    Chỉ biết cố gắng, cố gắng đến khi không còn gắng nữa thì thôi...